Каримберди Турамурод: Жарима, жарима, жарима…

Зокиржон Алматов даврида мелиса зоти одам боласини одам ўрнида кўрмади.

Биз, қора фу қаро га шунчаки тупуриб қўйди.

ГАИ ходимлари эса ҳайдовчи зотига жиноятчига қарагандай қаради.

Ҳозир ҳам ГАИ бизни тўтхтатиб олса бўлди, айбимизни топади.

Устига ГАИларнинг тегирмонига сув қуядиган қонунлар чиқаяпти: фарангни ёқиб юрмасанг жарима, галстук тақмасанг жарима, машинанг кир бўлса жарима, жарима, жарима, жарима.

Пойтахтга боришга одамнинг юраги безиллайди. В

илоятнинг рақамини кўрса бўлди, энг жупуруқ ГАИ ҳам тўхтатади. Бер, бер, бер, дейди. Ўзбекистонда қурол сотилмайди-да, афсус.

Водий тарафларда “Меҳмон, секинроқ юринг, йўлларимиз тезлигингизга жавоб бера олмайди”, деб қўлини кўксига қўйиб, ОДАМДЕК муомала қиладиган ГАИлар ҳам бор, аммо улар водийда.

Айниқса, Тошкентнинг ГАИлари оч. Ейман, ютаман, дейди. Яна битта савол: нега деярли ҳамма ГАИлар қора, хунук ва баджаҳл. Камига маданиятсиз. Нима, оқ юзли, кулиб турадиган, келишган, маданиятли, одобли йигитлар ГАИга олинмайдими?

Самарқандда бир ГАИ бор эди, қаҳри қаттиқлигидан ҳамма уни “Немис”дер эди.

Аммо ана шу “Немис” – Баҳром ака ҳақиқий ГАИ эди. Инсон боласидан бир сўм пора олмас эди. Авлиё бўлсанг ҳам, ҳужжатингни олиб, протокол тўлдирар эди.

Аммо бесабаб тўхтатмас эди. Ана шу одам “Немис” бўлса ҳам, на погонига, на обрўсига, на шаънига доғ туширмади. Аммо бунақа “Немис”лар бармоқ билан санарли.

Каримберди Турамурод(Facebook).

Жамшид Муслимов: Интуитив тахлил журъати

Интуитив тахлил журъати

Майли, фоизлар жуда эркин таксимланган; майли, хавф хатарнинг “рангли инкилоб” куриниши билан чекланган, бошка мулохазалар хам жуда бахсли…

АММО

Ургулар тугри куйилган. Тугри хулосалар белгиланган. Уйлаб куриш кайфиятини уйготади.

Биз чиндан хам кудратли мамлкатлар тарафдан тахдидларга тайёрмизми? Уларни Халкаро Хукук ва холис ният ушлаб туради деган иллюзияда эмасмизми?

Менимча давлатнинг бошкалар тарафидан келадиган тахдиддан сакловчи уч омил бор:

– Халкнинг узига ишониши (яъни жамият аъзоси узига ва атрофдагиларга ишониши, коституцион тизимига таяниши, халол суд мунозарали мавжудлиги)

– Иктисодий баркарорлик (эркин бозор муносабатлари ва кучли ижтимоий химоя тизими мутаносиблиги)

– Давлатнинг сиёсий субъектлиги (яъни АНИК позициясига эга булиш).

Бу омиллар мавжудлигида харбий, махусус хизматлар, тахлилий агентликлар етарлик моддий ва маънавий ресурс билан таъмиланади. Лекин бу тизимлар хавфсизлик воситасидир, негизи эмас.

Баркарорлик негизи – сиёсий элита, интеллектуал элита ва жамоатчилик (халк)нинг узаро хамжихатлигида.

Хамжихатлик дегани кур курона якдиллик эмас, бу холис мунозаралар оркали хосил буладиган умумий максадлар ва умумий истикомат коидалари дегани.

Рузибай Азимий: Зокир Алматов, билмасангиз билиб қӯйинг!

