Баҳодирхон Элибоев

“Бизнинг давримизда…”

Қўшним китоб сўради. Русчада ёзилган десам майли деди. “Инсон ҳуқуқлари ва сен” (“Права человека и ты”) китобини чиқариб бермоқчи бўлдим. Олмади. Бадиий китобларингиз йўқми дейди. Кутубхонага борасан дедим.
Бизда ҳама бадиий китоб ўқиш билан овора. Нима қилиб беради бадиий китоб? Қаерда фойда беради? Ахлоқни тарбиялайди дейдиган бўлсак, Қур`он ва Ҳадис кифоя эмасми?
Илмий асарлар ўқимаслик оқибатида ТВ-журналистлар ҳам бадиийлашиб кетди. Журналистикадан кўра публицистика кўп.
Китобулаш ҳештеги кетяптию, шунга менгаям 1-2 та китобларингиздан берингмиш. “Ма, ол мана бу китобларни ўқигин” деса, “йўқ, бадиий асарларни ўқийман” дейди.
Эртага бу одам адабиётчи бўлиб етишади-да энди, а?
“Бизнинг давримизда…” (шу иборани чоллар билан гаплашганимда кўп ишлатаман)
Бизнинг давримизда телефон тугул телевизор ҳам бўлмаган. Аёллар уйда ўтиришган. Шунда ўқишни билган биронтаси бошқаларига турли бадиий асарлар ўқиб берган. Шамни ёруғида бўлса ҳам ше`рият ва бадиий асарлар мутолаа қилишган. Мисол учун биттаси ўқиган, қолгани каштасини тикиб, эшитиб ўтироврган. Бедилдан, Ҳофиздан, Са`дийдан, Навоийдан ва ҳоказо… Китобларда ўз навбатида та`лим ва тарбия ҳақида кўп гаплар айтилган. Шуларни ўқиган ёки эшитган аёл ўз боласига тарбия берган. Болалар ҳам шундай тарбия кўриб етукликка пойдевор ясаган. Ҳозир бу китобларнинг ўрнини сериаллар эгаллади. Сериаллардан озуқаланган аёлларимизнинг тарбиясини сизларга айтишнинг кераги ҳам йўқ.
Севги, ўлдим, куйдим ишлар билан аёллар шуғулланишган. Чунки улар бадиий китоблар ўқишга ишқибоз бўлишган. Эркаклар учун бу ишлар номус иши ҳисобланган. Китобнинг жинсини аёл киши ҳал қилган. Қайсинисини ким ўқиши кераклигини белгилаб берувчи цензор бўлган.
Айни дамда эркакларимиз сиёсий-ижтимоий муҳокамаларни чойхоналарда қилишган. Диққат қилинг – чойхонада! Ошхонада эмас. Ёки интернетда эмас. Ҳозир бунақа чойхонаям қолмади. Кўчада меҳнатни қилган, кетмон чопгандир, косиблик қилгандир, мол боққандур, хуллас, меҳнатдан қочмаган. Лекин чойхонада қишлоқ, овул тақдири ҳал бўладиган бўлса, иштирок этган, фикрини билдирган.
Мен ана шу даврни қумсайман. Аёл аёллигини, эркак эркаклигини билган даврни. Эркак ҳол ба қудат топиб келишни, аёл эса қаноат билан рўзғор тебратишни билган даврларни. Ҳозир у даврлар йўқ. Аёлларимизга сериалларни бериб, уларнинг қўлидан китобни олиб қўйгандекмиз. Уларга китобни бериб, ўзимиз илмни эгалламас эканмиз, бир жойда қимирламай юроврамиз.
Диний билим йўқлигида, ҳуқуқий билим йўқлигида, илм етишмаслигида деб айбдорни қидириб юраверамиз. Китобулаш ҳашарида Жиноят Кодекси ёки Меҳнат Кодексини улашган биронтасини танийсизларми? “Уйда ўзимиз ясаймиз” китоби борми?
Бадиий китобларни бойлар ўқийверсин. Чунки уларга шунақа дам олиш ёқади. Бой эмаслигимизни халқаро рейтинглар айтиб турибди, яна эртакнамо бадиий китоблар ўқиш билан оворамиз, товба. Кимнингдир ҳаёлоти қоғозга туширилган китобларни ўқишдан нима фойда? Қайтараман, бизга илмий китоблар керак.
Бадиий китоблар билан чалғишни ва чалғитишни бас қилайлик. Фан-техника китобларини содда тилда ёзилган вариантларини кўпайтиришимиз керак. Болани ўйлантирсин, бола синаб кўрсин, ихтирочилиги ошсин. Боғчада кубиклардан бир нималар ясашини айтамизу, мактабга келганда ҳақиқий иш қуролларини бермаймиз. Меҳнат дарси ўлди чамамда. Қўлидан бир иш келмаган бола тили билан ишлашни бошлайди.
Муҳандисликка ёки техникага қизиқмаса, ҳуқуқий китоблар бордир? Жуда бўлмаса, диний китоблар улашайлик. Агар бу китоблар оғирлик қилса, енгиллаштириб чиқарейлик. Лекин бадиий китобга муккамиздан кетмайлик. Бу қизларга, аёлларга ёқадиган ишлар. Мамлакатни ривожлантириш учун бадиий китоблардан кўра, илмий китобларга урғу беришимиз керак. Бу аввало, эркакликни бой бермаслик учун ҳам керак. Шунда ёзган ёки гапирган гапларимизда салмоқ бўлади.

