Исомиддин Пўлатов: ДЕПУТАТМАН, ДЕЙИШГА ИЙМАНАМАН…

Бу битикни ёзишга олти ойдан кам тайёрланмадим. Аммо одатдагидек, материал тўплаш учун эмас. Қандайдир жараённи ҳам кутганим йўқ. Рости, ёзишга қўрқдим (ҳозир ҳам қўрқиб турибман). Тан олиш, иқрор бўлиш жуда оғир.
Туман кенгаши депутатиман.
Келинг, қисқача шу ҳақда.
Туман кенгашида бўшаб қолган ўринга номзодимни таклиф этишди. Аниқроғи, сайловнинг бир ҳафта нари-берисида. Руҳий тайёр эмасдим, депутатнинг ваколати, мажбуриятини билишга, ҳис этишгаям улгурмадим. Шунчалик тез депутатга айландимки, англамай қолдим. Мени ким сайлади, нега сайлади, ҳозиргача тушунмайман.
Ўйлайманки, тумандаги бир ташкилот раҳбари эканим, газетада муҳаррирлигим депутат бўлишга лойиқлигимни билдирмайди. Бундай бўлмаслиги керак. Одамнинг лавозими сайловларда роль ўйнаши тарафдори эмасман.
Масалан, МАНСАБДОРГА ДЕПУТАТЛИК НЕГА КЕРАК? У ўз ишини қилсин, рисоладагидек одамлар билан муомалада бўлсин. Тизим ва остонасига келганларга хиёнат қилмасин, тамом. Шунинг ўзи раҳматга муносиб. Қайсидир ташкилот бошлиғими ёки донғи кетган тадбиркорми, бўлди, у албатта депутат этиб сайланишига ўрганиб қолганмиз.
Қизиғи, ўша машҳурлардан сайланганлар орасида сессиянинг “с” ҳарфини тушунмайдиганлари бор. Чунки, аксарияти бундай йиғилишларда қатнашмайди, қатнашсаям энсаси қотиб ўтиради. Қуруққа қўл кўтаради, “тасдиқлайди”.
Савол туғилади, у халқнинг дардини биладими? Қизиқми унга бошқаларнинг муаммоси? Йўқ!
Рости, дастлабки сессияларда қатнашганимда кун тартибига қўйилган масалаларни ўқиб, бу қарорларни депутатлар тасдиқлашини англаганимда, суюнганман. Бундай олиб қараганда, туманга, вилоятга оид қарорларни кенгаш депутатлари ҳал қиляптими (буни ҳамма ҳам англаши, англамаслиги бу бошқа масала), қоғозда у ростдан ҳам халқ вакили-да!
Аммо тушундимки, баъзан “овозга қўяман” деган каломга “қаршиман”, “эътирозим бор” деёлмай қоларкансиз. Чунки ёнингизда кўтарилган “30 та қўл” бунга йўл қўймайди. Уларга қўшилиб оққанингизни билмай қоласиз. Савол берсангиз, энсақотишлар, зардали нигоҳлар таъқибида қоласиз. Чунки бошқаларнинг вақтини олаётган бўласиз (!). Сессиянинг тезроқ тугашини кутаётган айрим сафдошларингизга ёқмайсиз. Бунинг ошкора ва яширин белгилари сизга ўша заҳоти маълум бўлади.
Қанчалик даҳшат-а! Депутат сессиянинг тугашини, англанмаган масаланинг тезроқ ёпилишини кутса! Шундан кейин ҳам депутат бўлишга ҳавас қолади, дейсизми?
Очиғи, бирор ўзим тушунмаган, ишонмаган масалани тасдиқлаш сўралганда, ичимдан қиринди ўтади. Баъзан қўл кўтармай қўяман. Буям аслида виждонни овутиб қўйиш учун. Ҳарқалай, олқишламадимку, деб ўзимни юпатиш учун.