Ўзбекистон Республикаси ички ишлар вазири маслаҳатчиси генерал-полковник Зокиржон Алматов Тошкент шаҳар ИИББ йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармаси ходимлари билан учрашувда ЙҲХ ходимларини порахўрликдан тийилишга чақирган.
Жаноб Зокир Алматов, жумладан шундай деган: “Албатта, ишингиз қийин, маошингиз балки етарли эмасдир. Лекин ҳеч қачон порахўрликка берилманг. Сизларнинг орангиздан кимдир йўл тўсиб, пора талаб қилиши – пасткашлик. Сизларни беобрў қилишга ҳаракатлар бўлмоқда, видеога тушириб интернетларга чиқарилмоқда, атайлаб пул ташлаб қўйишга уринишлар қайд этилган. Буларга қарши курашилади, яқиндан бошлаб ҳар бирингизда боди-камералар бўлади ва бу сизларнинг ижтимоий ҳимоянгизга хизмат қилади. Шунингдек, маошларингизни ошириш масаласи кўриб чиқилмоқда. Аммо пора олиш кечирилмайди ва бу жуда уят!”.

Жаноб Зокир Алматов, билмасангиз билиб қӯйинг! ЙҲХ ходимларининг ҳайдовчилардан пора олиши шунчаки “жуда уят” эмас, балки ЖИНОЯТ саналади. Шунингдек, ЙҲХ ходимлари орасидан кимдир йўл тўсиб, пора талаб қилиши ҳам шунчаки “пасткашлик” эмас, ЖИНОЯТ ҳисобланади.
Бироқ ЙҲХ ходимларининг нафси айнан Сиз Ички ишлар вазири бӯлган чоғингизда ҳакалак отганини, қуюшқондан чиқиб, бор диққат-эътиборини ҳайдовчилардан пора ундиришга қаратганини асло унутмаслигингиз керак.
“Пора олиш кечирилмайди” деяпсиз, у ҳолда мазкур тизимнинг энг катта раҳбари бӯлган чоғингизда пора олган ЙҲХ ходимларини нега кечириб келдингиз? Бугунги порахӯр ЙҲХчилар, яъни ДАН ходимлари бу ишлар билан кеча ёки бугун шуғулланаётгани йӯқ, улар Сиз раҳбарлик қилган чоғда кенг илдиз ёзган порахӯрлардир.
Мазкур тизим айнан Сиз раҳбарлик қилган чоғларда коррупцияга, порахӯрликка белигача ботган эди. Сизнинг даврингизда ИИВнинг энг оддий бӯлимига ишга жойлашиш учун пора сифатида бериш учун отнинг калласидан ҳам катта пул керак бӯлган. Буни Сизу ва бошқа Сиз каби сӯфига айланган амалдорлар ёдларидан чиқариб қӯйган бӯлсалар ҳам қора халқ жуда яхши билишади.
Унутмангизлар, минбарларда туриб олиб, ширин сӯзлар гапириш орқали яқин ӯтмишда содир этган айбларингизни асло юва олмайсизлар!!!

Ruzibay Azimiy

Азамат Акбар

Лаганбардорлик/маддоҳлик қиладиган одамнинг яширин режаси бўладими?

Сўнггги 25 йил ичида жамиятимизда лаганбардорлик иллатининг илдиз отиб кетишига гувоҳ бўлдик, ва надоматлар бўлсинки, бу ҳолат ҳали ҳануз давом этиб келмоқда. Университетларимизда баъзи инсонлар ҳар лаҳзада “ҳурматли ва ҳоказо сифатли ректоримиз” каби нисбатларни қўллашади. Баъзи университетларимизда эса ҳар қандай суҳбатни ректорни мақташдан бошлаш касалликка айланди. Афсуски бундай инсонлар ёш авлодни қандай қилиб тиз чўкиб яшашни ўргатиб, уларни заҳарлаб келишмоқда. Ректорни ўз масъулияти доирасидаги вазифаларнини бажараётганлиги учун нега мақташимиз керак? У инсон ўз хизмат вазифаларини бажармоқда ва бунинг учун маош олмоқда.