Нозимжон Сафаров

Мансабдорлар психологияси

 

Ўзбекистонни ривожланишдан ортга тортаётган энг катта фактор. Расмийлар ва мансабдорлар билан яқин муносабатларда бўлган шахс сифатида сизларни бемалол ишонтиришим мумкинки ҳозирги реформаларнинг чала бўлаётгани сабаби кадрларнинг уқувсизлиги, салохияти пастлиги эмас балки уларнинг фикрлаш механизми. Сўз эркинлигига очиб юборилди. Қайта ёпилмайди. Замонга мослашиш керак. Бошқа иложингиз йўқ. Тушунаман Каримов давридаги ёпиқ ва хуфёна ишлаш ҳамма учун қулай эди. Барча учун. Халқдан ташқари.

Уларнинг психологияси эскирган. Фикрлаши ўта примитив. Хар икки гапдан бирида араб баҳори ва Украина билан қўрқитса иккинчисида ижирғаниб “бу халққа эркинлик бериб бўлмайди” дейди. Барака топгур, бу халққа эркинлик бериб бўлади. Бериш керак ҳам. Бечора халқ эркинлик нималиги билан энди танишмоқда. Бу халққа эркинлик асрлар давомида бегона эди. Қўй танишсин. Саломлашсин. Чақ-чақ қилсин. Бу халққа эркинлик бериб бўлмайди дейиш бу худди кўп йиллар зулматта ётган одамни қуёшга чиқса кўзи оғрийди деб ертўлада сақлашда давом этишдай гап. Иккиси ҳам бир хилда ахмоқлик. Иккинчисида балки сал мантиқ бордир ҳатто).

Мансабдор акалар, тоғалар, амакилар, бувалар. Ўзгариш вақти келди. Халқни ношукурчиликда, позитив ўзгаришларни кўра олмаётган нонкўрликда айблашни бас қилинг. Танқид қилиш давом этилади. Давом эттириш ҳам керак. Танқид тўхтаган куни сизлар нормал ишлашдан тўхтайсизлар. Шу учун ҳам жамоатчилик керак. Танқид керак. Блогер ва журналистлардан нолишни бас қилингда вазифангизни яхшироқ бажаришга ҳаракат қилинг. Замон энди шунақа. Сизларни энди нафақат президент балки жамоатчилик ҳам назорат қилади. Ва бу нормал ҳолат. Буни қабул қилинг. Закритый ишлаш даври ўтди. Янги давр бошланди. Каримов даврида ўрганган барча приемларингизни унутинг. Қарта ўйини бурадаги каби, зот ўзгарди, қарғаларни ташланг. Таппон йиғинг, таппон.

Холмурод Сориев

“Биз очилдик”

Анчадан буён жамоат транспортида юрмаган эдим. Рулда бўлсангиз, атрофдаги бинолар пештоқларидаги лавҳаларга, эълон ва ёзувларга эътибор бериш қийинроқ. Бугун ишдан автобусда қайтаётганимда атрофга разм солиб, бир ҳолат эътиборимни тортди.

