Маддоҳнинг мағзаваси

Мақташ ва маддоҳлик бошқа-бошқа нарса. Бировни истеъдоди, қобилияти, юксак ижроси, маҳорати учун мақтаймиз. Чунки бизга ёқади, ҳузур бағишлайди. Биз миннатдорлик ҳиссини мақтов йўсинида тилга келтирамиз. Бу инсониятга хос бўлган азалий фитрат.
Аммо маддоҳлик бошқа нарса. Бу ҳукмдорда мавжуд бўлмаган қобилиятни бор деб ишонтиришга уриниш, ёлғонни рост, оқни қора, қорани оқ, ҳаромни ҳалол, ўғрини тўғри деб ҳатто ҳукмдор қилмаган ишлари-қуруқ гаплари учун уни кўкка кўтариб мадҳ этиш, унда бўлмаган хислатларни унга ёпиштириш, озгина қилган ишини “оламшумул”, “инқилобий”, “мисли йўқ”, “курраи заминда танҳо”… деб халқни алдашдир.
Ҳар икки ҳолатга бундан ҳам кенг тушунча юклаш мумкин. Фақат маддоҳлик таърифи борасида яна икки оғиз сўз.
Маддоҳлик – бу одамнинг ўзини ўзи сотувга қўйиши, шаъни, ғурури, ўзлигини ўзганинг оёғи тагига ташлаши. Маддоҳлик иллатини суғорадиган бир қанча “канализация” бор. Масалан:
1.Мансаб. Баъзилар тепадагига қуллуқ қилиб, унда бўлмаган хислат ва фазилатлар ҳақида бўкириб, мансаб олишга уринишади.
2. Пул. Кимдир пул топиш илинжида ўзини мансабдорнинг остонасига занжирбанд этади.
3. Имтиёз. Сув кўрмаган офтоба, сув кўрганда қуриллар, дегандек кимдир озгина имтиёз учун подшонинг этагини ўпади.
4. Мукофот. Орден, медал ва унвон олиш учун биров қўтир эшак мисоли кўчани чангитади.
5. Ҳаром. Ҳаромни ҳалол қилиб кўрсатиш учун маддоҳликни қора “қозонга қопқоқ” сифатида ишлатишади.
6. Жиноят. Таъмагирликдан тортиб, порахўрликкача бўлган жиноятларига маддоҳликни қалқон деб билишади. “Подшони улуғласак, бизга ҳеч ким теголмайди” шоири билан яшайдилар.
7. Ҳар эҳтимолга қарши маддоҳлик. Буни қорқоқларнинг шамсияси.
Давом эттиравериш мумкин. Аммо мухтасар қилиб айтадиган бўлсак, маддоҳ учун халқ, халқ манфаати ва келажаги бир тийин. Унинг ўз манфур мақсадлари бўлади. Буни кўриб, сезиб турамиз, ҳукмдор ҳам кўриб туради. Аммо маддоҳ оби зам-зам деб бошидан тўкадиган мағзавага баъзан ҳукмдор мазза қилиб чўмилиб кетаверади. Oқибат- халқ наздида ифлос бўлиб кўринади.
Демак, ўзини тоза тутмоқчи бўлган ҳукмдор, маддоҳлардан узоқ турмоғи керак.

Жаҳонгир Муҳаммад

Eskini buzib, o’rnida yangisini quramiz, deyilayotgan ekan…

Hokimiyat Mirziyoevning qo’lida va to’la nazoratida

Gulnora Karimovaning daftarini ochgan kabi, otasining kitobini ham varaqlab, unga siyosiy baho berish shart.

“Shavkat Mirziyoev hokimiyatni to’la nazorat qila olmayati” degan gaplar tarqalmoqda. Bu nima degani?

Birinchidan, bu O’zbekistondagi sistema qanday qurilganini yaxshi bilmaslik oqibati bo’lishi mumkin. Chunki O’zbekistonda hamma narsa bir kishi-hokimiyatning eng tepasida turgan odamga yo’naltirilgan. Uning aytgani aytgan, degani degan. Bunga hech kim qarshi chiqa olmaydi. Qarshi chiqsa, sistema mashinasi uni bir zumda yanchib tashlaydi.

Ikkinchidan, o’zbek zehniyati ming yillar davomida shakllangan va doim bir kishining qo’l ostida yashashga o’rgangan. Tepadagi odamni avliyolashtirish illatimiz bor.

Continue reading

Луқма

Танганинг томонлари

Умуман  АҚШ ҳудудига хуруж қилган “Сэнди” (Sandy) тўфони ҳақида кўп ёзилмоқда. Жумладан, камина ҳам ўз таассуротларимни ёздим.  Лекин бугун қизиқ бир факт диққатимни тортди. Бу балки сизга ҳам қизиқ туюлиши мумкин.

Танганинг икки томони бўлади. “Сэнди” офатини “Худонинг қаҳри” деганлар ҳам, “Худонинг инояти” деганлар ҳам бор. “Худонинг қаҳри” деганлар асосан Шарқдан, “Худонинг инояти” деганлар асосан Ғарбдан. “Худонинг қаҳри” деганларнинг иддаоси: АҚШ мазлумларни қақшатгани учун Аллоҳнинг қаҳрига учрамоқда!   Хўш, “Худонинг инояти” деганларнинг иддаоси нима?

Америка тарихидаги мисли кўрилмаган бу тўфон қамраган ҳудудда ҳар куни ўртача 263 киши  авариядан ҳалок бўлар экан. Тўфон кунлари одамлардан уйларида ўтириш талаб қилинди, йўллар бекитилди, мажбурий йўлга чиққанларга тезлик нормаси кескин туширилди ва ҳоказо… Тўфондан  ўлганлар сони кўпи  билан эллик атрофида. Нари борса юздан ошар. Демак, Худо 263 кишидан аксарини асраб қолибди.