Бундай одамлар биз одатда ақлимизга сиғадиганидан кўпроқ мақтовлар айтиши мумкин, ва буни даставвал мақтовни айтаётган одам ўз шахсий манфаатларини кўзлаб бераётган оғзаки порасига тенг қилиш мумкин. Мақтов сизнинг шу инсонга нисбадан муносабатини унинг фойдаси томонга ўзгартириш ёки сиздан сиз бошқа ҳолатда унга беришингиз амри маҳол бўлган бирор нарсани ундириш каби яширин ниятга асосланган бўлиши мумкин.

Тиз чўкиб яшайдиган инсон қилинган илтимос, буйруқ ёки кўрсатмани ҳеч қанақа эътирозу саволларсиз бажаришга тайёр бўлади. Бундай инсон қўйилган,буюрилган вазифа, буйруқ бошқа бир усул билан ҳам бажарилиши мумкинлиги ҳақида фикрлаб ҳам кўрмайди, у шунчаки “лозим ишни бажаради”, у ишларни итоаткорона ва шармандаларча бажаради. Шу сабабдан, лаганбардор инсон ишида қалбакилик бўлиб, ишонч бўлмайди, бу эса уни ўрта ва узоқ келажакда ҳатти-ҳаракатларини башорат қилиб бўлмайдиган ва бир вақтнинг ўзида хавфли одамга айлантиради. Бундай лаганбардорлик шартли бўлади ва пировард натижада йўқолади; имконият пайдо бўлди дегунча бундай инсон нафақат лаганбардорликни бас қилибгина қолмай, балки уни ўз томонларига буришга, ва бир замонлар ўзларини пастга урган ва улар устидан усутнлик қилган одамларни ўз ҳолатларига тушишлари йўлини қидиришади.

Azamat Akbar

Толиб ЁҚУБ: ШАВКАТ ЙЎЛДОШ ИСЛОМ КАРИМНИ МАҚТАШИ ТАБИИЙ

“Журналист Комилжон Шамсиддин таниқли давлат ва жамоат арбоби Шавкат Йўлдош билан суҳбат уюштирди. Унинг матни ЎзА томонидан эълон қилинди” [www.kun.uz сайтидан иқтибос – Толиб Ёқуб]. Мен қуйида ўша матнни, исм-шарифларни миллийлаштирган ҳолда, тўлиқ келтирмоқдаман.

Ўзбекистон парламентининг мустақиллик давридаги илк раҳбари бўлган Шавкат Йўлдош суҳбат давомида нега сиёсатдан кетгани ҳамда бугунги ўзгаришлар ҳақида ҳам гапириб ўтди.

“Ўзим кетганман. Кўп одам, ҳатто яқинларим ҳам, қандай қилиб шу даражадаги лавозимдан ўз хоҳишига кўра кетиш мумкин, дея, ишонмайди. Лекин бу рост. Саломатлигим важидан, ўзим ариза бериб кетганман. 33 ёшимда инфаркт бўлиб, икки ой реанимацияда ётганимдан сўнг, Худо жонимни қайтариб берган. Асорати билинарди. Ахир, тасаввур қилинг – ўша сиз айтган “ўтиш даври”да кун бўйи, кечки соат 10-11 гача ишлайсиз. Кечаси уйга бориб, дам олиш ўрнига бир қулоч қонун лойиҳалари ва турли ҳужжатларни тонггача кўриб чиқасиз, эртасига яна сессия давом этиши керак. Хуллас, шу тахлит, ўзим ишдан кетганман…
Таскин шуки, Ўзбекистондек давлатнинг мустақил бўлиши ҳақидаги ҳужжатга имзо чекиш менинг пешонамда бор экан, Оллоҳ менга шуни насиб қилган экан. Бу – менга ҳаётнинг берган мукофоти, шараф. Тарихни юз йилдаям, минг йилдаям ҳеч ким ўзгартира олмайди: Конституция, қонунлар ўзгариши мумкин. Аммо “Ўзбекистон мустақил бўлди” деган ҳужжатни ҳеч ким ўзгартира олмайди”, – деди Йўлдош.