Шаҳар бўйлаб ва айнан маҳалламизга кириш жойида бир нечта янги дўконлар, ошхоналар, хизмат кўрсатиш шаҳобчалари очилибди. Булар яхши албатта. Лекин деярли ҳаммасида катта ҳарфлар билан “Мы открылись” деб ёзиб қўйишибди. Ўзбекчага таржима қилинса “Биз очилдик” деганими бу? Бу нимани англатади?

Юртимиз, давлатимиз Ўзбекистон бўлгандан кейин, лавҳаларни аввал давлат тили-ўзбек тилида, катта ҳарфлар билан, маъноли қилиб ёзиб, кейин бошқа тилларда (агар лозим бўлса) ёзсак қандай бўлар экан-а?

Қолаверса, Ўзбекистон Республикаси “Давлат тили ҳақида”ги қонунининг 20-моддасида “Лавҳалар, эълонлар, нархномалар ва бошқа кўргазмали ҳамда оғзаки ахборот матнлари давлат тилида расмийлаштирилади ва эълон қилинади ҳамда бошқа тилларда таржимаси берилиши мумкин” деб белгилаб қўйилган. Қабул қилинган қонун талабларини бажариш эса шу давлат фуқаролари учун мажбурийдир!!!

Одил Икром таржималаридан

ЛОЙИҚ ШЕРАЛИ: МИНГ ЙИЛДАН СЎНГ…

Рўдакийга ҳасад қилганлар, хусусан, Рўдакийга маломат ёғдириб, қуйидагича шеър битган ҳасадгўй шоир Абузироага жавоб ўрнида:

Гарчи Рўдакийдек ғаний эмасман,
Не ажаб, ундан кам сўзим, демасман.
Агар у кўр бўлиб топмиш жаҳонни,
Жаҳонни деб ундай кўр бўлолмасман.
У топган мулкининг мингдан бир қисмин
Берсанг, мен минг чандон сўзлаб, тинмасман.

* * *
Эй сиз, шеърфурушлар, оҳангфурушлар,
Ўзни кўз-кўз қилган, эй муғомбирлар,
Эй илму ирфоннинг югурдаклари,
Эй кўзи сўқирлар, эй кўнгли кирлар.

Сиз арпа сотасиз буғдойсимон деб,
Сиз ижод йўлида оқсаган, гаранг.
Янги деб сотасиз эски сўзларни,
Сизлар сўз тўқишда – устаси фаранг.

Нодонлик туфайли минбарда туриб
Мисингизни буткул зар деб санайсиз.
Қачонлардир сўнган кулларингизни
Ўчоқлар ичига чўғ деб қалайсиз.

Кўрликдандир – туҳмат, бўҳтону ғараз
Ҳамда айб излашда топқирлигингиз.
Сиздаги жасорат – жон қурқувидан,
Ҳезликдан баттардир ботирлигингиз.

Сиз майдон мардисиз ўз уйингизда,
Май базмида эса сиз ҳақпарастсиз.
Гоҳида минбарга чиқсангиз, бироқ,
Ҳақиру ожизу қўрқоғу пастсиз!

Агар шоир бўлса замона кўзи,
Сиз кўрсиз, ҳассасин йўқтган кўрсиз!
Агар шоир бўлса айём фарзанди,
Сиз разил, нолойиқ, манглайи шўрсиз!

Агар шоир бўлса фурсат кўзгуси,
Сиз синган кўзгусиз, юз порадирсиз!
Агар шоир бўлса миллат аскари,
Сизлар бекорчию бечорадирсиз!

Жонингиз, нонингиз ярмидан қўрқиб
Сиз – ҳаёт, ростликдан титраган юзсиз.
На жангга қобил, на базмга лойиқ,
Сиз шеър савдойиси? Қаҳ! Қа-а-аҳ!
Сиз шеърфурушсиз!!!
1.12.1973
——————————–
1-Абузироа – Абузироа Муаммарий Гургоний, Рўдакийга замондош шоирлардан бири бўлиб, Рўдакий ўлимидан сўнг сомонийлар сулоласи саройига йўл топган. Туғилган ва вафот этган йили – номаълум.

Тожик тилидан Одил Икром таржимаси

Мустақиллик қаҳрамонлари

Шовруқ Рўзимуродов

“2001 йилнинг 6 июл куни Ўзбекистон Инсон ҳуқуқлари жамиятининг Қашқадарё вилоят кенгаши раиси, собиқ Ўзбекистон Халқ депутати, “Бирлик фаоли” Шовруқ Рўзимуродов ўлдирилди.” Хабарлар оқимидан.