Сессияларда ўнлаб масалаларнинг икки-уч соатда кўрилиши бу алоҳида мавзу.
Ҳуқуқ тартибот органлари раҳбарларининг ҳисоб бермайдиган қуруқ ҳисоботи, ахбороти ҳам “ёпиқ мавзу” бўлмаслиги керак, албатта.
Ижтимоий тармоқларда энг қуруқ, текинхўр, иккиюзламачи тоифа ҳақида гап кетса, депутатларни ҳам тилга оладиган бўлишди.
Яқинда ўзим сайланган ҳудуддан бир амаки юзимга қараб, “Сиз депутатимиз эканлигингизни энди билдим. Тез-тез келиб турсангиз бўлмайдими?” деди. Қанийди, шундай пайтда ер ёрилса, кириб кетсангиз. Яхшиям, шу атрофдаги танишимиз “Бу киши газета муҳаррири. Буларнинг иши ҳам депутатнинг ваколатларига яқин туради. Битта бизнинг ҳудуд эмас, туманнинг муаммоларини кўтариб чиқишяпти-ку” деди. Мени танимаган “сайловчим” бу жавобга қониқдими, йўқми, бу менга қоронғи. Аммо ўзимдан ўзим қониқмадим, қониқмаяпман.
Саволлар уюлиб келади. ХЎШ, ДЕПУТАТ БЎЛИБ НИМА ҚИЛДИМ? Қарға “қағ” этганда чиқарадиган депутатлик сўровим кимга керак? Бу билан нима ўзгаряпти? Журналист сифатида биз кўтарган муаммоларга келгани каби қуруқ жавоб хатлар одамларга нон-ош берадими? Яшашини яхшилайдими? Сайланган ҳудудимда йилда тўрт марта қандайдир йиғилишда қатнашиб, ўзимча одамларни эшитган бўлиб, айрим ҳолатда ижтимоий ўрганишларда иштирок этишим мени депутат қилиб қўядими? Маҳаллада қанча одамни танийман? Қанча одам мени танийди? Афсуски, ўзимга берадиган саволларим тобора оғирлашиб бораверади…
Нима қилмоқ керак? Бу тизим ўзгариши лозим. Аввало, бўлажак депутатдан “Сен шуни хоҳлайсанми? Бу ишни эплашга кўзинг етадими? Соҳага оид қонунлардан қанчалик хабардорсан?” деб сўраш керак. Депутат халқнинг ўзидан чиқсин. Том маънода одамларнинг вакили бўлсин. Лавозим, амал талаб қилиш шарт эмас. (ЁЗИЛМАГАН, АММО ҚАТТИҚ ИШЛАЙДИГАН ҚОИДАЛАРНИ НАЗАРДА ТУТЯПМАН). У қонун билан ишласин. Унинг сўровига жавоб бермайдиган, беписанд, масалага юзаки қарайдиган, “гапни айлантирадиган” ташкилот раҳбарининг жавобгарлиги кучайтирилсин. Яхши маънода депутатдан ҳайиқишни ўрганайлик. У халқнинг кўзгусига айлансин. (Депутат ойлик олсин, рағбатлантирилсин). Нега “рағбат” деяпман? Айримлар депутат бу рутба ортидан бойлик орттиряпти ёки молиявий таъминоти зўр бўлса керак, деб ўйлайди. Амалда уларнинг аксарида эшак араваям йўқ.
Ўзбекистон Қаҳрамони Озод Шарафиддинов “Эътиқодимни нега ўзгартирдим?” деб ёзганида, унга осон бўлмаганини тушуняпман. Лев Толстой “Иқрорнома”сини битаётганда, ўзи билан аёвсиз олишганини англагандай бўляпман. Иқрор бўлишдан оғири йўқ. Бу жараёнга осонликча келиб бўлмас экан. Оғир уятни ҳис этаркан, киши.
АММО ЎЗИНГДАН УЯЛИШНИ БАС ҚИЛИШ УЧУН ҲАМ ОДАМГА ИҚРОР КЕРАК.
Хуллас, депутатман дейишга ийманаман!