Журналист К.Шамсиддинга Олий Мажлис спикери Ш.Йўлдош интервью бермоқда [Толиб Ёқуб изоҳи]

“Саломатлигим сабабли сиёсатдан сал вақтлироқ кетганимга афсус қиламан. Яна бир гапни айтай. Мустақилликнинг 1 йиллик байрамида қатнашганман, Президент билан ёнма-ён ўтирганмиз. Аммо ишдан кетганимдан сўнг, пастдагилар “бирор гап бўлди шекилли” деб ўйлашганми, бирор марта бўлсин, мени байрамларга чақиришмаган. Энди буни қаранг-ки, “Ўзбекистон мустақиллиги ҳақидаги ҳужжатга имзо қўйган одамни нега Мустақиллик байрамларига таклиф қилишмайди”, дея ҳайрон бўласан. Бу ҳаётнинг паст-у баланди кўп экан-да…
Мен Ден Сяопинни кўп эслайман. Аслида Хитойни Хитой қилган айнан унинг ислоҳотлари. Маданий инқилоб даврида у одам Мао Цзедун томонидан – олисга, деҳқончилик қилиш учун сургун қилинган. Шунга қарамасдан, замон ўзгариб, Ден Сяопинь ҳокимият тепасига келгач, оламдан ўтган, ўзидан олдинги салафи Мао Цзедун ҳақида “Унинг 70 фоиз иши – адолатли, 30 фоизи эса хато эди” дея, адолатли хулоса берган. То ҳануз Хитойдаги Мао Дзедун ҳақидаги қарашлар ўзгармади. Яъни унинг яхшиликлари – қилган хатолари посангисини босиб кетади, деган қараш устувор.
Аксинча, Совет Иттифоқини қулатган, абгор қилган жиҳатнинг илдизи ҳам – янги келган раҳбар ўзидан олдингисига лой чаплаши, бировининг қилган ишларини иккинчиси оёғини осмондан келтириб ташлашига бориб тақалади. Хурсанд бўлганим – бизда Ислом Каримнинг номи булғанмади. Аксинча, хотирасига ҳурмат бажо келтирилмоқда, номи абадийлаштирилди. Президент Шавкат Мирзиёга қойил қолдим, мардлик қилди. Аслида бу – бизнинг келажагимиз учун жуда яхши замин. Агар ўзим Ислом ака билан бирга ишлаган даврни мисол қилиб оладиган бўлсам (ҳарқалай, беш йил ёнма-ён ишлаганман), И.Каримнинг Ўзбекистон учун қилган ишлари Мао Цзедундан ҳам кўра тош босади, яъни 80 га – 20…
Умуман олганда, бугун зўр ўзгаришлар бўлмоқда, Ўзбекистоннинг ажойиб келажагига замин яратилмоқда. Ҳаммамиз Президент Ш.Мирзиёга елкадош бўлиб, кўмак беришимиз лозим!..”, – дея айтиб ўтди Ўзбекистон парламентининг илк раҳбари. /Интервью тугади/.

——————————————————————–
Қуйида муҳтарам ўқувчиларга Ўзбекистон Республикаси парламенти спикери Шавкат Йўлдош ҳақида Олий Мажлис депутати Жаҳонгир Маматдан эшитганим бир воқеани айтиб бермоқчиман. 1993 йил Туркияда уюштирилган бир халқаро конференцияда Ўзбекистондан бир неча одам [борган одамлар сонини эслай олмадим – қаричилик] иштирок этди – улар орасида мен ва Шавкат Йўлдош спикерлик қилган даврдаги Олий Мажлис депутати Жаҳонгир Мамат бор эдик. Тошкент-Истамбул йўналишида учаётган самолётда иккаламиз ёнма-ён ўтирган ҳолда кетдик. Йўл узоқ – иккаламиз турли мавзуларда гаплашиб кетдик. Мавзуларнинг бири президент саройида, Жаҳонгир Мамат кўзи ўнгида, содир бўлган бир воқеага бориб тақалди ва у кула-кула ўша воқеани гапириб берди.