…Ўзбекистон Халқ депутати бўлган Тойиба Тўлаганова (41), собиқ СССР халқ депутати ва Ўзбекистон халқ депутатларининг рўзномаси “Халқ сўзи”нинг илк бош муҳаррири Аҳмаджон Мухторов(57), мустақиллик учун кураш йилларининг Ўзбекистон халқ депутати Шовруқ Рўзимуродов(44)…. Улар Аллоҳнинг марҳаматига қовушган бўлсинлар!..

1990 йилнинг 24 март куни Ўзбекистон Олий кенгаши тўққизинчи чақириқ биринчи сессиясида Аҳмаджон Мухторов нутқ сўзлаб: “Демократик жараёнларни янада ривожлантириш, сиёсий ўзгаришларни чуқурлаштириш, конституцион тузумни, фуқароларнинг ҳуқуқларини, эркинликлари ва хавфсизликларини мустаҳкамлаш, бошқарув олий органларининг ўзаро алоқасини такомиллаштириш мақсадида президентлик бошқаруви жорий этишни”таклиф қилди.

Бу таклифга қарши чиққан фалсафа фанлари номзоди Тойиба Тўлаганова Ўзбекистоннинг бугунги шароитида президентлик бошқаруви яккаҳокимликка олиб келишини ва демократия истаб диктатурага йўлиқишимизни, коммунистик партия тарбиясини олган раҳбарлардан чиқадиган президент “таши” бошқа бўлгани билан ичи айни тарзда қолишини айтди. У демократия ўрнатилиши учун парламент бошқаруви заруратидан сўз этди.

-Бундай фикр аёл кишидан чиқмайди, аёлларнинг ақли калта бўлади, таклифнинг ортида қандайдир кучлар бор,- деган Ўзбекистон Компартиясининг биринчи котиби, КПСС МК сиёсий Бюросининг аъзоси Ислом Каримов Тойиба Тўлагановани очиқчасига камситди.Танаффусда эса маҳаллий мухбирларга интервью берар экан “Аёллар товуқ мия бўлади” дейишгача бориб етди. Унинг гапига қўл силтаб кетганлардан бири Шовруқ эди.

Президентлик лавозими ҳақидаги қарорни қабул қилиш ва Каримовни сайлаш бошланганда Шовруқ сўз сўради. Лекин дўппини салла қилиб кўрсатиш даражасида устамон бўлган мажлис раиси Мирзаолим Иброҳимов:

-Ука, сиз эмас, ёнингиздаги дўппили одам гапирсин,- деди.

Дўппили одам эса сўз сўрамаганини айтишга хижолат чекар экан, Шовруқ ўрнидан туриб гапира бошлади. Унга микрофон керак эмас эди. Унинг гуриллаган товушини мажлислар залининг ҳар жойидан ҳам эшитса бўларди. Шовруқ: “Мен бу одамни Қашқадарёдан биламан. Бу одам президентликка лойиқ эмас. Агар президент бўлса ҳаммангиз пушаймон бўлиб қоласиз ҳали…” деди.

Шовруқ қўли билан минбарга ишора қилиб гапирар экан Каримов қизариб кетди. Микрофонни жаҳл билан олдига тортди. Лекин нимадир эсига тушган кишидек яна микрофонни раиснинг олдига сурдида “Бас қилинг майнавозчиликни” деди. Раис дарҳол бас қилди. Музокаралар тўхтатилиб “бир овоздан” президентлик лавозими ташкил қилинди ва “бир овоздан” Каримов сайлаб юборилди.

Шовруқ кечаги кунни кўриб, келажакни айтаётганди. Кейинчалик Каримовнинг Қашқадарё вилоят партияси биринчи котиби бўлган пайтида қўшиб ёзиш, кўзбўямачиликлардан бошлаб яна бошқа жиноятларига қадар ҳужжатларни Олий кенгаш ҳайъатига тақдим этган халқ депутати Иномжон Турсунов қамалди.

Каримов билан юзма юз бўлиб камчиликларини юзига айтган Самандар Қўқонов умрбод турмага тиқилди.

Каримов билан Қашқадарёда тортишган ва сўнгра бу курашни Олий мажлисга ташиган Мурод Жўраевнинг ўн гулидан бир гули очилмаган ўғли ўлдирилди, ўзи зиндонбанд этилди.

