Самад Мурод: “ИШҚ НИМА?”.

(Мен аслида Бибихонимнинг шу саволига жавоб бермоқчи эдим. Аммо, буёғи бутун бошли ҳикояга айланиб кетди)

Синглим, бу саволга инсоният ибтидодан бери жавоб излайди.Ҳар ким ўзича жавоб ҳам беради. Жавоблар шу қадар кўп-ки эталонни аниқлашнинг имкони тоборо камайиб бормоқда.
Ёшлик. Аудиторияда ўтирибмиз. Дарс эстетика. Иккинчи қават. Мен одатдагидай орқада, очиқ турган дераза олдида ўтирибман. Олдимдаги ўриндиқда алп келбатли Лапас исмлик Чиял жўрам ўтирибди. Унинг сояси шу қадар куюқ-ки мени излаган одам орқага ўтиб, изламаса, тополмайди.
Лапас билан орамизда шундай бир битим бор. У доимо мени “ёт кўзлардан асрайди”, мабода уйқу элтиб, ухлаб қолган бўлсам, хавф туғулса, ўйғотади, мен эса,унга имтиҳонлардан ўтИшда ёрдам бераман.
Июн. Кун шунчаки иссиқ эмас, жуда иссиқ. Бунчалик қулай муҳитда ухламасликнинг сира иложи йўқ.
Бир пайт, чўчиб, ўйғониб кетдим. Лапас худди бир жойга ўт кетгандай ҳовлиқиб, мени туртаётир.
– Тур! Тур, Самад! Сени излашаётир!
– Ким излаётир?
– Ҳаммаси излаётир. –
– Нима ишлари бор экан?
– Мен қаёқдан билай, лекин турмасанг бўлмайди чоғи. Иш чатоқ, жўражон!
– Оббо! Бир амаллаб тинчит, оғайни. Шу эстетикангдан беш қўйдириб бераман.
– Сенга савол беришмоқчи, чоғимда.
– Қанақа савол?
– Мен қаёқдан билай, ана,ўзинг қулоқ сол. Ким “Ишқ”, кими “Севги”, кими “Муҳаббат” деб шовқин солади. Яхши англамаяпман
– Уйқусираб, қулоқ сола бошладим. Чиял дўстим бехато англабди. Ўша энг абаддий ва кун тартибидан ҳечқачон тушмайдиган, энг ширин ва энг аччиқ мавзу. “- Энди нима қилсамикин? Булардан осонликча қутулиб бўлмайди”.
– Бу талаб! Самад жавоб берсин.
– Тўғри, у яширинча шерлар ёзиб юради.
– Шеърлар ёзади? Жуда яхши-да. Унда туриб, шерларидан ўқиб берсин.
– Ҳа,ўз шерларидан ўқисин, Мен буни талаб қиламан.
– Қани ўзи? У йўқку!
– Нега йўқ бўлади? Ҳозиргина шуерда эди-ку! – Лапас худди “Ана, айтмадимми? Шўринг қурсин, жўражон. Лекин, менда айб йўқ” дегандай мўлтираб қарайди.
Рўмолчамни намлаб, юз-кўзимни артиб,эпақага келтирдим-да жойимдан оғир турдим.
– Ана Самад! Пусиб ўтирган экан!
– Ҳамма айб Лапасда. Бу лаванг, ошнасини яшириб ўтрган экан.
– Тинчланинглар, қизлар. Ана,Самад ҳам топилди. Қани, кимда савол бор унга?
– Менда! – Менда! ..Чувиллашарди қизлар. Йигитлар эса, ҳамишагидай жим. Пешонам қурсин. Менга савол берувчилар бунча кўп бўлмаса.
– Бўпти. Беринглар саволларингни. Бўмаса, бу деразадан ташлаб қочиб қолиши мумкин. – Домла шумлик билан менга қараб кўз қисиб қўйди ва “Ноиложман, укажон. Бу халқнинг талаби” дегандай қўлларини икки томонга ёзди. Ўлимга ҳукм қилинган маҳкумдай бош эгиб турибман. Агар дарс пайтида ухлаб қолганимни демаса, айтарли гуноҳим йўқ. Тағин билмадим…
Замира исмли курсдошимиз, худди ҳозиргина ФБдан чиққандай айнин Бибихонимнинг саволини берсами.