Ҳикоянинг буёғи Жаҳонгир Мамат тилидан ёзилади:
Мен бир иш билан президент саройига бордим. Менга керакли мулозим йўқ экан. Унинг котибаси менга: “Кутиб туринг, яқин орада келиб қолишлари мумкин” деди. Анча кутдим – менга керакли мулозимдан дарак бўлмади. Зерикдим. Кабинетда котиба ва менлан бошқа одам йўқ – менга ноқулай бўлди. Коридорга чиқиб кутишга қарор қилдим. Коридорда турган жойим шундоқгина президент кабинети ёнида экан. Бир пайт президент кабинети эшиги кескин очилди ва кабинетдан Шавкат Йўлдош мен томон югуриб чиқди. Орадан секунд ўтар-ўтмас Шавкат ака орқасидан Ислом Карим югуриб чиқди – у нуқул “онангни …”, “отангни …” дея сўкиб Шавкат акани қувиб борарди. Уларнинг иккаласт ҳам менинг ёнимдан – бири қочган, иккинчиси қувган ҳолда – ўтишган бўлса-да, менга умуман эътибор қилишмади.
Қизиғи, Ислом ака чаққон, бизнинг бошлиғимиз даббароқ бўлса керак, президент ҳар 3-4 метрда спикеримизга етиб олар ва ўнг оёғи билан унинг думбасига тепарди. Шу “қувди-қочди” коридорнинг охиригача давом этди. Коридорнинг охирида лифт бор эди. Ўша пайтда, икки раҳбар – бири орқасидан тепки еб, иккинчиси биринчисининг думбасига тепиб бораётганда, кутилмаганда, коридорга лифтдан бир одам чиқди. Анашу нарса Шавкат акани қутқариб қолди: ўзингиз биласиз, лифт эшиги очилгач, у дарров ёпилмайди – у 3-4 секунд очиқ туради. Ҳалиги одам лифтдан чиққанда Шавкат ака салкам лифтга яқинлашган, Ислом ака эса ундан 3-4 метр орқада эди. Шавкат ака зудлик билан лифтга киргач, лифт эшиги ёпилди, шекилли, лифтга етиб борган Ислом ака коридорда туриб қолди. Лифтдан чиққан одам ҳам ҳеч нарсани тушунмади, шекилли – у ҳам коридорда туриб қолди. Ислом ака унга қарагани ҳам йўқ – президент сўкинганича орқага қайтди. У менга яқинлашгач: “Жаҳонгир, бу аблаҳлар бизнинг айтганимизни эмас, ўз билганини қилади” деди-да кабинетига кириб кетди. /Жаҳонгир Мамат ҳикояси тугади/.
Президентдан кейин давлатнинг 2-чи мулозими ҳисобланган парламент спикери давлат бошлиғининг тепкисини “еган” Ҳар қандай эркакда эркаклик ғурури бўлиши керак. Савол: Шундай бўлса, нечун спикер уни кўкларга кўтариб мақтамоқда? Жавоб: Спикер ўша пайтда, думбасидан президентнинг тепкисини олганда, бир умрга қўрқиб қолган – ўша қўрқув ҳанузгача ўз “ҳунарини” кўрсатиб турибди! Бошқача тушунтириб бўлмайди! Жаҳонгир Мамат АҚШда яшаётганига камида 20-22 йил бўлди. Менинг юқорида ёзганимга ишонмаган одам Жаҳонгир Мамат билан боғланиб: “Толиб ака ёзган гап ростми, ё ёлғонми?” дея сўраши мумкин.

(Тамом) 28 апрель, 2019 йил;
Жиззах вилояти, Ш.Рашид тумани, Тоқчилиқ қишлоғи, Ҳамид Олимжон кўчаси, 27-уй.

ЖАҲОНГИР МУҲАММАД: Мирсаидов учун ҳақиқатани айтиш оддий нарса эди

Шукрулло Мирсаидов ҳақидаги хотиралар

Мирсаидовни “Шукрулло” деганларини эшитмаганман. Ҳамма у кишини “Шукур Раҳматович” дерди. Ўзи ҳам шундай деб аташларни ёқтирарди, шекилли?

Шукур Раҳматович ҳақида у киши ҳаёт эканликларида кўп нарса ёзганман. Бугун ўйлаб қарасам, ёзилмаган нарсалар ундан ҳам кўп экан. Шулардан айримларини сиз билан баҳам кўрмоқчиман. Булар турли воқеалардир ва инсоннинг кимлиги воқеалар жараёнида кўринади. Бу воқеаларни эшитиб, Мирсаидов қандай одам бўлгани ҳақида ўзингиз хулоса қилинг.