“Нега жиноятчилар ҳукумат бошига келмоқда, нега мафия ҳукуматни қўлга олмоқда?” деган Мели Қобулов темир панжаралар ортига жўнатилди. Ва ҳоказо ва ҳоказо…

Шовруқ буларни олдиндан кўра олганди. Ўша куни танаффусда Аҳмаджон Мухторов билан гаплашиб турганимизда Шовруқ олдимизга келди.

-Сиз билиб қўйинг ,- деди у Аҳмаджон акага,- Бу одам рафиқини ҳам, рақибини ҳам кечирмайди!

Аҳмаджон аканинг кўзи ёниб кетгандек, бўлди. Дарҳол дафтарига бу сўзларни ёзиб олди. Кейин:

-Укажон Москвада Гдлянчилар билан курашда яккаланиб қолаяпмиз. Депутатлар партиядан қўрқишади. Президентлик ташкил қилинса партиянинг таъсири камайиши мумкин. Мен ҳозир бу одамдан бошқа лидерни кўрмаяпман, кейинчалик балки бошқа кадрлар чиқар- деди. Аҳмаджон ака ўша кезда Каримовга сидқидилдан ишонарди.

Шовруқ унинг Қашқадарёда одамларга зулм қилгани, Ўзбекистон Компартиясининг Москвадан юборилган иккинчи котиби Анишчев билан биргаликда кўп одамни қаматиб юборгани, Гдлян тўдаси билан ҳам алоқаси борлигини айтар экан Аҳмаджон ака:

-Укажон деворнинг ҳам қулоғи бўлади, бу гапларни менга айтдингиз бошқага айтманг, бундай гаплар учун кечирмайди бу бадбахтлар,- деди.

-Халқ бу гапларни айтиш учун мени мажлисга юборган ,- деди Шовруқ.

Кейинчалик Фарғона воқеаларини босди – босди қилиб юборгани, Паркентда оддий одамларни отишга буйруқ берганини, атрофидагиларни ҳақоратлаб дўппослагани ва бошқа “ҳунарлари”ни кўргандан кейин Аҳмаджон ака ҳам Каримовни таниди. Шу боис ҳам у ўзи бош муҳаррир бўлган газетада танқидий мақолалар ва таҳлилий чиқишларга йўл очди. Аммо Каримов уни қувғинга олди. Кекса журналистга иш бердиртирмади. У сарсон саргардонликда юриб миясига қон қуйилди…

Каримов Тойибани ҳам кечирмади. Уни Олий кенгашдаги ишидан қувдирди. Дорилфунунга қайтганди у ерда ҳам таъқибга олди. Тойиба ҳам орамиздан эрта кетди…

Шу ўринда кичик бир чекиниш: Иосиф Сталин тарихни ўзи ёздиргани каби қолдиришни истаб гувоҳларни йўқотишга киришганини бугун гапиришга ҳожат ҳам йўқ. Лекин тарихнинг у бекитган саҳифалари бугунга келиб очилди. Сталин даврида ўлдирилганлар ҳақидаги маълумотларга қарасангиз, бирига “Қамоқда ўзини осди”, бошқасига “Миясига қон қуйилди”, кейингисига “Оғир хасталикдан ўлди” деган хулосалар қўйилган. Лекин уларни ўлдиришганди…

Каримов ўзини кечирмаслигини Шовруқ яхши биларди. Зотан депутатлар орасида калтак биринчи бўлиб унинг бошида синганди. Каримов 1990 йилнинг 24 март куни президент бўлган бўлса, орадан бир ҳафта ҳам ўтмай Шовруқни тўртми, бешми боласи бўлган бир аёлга уй олиб берганликда айблашди. Яъни депутат бунақа ишларга аралашмаслиги керак экан. Бир ойдан кейин, Май ойида эса норасмий митинглар ва бошқа бўҳтонлар билан қамоққа олишди.

Олий кенгаш ҳайъати уни қамашга сиртдан изн бериб юборганини эшитиб, қўмита раисларига норозилик билдирдик ва масалани сессияга олиб чиқажагимизни айтдик. Каримов Мажлис раисига: “Уни олиб келиб президумда муҳокама қилиб, депутатликдан чиқаринглар, қолганларга дарс бўлсин” деб айтибди. Раисга “Бу гапимни ҳам айт” деган бўлса керакки у “Оқсоқол шундай дедилар” деб қўрқмасдан айтганди бу гапни.