Исомиддин ПЎЛАТОВ,
“Жомбой тонги” газетаси муҳаррири.

Isomiddin Po’latov

OzodMaktub: Ҳамма Green Card ютмоқчи. Аэропортнинг светини ким ўчириб кетаркин…

Грин Кард бу ҳар йили АҚШ томонидан ўтказиладиган лотерея ўйини, бунда ғолиб чиққанларга АҚШ томонидан қонуний яшаш ва ишлаш хуқуқи берилади. Ҳар йили бир неча юзминглаб (балки вполне миллион) ватандошларимиз ҳам қатнашишади шу лотереяга.

Нима учун йилдан йилга бу лотереяда қатнашадиган ватандошларимиз кўпайиб кетаяпти? Статистика жуда қўрқинчли¸ мен сизга айтсам. Агарда шу лотереяда қатнашганки ҳар бир Ўзбекистон фуқароси ютганида эди, юртда фақат мансабдорлар қолар эди¸ холос. (Хотя бунга ҳам не уверен)

Ўзбек… Ҳамма нарсага чидаган, эртанги кунга умид билан яшашдан чарчамайдиган беғубор ўзбегим… Россияда миллатчиларни ҳожатхонасини тозалаган, ойлигини 4 дан бир қисмини солиқ қилиб тўлаган, Туркияда касал кампирларни боққан, БАА да танасини сотган, Кореяга ишга кетиш учун эса, Россияда қор кураб топиб келган пулларини пора тариқасида ўзбекка берган ўзбегим…

Ҳозир сизга классик ўзбек мигрантининг портретини чизиб бераман. Россияда ишлаган, документсиз юргани учун депорт қилинган, кейин Туркияга ишлагани кетган, у ерда эркакларга яхши иш йўқ экан деб қайтиб келган, кейин қарз ҳавола қилиб, мол-ҳолини сотиб Кореяга ишлашга бориш учун “ишнинг кўзини билувчи” маразга “муомаласини” қилган. Кореяга ишлагани кетган, бир-икки сўм пул орттириб келган, уй қилган, тўй қилган… Кейин яна қийинчиликлар бошланиб (чунки такси қилиш учун машина сотиб ололмаган) бу орада Россиядаги депорти очилиб, қор курайдиган лопаткасини елкасига олиб¸ яна Россияга кетаяпти, чунки набиралар катта бўлишаяпти, тўй қилиши керак…

Лекин энг қизиғи¸ шу юқорида лента каби айланиб ўтган 5-8 йилнинг ичида у ҳар йили Грин Кард лотереясини ўйнаган. Нега? Чунки бу лотереяда қатнашиш учун диплом керак эмас, қўлингда ҳунаринг бўлиши ҳам шартмас, сени ҳечк им ҳижоб ёки соқолингга қараб танламайди, “муомала” сўрамайди, прописканг қани демайди, вилоятдан келганингга қараб муомала қилмайди. У ерда ҳамманинг шанси тенг, юқори малакали инженернинг ҳам, колхоздаги Матқовулнинг ҳам…

Бу лотереянинг қизиқ томони, бунда¸ масалан¸ инглиз тилини сув қилиб ичиб юборган, фикру хаёли АҚШга кўчиб кетиш, у ерда буюк бизнес империяга асос солиш планларини калласида пишириб юрган йигит эмас, маҳалладан ташқарига чиқмаган, Грин Кардни эса ўртоғининг “юр бориб келайлик Гринкардхонага” (рўйхатдан ўтказиб берувчи шоввозлар. Уларга ҳали қайтамиз) деган гапига қизиқиб, бирга бориб ўзича ўйнаб келган Ғишмат ютиб олиши мумкин.