1.Елцининг эътирофи

Ўзбекистон вице-президенти Мирсаидов раиси бўлган ҳукумат делегациялари таркибида Украина ва Россияга боргандим. Россияга 1991 йилда бордик. Ўшанда икки давлат ўртасида илк иқтисодий шартномалар имзоланганди.

Ҳайъат таркибига ҳукумат аъзоларидан ташқари Олий Кенгашдан Шавкат Ўразаев ва камина  киритилганди. Москвага боришимизни бир кун олдин билганман.

Ўшанда Олий Кенгаш ва ҳукумат битта бинода эди. У киши бешинчи,  биз олтинчи қаватда ишлардик.

Бир кун энди уйга кетаман, деб турсам, ёрдамчиси телефон қилиб, Шукур ака сўраётганини айтди. Тушсам  чой ҳўплаб ўтирган экан. Доим столининг устида пахта гулли чойнак ва иккита пиёла турарди.  Менга ҳам чой қуйди. У киши чой қуйганда бир қултумдан ошмасди. Ичиб юборишни ҳам, ичмасликни ҳам билмасдингиз.

-Украина сафаримиз яхши бўлганди. Шуни эслаб Ислом акадан сўраб, сизни ҳам рўйхатга қўшдим. Ошкоралик қўмитаси Олий Кенгашдаги энг кучли қўмита. Эркин ака(Эркин Воҳидов-ЖМ)ни яхши кўраман.  Битта маҳаллада турамиз.  Москвага борайлик десам саломатлигим бўлмаяти, дедилар. Бундай тарихий воқеаларда саломатликни ўйламаслик керак.

Эркин Воҳидов қўмита раиси ва камина раис ўринбосар эдим.  Ўшанда Ислом Каримов “Ҳайъат таркибига номингизни мен қўшдим” деганди. Эркин ака ҳам кейинчалик “Сизни мен тавсия қилгандим” деган.  Нима бўлганда ҳам ҳайъат таркибидаги энг ёши мен эдим. Балки шунинг учун ҳам қўшган бўлишлари мумкин. Оқсоқол депутат Ўразаевнинг ёнида ёш депутат ҳам бўлиши керак, деб ўйлаш ўша пайтнинг мантиғига мос эди.

Шукур Раҳматович стол устидаги “папка”ни узатди:

-Мана шуларни бир кўринг,  фикр туғилса эртага самолётда гаплашамиз,-деб хайрлашди.

Аслида унинг ўзи саломатлиги ҳақида ўйламасди, шекилли, доим кўзининг остида “халтачалари” бўларди. Унинг “почкаси” касал бўлса керак деган хаёлга борардим. Кимдир буни “кўп ичганидан” деса, кимдир “ухламасдан ишлаганидан” дерди, бошқа биров эса “юрагининг мазаси бўлмаса керак” деб қўярди. Халқнинг кўз олдида бўлгандан кейин кўзингизни ости осилса ҳам  бир дунё гап-да. Лекин у кишининг кўп ичиб, маст бўлганини кўрганим йўқ. Тунлари ухламасдан ҳукумат ишлари билан банд бўлишини эса  билардим.

Самолёт саҳар пайти экан. Тайёргарлик кўраман, деб қоғозларни қараб чиқишни унутибман. Ярим тунда ёдимга тушиб, ўрнимдан туриб, саҳарга қадар ўқиб чиқдим. Ҳаммаси иқтисодий мавзулардаги ҳужжатлар. Бунинг устига урусча ва олдиндан Россия мулозимлари билан кўриб чиқилган. “Бир нарса” тополмадим, у киши ҳам сўрамади.

Москванинг “Оқ уйи”да адашмасам ё 9-, ё 10 қаватда музокаралар олиб борилди. Узун столнинг икки томонида икки мамлакатнинг ҳайъати ўтирди. Руслардан гапирганлар икки-учта. Биздан эса фақат Шукур Раҳматович. Эсимда қолгани шуки, Зарафшон шаҳрининг  аэропорти ва тахтаю болорлик учун рус ўрмонларидан кесиб олиб келинадиган дарахтлар каби масалаларда кўпроқ баҳс бўлди.