Биз қўмита раисларига бу қақшатгич зулмнинг илк одими, уни тўхтатиш қўлларингизда” деб Шовруқни сақлаб қолиш масаласида тазйиқ ўтказдик. Улар ўзлари бир нарса қила олмасликларини, лекин бизларни ҳайъат мажлисига киритиш учун овоз беражакларини айтишди. Қўмита раисларидан, шоир Эркин Воҳидов эса “Бизга олдиндан қўл қўйдириб олишган, муҳока қилиш расмиятчилик, холос, барибир бир нарсага эриша олмайсизлар”, деб ҳайъат мажлисига кирувчиларнинг шаҳдини синдирди. Бу масалани тортишиб турганимизда миршаблар Шовруқни олиб келишди.

У халқ томонидан сайланган парламентга миршаблар қуршовида, қўлида кишан билан келаётган эди. Кийимлари ғижим. Соқоли ўсиб кетган. Кўзлари чўкканди. Биз унга пешвоз чиқдик.

-Буларнинг кучи етмади. Олиб келган янги кийимларини ҳам киймадим. Соқолимни олиш ҳақидаги буйруқларини ҳам бажармадим,- деди у.

Уни мажлисга олиб киришди. Миршабларга топшириқ бериб, ҳозир президент келажагини ва ичкарига ҳеч ким олинмаслигини айтишди. У пайтда ҳали миршабларнинг кўзида бир оз бўлсада қўрқув бор эди. Бизнинг йўлимизни тўса олмадилар. Ичкарига кирдик. Раис дарҳол мажлисни тўхтатиб, “Мен пастга, президентни кутиб олишга бораяпман” деб чиқиб кетди. У ҳам, Президент ҳам келишмади. Шовруқни эса олиб кетишди.

Биз масалани сессияда кўтардик. Каминанинг Шовруқ ҳақида айтган гапларимни ўшанда кўпчилик эшитган. Сессия мажлисини телевидение орқали намойиш қилишга эришгандик:”Бугун Шовруқни қамашган бўлишса эртага навбат бошқаларга келади. Бугун калтак, эртага қамоқ ва индин ўлдиришгача бориб етишади. Буни бугун тўхтатмасак эртага кеч бўлади” дегандим. Минг афсуски тўхтата олмадик ва кеч бўлди.

Бугун Шовруқни… Шовруқларни йўқотиб турибмиз…

Ана шу дард билан президент девонида ишлаётган эски дўстлардан бирига сим қоқдим. Унинг ҳам дарди ичида экан. Ўзи тинч бир жойдан телефон қилажагини айтди. У билан узоқ гаплашдик. Анчайин қўрқмаслигидан президент девонидаги вазиятни ҳам тахмин қилиш қийин эмас. Ҳатто унинг хорижга кетиб қолишга кўнгли бордек туюлди менга.

Унга кўра Ўзбекистон Исломий ҳаракатини қўллаганлардан бири Иброҳимбек “қўрбоши”нинг невараси, хорижда яшаётган Ҳожи Жамшид Тилав ўғли Азимий Қашқадарёлик бўлиб, ҳаракат унинг истаги билан шу зоналарга ҳужум қилиши мумкин, деган хабар олинган. Бунинг устига Қашқадарёда Ҳизби – ат Таҳрирнинг фаолияти ҳам кучайган. Каримов маслаҳатчиларидан бирига топшириқ бериб Қашқадарёда жиддий тадбирлар олишни буюрган. Ички Ишлар вазири Зокир Алматов дарҳол Қашқадарёга юборилган. Қайтиб келгач маслаҳатчи билан бирга вазият ҳақида ҳисобот тайёрлашган.

Каримов ўзи танийганларининг номини эшитса жазавага тушишини яхши ўрганиб олишгани уcун ҳисоботда асосан Шовруқ ҳақида сўз юритишган: Шовруқ Сурхондарёдаги кўчманлар билан алоқага кирган. У ердаги гапларни бутун дунёга овоза қилди… Шовруқ Ҳизбу- ат Таҳрирнинг варақаларини компютерда ёзиб, кўпайтириб бермоқда… Шовруқ Москвадаги “Мемориал”га аъзо бўлган ва бу ташкилотнинг раҳбарларидан бири Виталий Понамарев Ўзбекистонни ёмонлаб гапираётган ҳамма гапларни у етказиб турибди. Понамарев Ўзбекистонга келганда ҳам у олиб юрган. Олмониядан келган “Фокус” журнали мухбирларини ҳам Сурхондарёдаги лагерга у олиб кирган ва ҳоказо.