Одамлар нега ўйнашади буни? Сабаби оддий, инсонлар ҳамиша эртанги кунга умид билан яшашади, ниманидур кутиб яшайди. Ҳаётимизнинг маъноси ҳам шунда. Грин Кард ўйнаб қўйиб Россияга кетади, қор кураётганида хаёлига Флоридада, Маями Бичда Тони Монтананинг кўйлагидан кийиб олиб, кабриолетда юргани келади. Бу унга умид беради. Ҳар йили ўйнайверади чиқмаса ҳам. Чунки унинг бошқа умиди йўқ. Инсон ўз ватанида қийналмасдан, адолатсизлик, порахўрлик, ишсизликка учрамаса, дўстининг тўйига тўёна бериш учун кимдандур қарз сўрамаса, боласини роддомдан олиб чиқиш учун, бошқа аёлларнинг эрлари карнай-сурнай¸ там Микки Мауслар, лимузин, видеосъемкалар билан олиб чиқиб кетишаётганини кўриб ўтирган ўз аёли ўксимасин деб, никоҳ узугини сотиб бўлса-да, у ҳам шу ишларни қилиши керак бўлмаса, ишлаб топган ойлигидан озиқ-овқатдан бошқа нарсаларга ҳам етса, ўйнармиди шу лотереяни? Менимча йўқ. Ҳа бўлганида ҳам¸ бу даражада катта масса ўйнамас эди.

АҚШга раҳмат. Грин Кард ўйнатиб ҳар йили минглаб фуқароларимизни ўз бағрига олиб, иш¸ уй-жой билан таъминлашдан ташқари, ҳаттоки шу Грин Кард ўйновчилар учун, ўша лотереядан рўйхатга ўтиш пунктлари очиб бизнес қилаётган уддабуронларга ҳам иш топиб бераяпти.

Ҳар йили ноябрь ойида қаерга тош отсанг, ойнасига “Грин Кард регистрация” дейилган қоғоз ёпиштирилган бинога тегади. Масштабнинг қанчалигини тушунаяпсизми? Қадамингда шунақа конторалар фаолият юритса ҳам, аниқ уларни ҳаммасида очередь ҳам бўлса керак. Янгқишлахдан Матқовул Грин Кард ютибди дейишса, янаги йил вес Янгқишлах ўйнайди лотерея. Тем более¸ Матқовул тушмагур АҚШда океан бўйида очкиларни тақволиб, тушган расмлари келгач…

Бизда шундоқ ҳам каллали ёшларнинг аксар қисми Грин Кард ўйнамасдан ҳам бошқа программалар билан четга кетишаяпти. Ўша давлатларнинг иқтисоди, илм-фани, инфраструктурасини гуллатишаяпти. Бу Грин Кард орқали эса биз йилдан йилга баааарча фуқароларимизнинг кўчиб кетишига эришсак керак бу туришда… Аэропортнинг светини ким ўчириб кетаркин…

Ҳурматли раҳбарлар, АҚШга кўчиб кетаётганлардан валюта кутманг, улар ўз оилаларини ҳам олиб кетишади. Туп қўйиб¸ палак ёзади. Ўзбек меҳнаткаш, меҳнатдан қочмайди, сувоқчи бўлса ҳам иш берувчининг кўнглидагидай ишлайди. Шунга яраша ҳаққини олиб яхши яшайверади. Оиласини олиб боргач эса, онда-сонда ёшлиги ўтган қишлоқ ҳавоси, онаси ёпган иссиқ нон, дўстлари билан рамазон айтганлари, свет ўчиб қолганида шам ёқиб оила даврасида кулишиб ўтирган пайтларидан бошқа, унинг соғинадиган нарсаси қолмайди ватанда.

Зеро, Ватаннинг қиймати – сен у ердан бошқа жойлардагига нисбатан адолат кўпроқлигини кўришингдир. Ватаннинг қиймати, сен у ерда бошқа жойлардагига нисбатан муҳаббат кўпроқлигини кўришингдур.

Агар ватан ҳимоя, адолат ва муҳаббатдан холи бўлса, фуқаролар мусофирга айланиши муқаррардир.