Олдин асъаса билан минбарга кўтарилди. Бу билан у саволнинг нақадар оламшумул аҳамиятини таъкидламоқчи бўлди, чоғи. Кулиб юборишимга оз қолди. Вақтида шаппа оғзимни ушладим. Аслида бериладиган саволни, ҳатто, берадиган жавобимни ҳам олдиндан чамалаб тургандим. Аудитория тўла қизлар бўлса, тушадиган савол, албатта, севги ҳақида бўлади-да.
– Менинг саволим шундай. Яхшилаб эшитиб ол, Самад. – У худди мени ростакамига дорга тортадигандай чуқур нафас олиб, тараддутланди.- “Мунча ваҳима қилмаса. –ўйлардим мен”.
– Сен “СЕВГИ” деганда нимани тушунасан? Сен ўзи “СЕВГИ”нималигини биласанми?
– Билмасам, Замирахон… – атай гарангсирадим.- Юрибмиз шу элқатори…
– Ўв, мен сендан қаерда юрганингни эмас, “СУВГИГА” муносабатингни сўраяпман!
– Муносабатимми?
– Ҳа, муносабатинг! – У худи «Бопладимми?» дегандай атрофга бир қур назар солди.
– Муносабатим жуда яхши,… эл қатори…
– Яна “Эл қатори” дейдия! Мен сендан элнинг муносабатини эмас, ўз муносабатингни сўраяпман.
– Мен шу-да.
– Қайси “Шу”? – қизнинг борган сари хуноби ошарди.
– Тўғрисини айтсам, хафа бўлмайсанми? – Энди вақт етишди. Бомбани портлатсак ҳам бўлаверади.- деган қарорга келдим.
– Унда қулоқ сол,Замира ва бошқа барча ишқибозлар ҳам яхшилаб эшитиб олсин. сизларнинг бошингизни қотираётган севги масаласини ҳозироқ ҳал этамиз. Асчлида бу сиз ўйлагандек мураккаь муаммо, эмас, азаз дўстлар. Кимдаки жўяли савол бўлса, отини тезроқ қамсиласин. Танаффусда тушган саволларга жавоб берилмайди.
– Хўп, бўлди-да энди. Бунча чўзасан. Бошлайқол, ноинсоф!
-Майли, қўй, нимани айтса ҳам, эртачироқ бошлайқолсин. Қон қилди-ку.
– Мен аниқ бир қарорга келдим, дугошлар! –Кимидир барлла баёнот берди.
– Қанақа қарорга келдинг, Жамила?
– Агар уйланса, туриши шу бўлса, бунинг хотини чилласи чиқмай кетиб қолади.
– Олаа, топган гапингни қара-ю. Кел, яхшиси, фикрини эшитайлик. Давом этинг, Самад ака. – Шу ака сўзи таъсир қилдими, пома пой гапларга чек қўйиб, индоллосини айтишга қарор қилдим.
– Гап бундай, қизлар.
– Ҳой Самад, нега нуқул “Қизлар, қизлар деяверасан. Нима, бизчи? Сенингча биз йигитлар одам эмасмизми?”
– Ҳой, Жомғир, гап сенинг гуманоидликка дахлинг ҳақида эмас, “СЕВГИ” ҳақидаку. Ҳап тур, яхшиси, Бундай жиддий ва ўта мураккааь масалаларга ақлинг калталик қилади. Ахир, сен гумоноидларнинг илк шаклланиш даврига хос экспонатсанку. – Афтидан у Жомғир то ўлгунча тушинмасин деган ўйда гапга имкон қадар,ҳатто ўзининг ҳам ақли етмайдиган терминларни тиқиштирарди.
– Менинг бадгумонлигимни сен қаёқдан биласан, Сурайё? Негадир сенга уйланганим сира ёдим га тушмаётир.