Ҳисоботни эшитган Каримов дарҳол Шовруқни ушлаб келишни ва у билан ўзи ҳисоб-китоб қилишини айтган. Зокир Алматов бу ишни асли қашқадарёлик бўлган полковник Маҳмуд Бекмуродовга топширган. Шовруқни 2001 йилнинг 15 июн куни кўчада ушлаб Тошкентга олиб келишар экан, маҳаллий миршабларга “ҳужжатларни” тўғрилаб қўйиш буюрилган. Миршаблар унинг Яккабоғ туманининг Олақарға қишлоғидаги уйини босишган.

Манбанинг айтишича “хумордан чиқиш” ва таниганларини дўппослаб келиш учун Ислом Каримов Ички Ишлар вазирлигининг ертўласига бориб туришини президент девонидагилар яхши билишар экан.

Агар 1991 йилнинг кузида Олий Кенгаш раиси А. Йўдошевни тепкилагани, ўшанда Савдо вазири бўлган Мираброр Усмоновни ургани ва Бош вазир ўринбосари Бахтиёр Ҳамидовни дўппослаганини кўрмаганимда бу гапларга ишонмаган бўлардим.

1993 йил 17 апрел куни мени ушлаб Самарқанд вилоят ички ишлар бошқармаси бошлиғи генерел Тўхтевнинг хонасига олиб келишганда аввал президент маслаҳатчиси Темур Алимов унга телефон қилиб эрталабгаcа йўқотиш ҳақида буйруқ берилганини айтгани, генерал вақт сўрагандан кейин президетнинг ўзи телефон қилиб бақирганига гувоҳ бўлмаганимда ҳам шубҳага боришим мумкин эди.

Бунинг устига уларнинг “Шовруқ ўзини осиб қўйди” деган баҳоналари ҳам қинғир ишнинг қийиғини кўрсатиб турибди. Шовруқ ўзини осадиган даражада заиф эмас эди. У ҳам жисмонан, ҳамда маънан жуда кучли инсон эди. Унинг акаси Шавкат Рўзимуродовнинг “Укаминг вужудида задаланмаган соғ жойи қолмаганди” деган гаплари ҳам кўп нарсанинг далолати. Бошидаги жароҳат излари эса унинг зулмга бўйинсунмагани белгисидир.

Ҳа, у зулмга бўйсунмас ва қўрқмас эди. У ҳеч кимдан, айниқса Каримовдан қўрқмас эди. Қўрқоқлар кучлари етмаганда ё туҳматга бошлайдилар ва ёки жирканч қиёфага кириб номардлик қиладилар.

Номардлар тўдабошиси ва ҳаромхўр қузғунлар томонидан ўлдирилган дўстим Шовруқ Рўзимуродов ҳақида ўйлар эканман, яна бир дўст ёдга тушади. Мени қутқариб, Самарқанддан Жиззах орқали йўлга солган, Шовруқ каби жисмонан кучли бўлган полковник Асатилло Атоуллаев 43 ёшида “саломатлиги боис” пенсияга чиқарилгани ва кўп ўтмай аварияга учраб оламдан ўтгани (Аллоҳ раҳмат қилсин!) дилимни ўртаб юборади…

Хоинларга қўрқмас йигит ўлмаслигин кўрсатдинг,
Ёлғон-ботқоқ, бу йўллари йўлмаслигин кўрсатдинг,
Ўзбек авом, бу халқ билмас ўзлигини, деганга
Шовруқ каби лочинлари гўлмаслигин кўрсатдинг!

Жаҳонгир Муҳаммад.

Бу мақола 2001 йилда  “Ҳаракат” журналида эълон қилинган ҳамда муаллиф томонидан “Озодлик” ва “Америка овози” радиоларида ўқилган.

wwww.jahonnoma. com (“Тарихни титратган кунлар” китобидан)

Бобо Тураев

Узбекистонда энг катта солик туловчи шахс ким ?