Тошкентлик блогер Нурбек Алимов

Ozodlik

Рўзибoй Азимий: Охири бахайр бӯлсин!

Раҳбарларимизнинг қайси сӯзларига ишонишни ҳам билмай қолдик.

Минбарда гапирган гаплари минбардан тушган заҳотиёқ ӯз кучини йӯқотмоқда.
— Тошкентда Ӯлмас полк бӯлмайди!
Тошкентда “Ӯлмас полк” бӯлди.
— Григор тасмаси тарқатилишига ва кӯкракка тақилишига рухсат берилмайди!Фақат миллий тасмалар тарқатилади ва тақилади!
Григор тасмаси тарқатилди ва кӯкракларга тақилди!
Амалдорларимизнинг халқни менсимаслиги кундан-кунга кучаяяпди. Уларнинг бугунги гаплари эртага тӯғри келмай қоляпди.
Халқ ишончи суистеъмол қилиниши оқлаб бӯлмас ҳодиса. Охири бахайр бӯлсин!

Ruzibay Azimiy

Маҳмуд Йўлдошев: Биз қачон ўзимизни таний бошлаймиз?

Мана, навбатдаги “Ўтганларни хотирлаш ва уларни қадрлаш” эмас, Россия ўйини доирасидаги ура уралар, 9 май ва фалон полклар ўз юришларини тугатди. Мушаклар олови сўнди, биз учун қадрли ва баъзан биз учун қадрсиз ва ҳатто зарарли, мудҳиш, ҳатто қонхўр бўлган шахсларнинг қадрсиз портретлар у ер бу ерга ташланди. Аммо биз ўз хотирамиздаги даҳшатли урушни чиқариб ташлай оламизми? Йўқ, албатта ва чиқариб ташлашга ҳаққимиз ҳам йўқ.

Аммо, ҳамма гап бу даҳшатли уруш тушунчасига ва воқейлигига янги, 21 аср, Ўзбекистон мустақил давлати фарзандлари сифатида қарашга ўта олишимизда. Ҳа, ҳамма гап мана шунда. Энди атрофга қарайлик, Болтиқбўйи мамлакатлари тарихий сабабларга кўра ўз “менлигини” аллақачон таниб олдилар. Уларда бу даҳшатли урушда улар учун ким қаҳрамону ким сотқинлиги аллақачон аниқ бўлган ва бу улар учун тортишувга сабаб бўладиган ҳол эмас.

Бу ўринда Гуржистоннинг зафарли қадамларини алоҳида айтган бўлардим. Украина тўғрисида кенг мулоҳазалар билдириш пайти келди ва бунга албатта турли сабабларга кўра алоҳида майдон керак. Бу ҳақда алоҳида тўхталаман. (Кейинроқ) Чунки уларнинг ҳолати ва ўрни бошқа. Украинанинг биргина ўз миллий қаҳрамонлари номларини тиклаб олганлигининг ўзи таҳсинга сазаввор. Чунки айнан мана шу жойдан уларнинг, қолаверса ҳар бир янгидан мустақил бўлган , империя сиртмоғидан қутулган мустақил давлатнинг мафкураси мана шу аниқлик ва ихтиёрий мафкуравий йўлни танлашдан бошланади Биз ҳамон Бош қомусимиздаги “Ўзбекистон ҳач қандай мафкурани давлат мафкураси сифатида қўллаб қувватламайди”, деган иборанинг мудҳиш моҳиятини ҳатто сезмаймиз. Калласида ҳаётда қандай яшамоқ фикри йўқ, аниқ бир мўлжалсиз кетаётган карвондай ҳаммага ёқмоқчилик кайфиятида яшамоқчи бўламиз.