– Сен аввал совчи қўйиб кўр. Бир йўла қачон уйланганингни ҳам пухтароқ эслаб қоласан.
– Дунёдан тоқ ўтсам ҳам сенга тегмайман, ҳой, Жомғир. Фууу. Энди бир камим ёзи билан тезак теришим қолувди.
– Шуни айт, айниқса, баҳор қурғоқчил келиб, сигирлар қисир қолиб кетишса. Тезакни қаердан излайсан?
– Нима , қисир сигир тезакламайдими? – Йигитлар бири олиб, бири қўйиб, ҳангомани бошлаб юборишди.
– Шу пайт менинг бахтимга даранглаб қўнғироқ чалинди(…

(ДЎСТЛАР, БУ ҲИКОЯ ҲОЗИР ЁЗИЛАЁТИР. дАВОМИНИ ТУШЛИКДАН КЕЙИН ЁЗИБ ТАШЛАБ ЮБОРАМ)

Мана, ниҳоят,тарихда биринчи бор орзиқиб кутилган иккинчипара ҳам бошланди.
Замира одатдагидай минбарда.. Чамаси у танаффус пайтида ҳам шу минбардан тушмаганга ўхшайди .
– Диққат,ўртоғлар! Ҳамма жим бўлсин! Сўз дўстимиз Самадга. Олдинига у биздан яшириб юрган шеърларидан ўқиб беради.
-Илтимос,мумкин бўлса, қисқароғидан. Агар чўзилиб кетса, тайин қоча-қоч бошланади.- Азиз нутқи бениҳоя чўзилиб кетганидан хижолат бўлаётгандек, бир ютуниб, давом этди.- Келинглар шу иш эртага қолмасин.Ўзига қолса,чанқаб йурган нарса, кечгача бошни оғритиши ҳам мумкин.
– Мун бир муддатлик маъноли паузадан кейин гап бошладим, аммо, бошқа мавзуда. Майлику-я, лекин шу Сурайё бошлаган гапини тугатиб олсин. Адашмасам у чиялнинг даштида тезак тераётган эди.
-Адашдинг, Самад. Сурайё тезак тераётгани йўқ. У Жомғирга тегиш-тегмаслигини ҳал қилмоқчи эди.
.- Нега гапнинг белига тепасан? Бу масла аллақачон ҳал бўлган. У рози. Тезак териш бўйича малакаси етарли эканлиги аниқ бўлди-ку.
– Тўғри айтасан, Тошқул. Уёғини сўрасангиз, жомғир рози эмас.
– Ие, Жомғир норози? Тарихий воқеа содир бўлибдур, англамай қолибмиз. Ў,Жомғир, мен билувда қишлоғингда сенга кўзи учиб турган қиз қолмаган деган хабарлар бор. Топилганига шукур қилиб, олавермайсанми, мурдор! -Азиз ёлғондакам жаҳил билан ўшқирди. Иккаласи ростданам ҳамқишлоқ..
-Сурайё бу ҳнгамага гап худдибошқа одам ҳақида бораётгандай, оғзини очиб, жим қараб турарди.- Бу Сурайё деганимиз, адл қоматли, унча,мунчани назарига илмайдиган хушсуврат қизлардан эди.- Замира яна ўзвазифасига қайтмаса, иш чала қолишини пайқаб, қайтадан минбарга кўтарилди.
– Ўртоғлар! Ўўўртоғлар! Жимлик сақлансин. Асосий масалага ўтамиз. Сурайё билан Жомғирнинг масаласи эртага кўрилади. Ҳамма тайёрланиб келсин.
Шундай қилиб, асосий масала бўйича сўз Самадга. Илтимос, барака топкур, шумлигингни шу сафарга унутиб, тезроқ нуқта қўяқол. Бўмаса, яна кунимиз қўнғиролққа қолибкетади. Домлабўлса, парвойи палак, китоб варақлаб ўтирарди.