Якин кунларда журналистлар саволига Тошкент шахар хокими шундай жавоб берган эди: Акфа компаниясини узим ташкил этганман. У ерда 31 мингта ишчини ишлатаман, нега мен Акфадан воз кечишим керак?: – дейишган эди. Тошкент шахар хокими хакикатдан хам Узбекистоннинг энг катта бизнесмени хисобланади. Хоким мен билганларим..Акфа, Артел, Краферс ва бир катор катта завод ва фабрикаларни расмий ва норасмий хужайини. Узбекистон Твда хусусий каналлар ва Ташкент Сити лойихасини мутлак хужайини хисобланади. Мени диккатимни тортган нарса Акфа компаниясини 31 минг ишчи ишлар экан. Энди колган завод фабрика ва банк ва Тв даги ходимларни олсак уртача 50 минг ишчи ишлатишар экан. У ерда ишчилар уртача 1 ярим миллион ойлик маош олишса оз эмас, куп эмас 75 миллиард ишчилар учун маош тулашар экан. 75 миллиард маош берган одам камида 150 миллиард топади. ( Энг кам критерида хисобладим.Аксар холатдаиш берувчи тулаган маошидан 5-6 баробар фойда куради )Тугри айтишларинг мумкин..Сани нима ишинг бор бировни пули билан деб..Аммо билингларки Жахонгир Ортикхужаев уз узидан шу холатга 10-15 йилда кандай чикиб олди ?
Артел компанияси Хитой Халк республикасидан заказ килиб маиший техника воситаларини йигилмаган холатда яни ярим тайер холатда божхона божларини имтиезли тулаб олиб киришади. Энди узларинг учун мисол килиб бераман. Ен кушниларимизда худди шу Артелга ухшаш теливизор 115-120 доллар туради. Бизда булса 150 доллар ..У ерга махсулотлар тайер холатда келтирилади. Бизга яни Узбекистонга ярим тайер запчаст холатида имтиезли тарзда кириб келади. Бу дегани..Кушниларимиздан анча арзон тушади узимизда йигилса. Маиший техникани тури куп. Музлатгич ,чангютгич,кондиционер, теливизор ва бир катор махсулотларни миллионлаб сотади Артел компанияси. Икки йил олдин чегаралар очилганида сал колди Артел банкрот булиб епилиб кетишига сабаби хамма Козогистон , Киргизистон ва Тожикистондан арзон маиший тезника олиб келишни бошлаган эди. Уз урнида савол тугилади. Нега узимизда ишлаб йигилган Артел махсулотлари, узимизга киммат ?…Узбек халкини шохи борми ?
Бу езишимдан максад монополияга бархам бериш пайти келмадими ? Узбекистонда соглом ракобат булса биз яни Узбек халки арзонрок ва сифатли махсулотлар сотиб олармидик.. Узбек хукумати бошка урта ва кичик бизнесга хам имтиез бериши шарт. Халкни асосий кисми кичик ва урта бизнес билан шугулланади. Пастки катламга хам этибор беришларингни сураб коламиз.
Арзон махсулот еки арзон уй жой курганларга хукумат босими булмаслиги керак. Мухаммадбобур Ходжаевни арзон уй курганлиги учун уйларини бузиш хали хам давом этмокда. Бугун MY 5 каналидан заказной курсатув булиб унда уйларнинг тутун чикарувчи мурилари кескин танкид килинди пластмасса трубалар ишлатилган деб. Куйиб беринглар тадбиркор уз хисобидан шу камчиликларни бартараф килсин. Уйларнини бузиб тадбиркорни синдиришдан ким манфаатдор ?
Куйинглар халкимиз озгина ривожлансин..Шундок хам Свет,газ,сув,ширкат,солик ва жарималардан халк кузини оча олмаяпти. Шу солик ва жарималарни ошириш буйича мусобакани тухтатинглар. Шу миллиардерларимиз, миллионерларимиз кийналган оилаларга уй жой олиб бериб. Узбекистонга янги завод фабрикалар куриб ахолини иш билан таминлаб куйсаларинг, савоб иш килиш буйича мусобака уйнасаларинг халк сизлардан чунонам миннатдор булардики..Узларинг тассавур хам кила олмайсизлар…Негаки олиб бермагансизларда. Узбек халки бой бадавлат яшаса..Йигит кизларимиз уз юртимизда ишлашса буни нимаси емон ?

Майли бугунга куп ездим, озгина тартибсиз ва камчиликлар билан ездим. Укиганларга рахмат.

facebook.com