Биз қачон ўзимизни таний бошлаймиз. Наҳотки иккинчи жаҳон уруши икки фашизм тизими орасида бўлганлигини ҳалигача тушунмай келаяпмиз. Бу икки фашист тизим бир бири олдида ер ва мавқе талашди. Дунё саҳнасида икки фашист давлат гегемонлик талашди ва ҳатто ўзаро келишган ҳолда Европани 1939 йил бўлиб олишга киришди ва шу билан иккинчи жаҳон урушини бошлаб берди. Мана уруш бошланган йил ва сабаблар. Кейинчалик, қарасаки улушлар тақсимланиши уларнинг бир бирини, иккала томонни ҳам қониқтирмади. Натижа ҳаммамизга аниқ. Демак, киикнчи жаҳон урушини алоҳида таҳлил қилиш ва унинг моҳиятини тушуниб етиш пайти аллақачон келди.
Бизчи, бизнинг кўплаб ташкилотлар, баъзи шахслар, ачинарлиси шундаки, катта катта лавозимдаги шахслар ҳали ҳамон советлар гипнозидан чиқа олмаяпти. СССРнинг байрамларини байрам қилиш ортида уларнинг ўша тизимни қайтариш умидлари, собиқ империяга ҳар ҳолда сиғиниб қўйиш зарар қилмас, деган кайфият сўнмаяпти. Аммо, бу талаш ва тортишувларда ниҳоятда катта бир қоялар борки, бу қояларни четлаб ўтолмаймиз ва четлаб ўтган кишилар ўз келажакларини аниқлашда албатта адашадилар. Бу қояларни бизда тилга олинса ҳали ҳамон кўпларнинг “сариқ” сочлари тикка бўлиб кетаяпти ва улар бу қояларни нафрат билан тилга олишни унутмаяпти. Аслидачи!!!!!
Аслида бу урушда ҳали тўлиқ ўрганилмаган, айниқса тўлиқ тан олинмаган УЧИНЧИ ТОМОН бор. Россиядан чиққан “власовчилар” ва бошқа кўплаб большевизмга қарши курашга кирган россиялик гуруҳлар, Болтиқбўйида “Ўрмон оғалари”, Германиядаги “Антифашистлар”, “Туркистон легиони”, Европадаги антифашист гуруҳлар , Украинадаги ОУН, УП ва блшқалар. Бу урушда икки фашист тизими ер ва сиёсий гегемонлик талашди дедик. Айнан мана шу ҳолатдан келиб чиқиб бу УЧИНЧИ ТОМОН БОЛЬШЕВИЗМ ВА ФАШИЗМДАН ҚУТУЛИШ ЧОРАЛАРИНИ ИЗЛАДИ, ОЗОДЛИККА УРИНДИ, ЙЎЛ ИЗЛАДИ, (Улар баъзи ҳолларда озодликка эришиш учун ҳар қандай кучлар билан ҳамкорлик қилишга тайёр ҳолатга келган эдилар.) демак буни биз АЛОҲИДА АЙТМОҒИМИЗ ВА ЭЪТИРОФ ЭТМОҒИМИЗ КЕРАК. Ушбу ҳаракат мағзини инкор қилганлар айтсин, бу нотўғри фикр, деб. Агар шундайлар чиқса мен уларга бу ҳаракатга киришиш ва киришганларнинг тарихини, ҳаётини ТАҚДИРИНИ ва тақдирларинигина эмас, энг бўлмаганда бу гуруҳлар майдонга олиб чиққан ШИОРЛАРИНИГИНА ўрганиб чиқинг, деган бўлардим. Ўйлайманки, биз ҳаммамиз Ўзбекистон халқи, айнан мана шу муҳим ҳолатни ўзимиз учун ечмасдан, англамасдан иккинчи жаҳон уруши, унинг моҳияти, асосий кучлари ва мақсадларини, ҳар бир қатнашчининг алоҳида мақсадларини аниқ баҳоламай туриб бу қирғинга тўлиқ ва аниқ баҳо беролмаймиз. Аммо бу саволга жавоб бериш вақти келганлигидан қочиб биз қанча тайсалласак бу саволлар шунча бизни кечирмас ҳолатга келаверади.