Бундан ҳам қизиғи, тўфон иш қидириб юрган 100 мингдан зиёд одамга иш берар экан. Гап шундаки, Нью Йорк ва Нью Жерсей штатларидаги талафотларни қоплаш учун федерал хазинадан пул берилади. Бунинг устига уй-жойлар суғурта қилинган. Эгаларига янгиси бепулга қурилади ёки улар бозор нархида пулини олишади. Continue reading

Жаҳонгир Муҳаммад

ОФАТ БИЛАН ЮЗМА ЮЗ

1. ХАВОТИР

Уйимиздан соҳилга қадар беш юз одимдан сал зиёд. Айвонимиздан соҳил кўриниб туради. Уйимиз ва соҳил орасида бир қанча дарахтлар ва бир қанча уй бор, холос. Ёз бўйи айвонда ўтириб уммоннинг ҳавосини ҳис қиламиз. Иссиқ кунларда эса бўш вақтимиз соҳилда ўтади.

“Сэнди” (Sandy) офати ҳақида гап бошланиши билан айвонга чиқдим. Ҳеч гап йўқ. Уйга кириб-чиқишимиз ана шу айвон орқали бўлгани учун фарқни сезмаган ҳам бўлишим мумкин.

Уйимиз сув сатҳидан анча баландда. Биздан қуйида ва тепароқда ҳам уйлар бор. Бу жойлар қурилганига икки йил бўлмоқда. Офатлардан тажриба тўплаган Америка уй-жойларни шароитга мослаб боради. Уйимиз уч қаватли, лекин биринчи қавати ер остида. Бир бурчаги эса “бункер”. Табий офатдан сақланадиган жой.

“Сэнди” келар экан, тинмай огоҳлантиришди: “Юқори қаватларда ётманг!”.
Кўнглим тўқ. Сўв кўтарилса ҳам бизнинг уйга қадар етолмайди, деб ўйлайман. Қолаверса, тўфон тескари айланаётгани ва биз томондаги сувни шимолга суриши мумкинлиги ҳам кўнгилга таскин беради. Continue reading

АҚШда катта байрам

Мустақиллик чинори

Америка мустақиллик байрами шу борада Декларация қабул қилинган кунда нишонланади. Ўзбекистондаги каби декларация 20 июнда, мустақиллик байрами 1 сентябрда эмас.

1776 йилдан буён 4-июл куни Америка халқи чин дилдан байрамга, сайлларга, томошгоҳларга чиқади.

Бу халқ-дунёнинг турли бурчакларида турли сабаблар билан ўз ватанига сиғмаган одамлар жамоаси.

Бу халқ-юзлаб тилларда гаплашадиган юзлаб элатлардан барпо топган воҳид улус. Continue reading

Жаҳонгир Муҳаммад

“Замон замон бизнинг замон…”

1- май… Болаликда шу кунни ухламай кутардик.
Биринчидан, янги кийим киярдик, иккинчидан, томошага чиқардик. Ана одам, мана одам.
Кимлардир гердайиб параднинг олдинги қаторларида борарди.
Кимлардир охирги қаторда ва олдингиларга ҳавас билан қараб ўша томонга талпинарди.
Параднинг икки томонига автобус ва юк машиналари терилган. Хотин-халаж, бола-чақа уларнинг устига чиқиб олишган.
Биз аввал Самарқанд шаҳрининг юраги бўлмиш Регистонга келардик. Навоий кинотеатри олдида рангли тухумларни “уриштириш” мусобақаси бўларди. Ундан кейин пиёда юриб “Операбалет” олдидан ўтиб, “Ленинская”га (Марказий хиёбонни шундай дейишарди) борардик. У ерда фокус-мокус кўрсатганларни томоша қилардик.
Ҳамма ёқда навбат. Дунё навбатга айланган.
Кимдир сувга, кимдир марожнийга (ҳозир музқаймоқ деймиз), кимдир кинога… навбатда. Continue reading

ТУРКИСТОН ЁДГОРИ

Ўзбекнинг ҳақгўй адиби

Шашти баланд шоир

Бир куни Ёдгор ака билан Ҳазар денгизининг соҳилида суҳбатлашиб бораётгандик, у киши тўлқинларнинг соҳилга урилиб, кейин ортга қайтишига тикилиб қолдилар.
-Бунда ҳам катта фалсафа бор-а, Ёдгор ака,- дедим мен.
-Ҳа, биз ҳам тезроқ орқага қайтишимиз ҳақида ўйлаяпман. Қаранг, шашти тез тўлқинлар ортга ҳам шашт билан қайтмоқда. Шашти сустлари эса соҳилнинг этагини “тутиб” қолмоқда…

Ҳар ҳолда сўзма-сўз айнан бўлмасада, суҳбатларимиздан бирининг мазмуни шундай эди.

Ўшанда мухолифатнинг шашти бугунги каби суст эмас, аксинча шашти анчагина баланд эди. Ҳатто ҳукуматни қўлга олган Озарбайжон мухолифати ҳам ўзбеклардан бир нарса ўрганишга ҳаракат қиларди.

Халқ жабҳаси жойлашган марказий бинода Ёдгор Обид учун махсус жой ажратилган ва у Элчибей бошқарувига Ўзбекистон масаласида маслаҳатчи эди. Жабҳанинг Туркистон деб номланган бўлимида фаолият кўрсатган туркий жумҳуриятларнинг вакиллари ҳам Ёдгор аканинг оғзига қараб туришарди. Continue reading