– Диққать! бошлайман,ўртоғлар.. Эрта баҳор кунларининг бирида мен отимни етаклаб, қирга чиқдим. кун илиқ, бир озбурун ёмғир ёғиб ўтган. Отимни бир ўтлоқ жойга қоқиб қўйиб, ёнбошлаганимни биламан, Жонивор отим тоқатсизланиб, кишнай бошлади.. Табиийки ўйғониб кетдим.Оғайнилар, кун тартибидаги мачала ёддан чиқмасин.”СЕВГИ НИМА?”ДЕГАН САВОЛГА АЙЙНАН МЕН ЖАВОББЕРИШИМ КЕРАК БЎЛИБ ТУРИБДИ..мен отим билан кирнинг офтобрўя бағрида ётибман. Бу жуда муҳим.. Бир пайт кир ортида, яъни терсгай бағрида отлар галаси юрган эканми, навжувон бир биянинг жингирлаган саси эшитилди.
Отим олдинига шунчаки тиқиб , бетоқат бўлаётга ҳалиги Ғунончаниншг сасини эшитгач, уят-ҳаётни йиғиштириб қўйди.
Мен тағин бўшалиб-нетиб кетмасин деб энди жойимдан турганимни биламан, қозиқни худди хасдай суғуриб, думини булғаб, ҳаё ҳайт беб, қир ортига йўл олди.То мен оёғимни судраб, қир устига чиққунчаТўй аллақачон тугаб, расм-русумлар ҳам тугаб, “Куёв-келин чимилдиқ ортига ўтишган экан. Бояги Замиранинг саволига менинг жавобим шу..Энг намунали ишқ, ёки муҳаббат ёки севги деб, мен менинг туопорим билан ҳалиги саман ғунончанинг орасида ярим соат ичида қарор топган соф, беғубор ва гўзал муносабатни тан оламан.. Мен уларнинг бошига ҳижрон солишга кўнглим бўлмай, уйга пиёда қайтиб келганди ўшанда.
– Ўшанда ҳаммадан олдин бошловчи Замиранинг ҳуши жойига келди.
– Нима,нимаааа? ҳой қизлар,бу ҳали бизни ўша ғунончага тенглаштирмоқда. хшиси, бизга ҳам ўша Ғунончанинг бахтидан берсин деб
– Шкуни айт,Қурбонали. фойдасини билишмайди булар.
– Сега эса, қани эди, Самаднинг отининг тағдиридан ато қилса.
– Менимча ўзинг ҳам сира йўқ демасдинг,
Бу пайтга келиб, аудиториядаги барча аёл зоти ўзига келиб, ўзларининг камситиганини пухта англаб, ҳужумга ўтишга шай ҳолатга келиб бўлган, оғир-енгил сумкалар, ручка-дафтарлар менга қараб отила бошлаган, аёллар саф бўлиб мен томон бостириб кела бошлаган эди.
Мен авангардетиша бошлаган чоғда позицияяларни чамалаб кўриб, зудлик билан чекинишга қарор қмилдим.. Деразадан бошқа чекиниш йўли ёплган. Лапаснинг елкасига таяниб, “Ё боболаримнинг йўли!” деб, кам деса уч ярим метрлик баландликдан пастга қараб сакрадим.
Бир дуцмалаб,жойимдан туравериб, хаёлимдан чакмоқ тзлигида бир ажойиб фикр ўтди. Қайта йиқилиб,жим ётиб олдим.
Ўшанда мириқиб даврон сурганман. Беҳуш ётибман, денг. Барча золим қизлар атрофимда парвона. Кими этаги билан елпиётир,кими юзимга сув сепаётир, кими шу сувни юзимдан артаётир.
Агар Азиз ишнинг белигша тепмаганда Турк султони кўрмаган кунларни кўрармидим.
Нобакор, кутилмаганда қўлтиғимдан қитиқлаб юборсами. У менинг қитиқдан ўлгудай қўрқишимни биларди.да.
Триумф шундай шармандали тарзда барҳам топди.

ТАМОМ. 2019. 30. 04.

Самад Мурод