Охирида Россия томонидан Борис Елцин ва биз томондан Шукур Раҳматович ҳужжатларни тантанали равишда имзоладилар.

Россия ҳукуматининг Кремлда зиёфат зали бор экан. Кечқурун ҳаммамиз ўша жойга бордик. Қадаҳ айтишлар бошланиб кетди. “Мастлик-ростлик” дейишади. Анчагина ичиб олган Борис Елцин Ўзбекистон билан тузилган илк шартномани тарихий дея мақтаб, Шукур Раҳматовични “Ўзбек халқининг патриоти” (ватанпарвари-ЖМ) деди. Кейин бу иборасини тахминан шундай изоҳлади:

-Ҳамма ҳужжатларни вакилларимиз кўриб чиққанди ва биз бир қараб, имзолашимиз лозим эди. Аммо кўрдингизлар, музокарамиз икки кунга чўзилиб кетди. Бу Шукур Раҳматовичнинг ўжарлигидан. У ўзбек халқи учун Россиядан кўпроқ нарса ундириб олди. Майли, биз афсусда эмас, кетса ўз қардошимизга кетибди.

Ўшанда жуда мағрурландим. Қайтиб келгач, буни депутат дўстларимга айтиб бердим. 1991 йилнинг кузида “Каримовга ишончсизлик” деб ёзилган 12 саҳифалик баёнотимизга шу воқеа ҳам киритилганди.

Дарвоқе, Украина сафаримиз ҳам тарихий воқеа эди.

2.“Боғидилкушо”

Президентнинг миллий масалалар бўйича маслаҳатчиси Шохобиддин Зиёмов ва каминани Украинага Ислом Каримовнинг ўзи юборди.

-Қрим татарларни Ўзбекистондан кўчирамиз ва бунинг пулини Украинанинг бўйнига қўйишимиз керак. Сизлар бориб Украина билан имзоланадиган шартномалардан шуниси билан шуғулланиб, уларни бунга кўндиринглар,-деди Ислом Каримов кетишимиз олдидан.

Ундан қрим туркларини кўчириш учун Москва катта миқдорда пул ажратганку, деб сўрадим.

-Ана шу пуллар Украинага ўтиб кетган,-деб жавоб қилди Каримов.

Биз Зиёмов билан Киевга боргандан кейин билдикки, Украинага ҳеч қанақа пул ўтган эмас экан. Биз гаплашган ҳукумат вакиллари ва депутатлар аввалига бутун харажатни “Ўзбекистон тўлаши” керак деб туриб олдилар. Охири “Ўзбекистон ҳам бунга қисман ҳисса қўшиши” шарти билан кўчириш харажатларининг асосий қисмини кўтаришга рози бўлдилар. Каримов буни истамади. Ана шу “ҳисса”ни “ҳужжатдан олиб ташлаш” учун биз бир неча кун Киевда қолиб кетдик.

Бир кун кечқурун кутилмаганда биз турган ҳукумат уйига Шукр Раҳматович кириб келди, ёнида бир нечта мулозим ҳам бор.

-Бизнинг одамлар иқтисод бўйича ҳамма ҳужжатларни келишиб бўлишди, сизлар битта нарсани битира олмадингларми?-деди. У пайтда депутатлар мустақил бўлгани учун Шукр Раҳматович асосан Зиёмовга гапирди. Кейин менга юзланди׃

-Жоҳонгиржон депутат дўстларингизни кўндира олмадингизми?

Шукр ака ҳам Каримов каби “Жоҳонгир” деб гапирарди.

-Кўнишди, лекин биз ҳам озгина ҳисса қўшсак бўлади, улар бизнинг ҳам қардошларимиз-дедим .

-Мен уже Леонид Макарович (Кравчук, Украина Компартияси МКсининг ўша кездаги биринчи котиби-ЖМ) билан гаплашдим, Ислом акам келгунча ҳамма ҳужжатлар тахт бўлишини айтдилар. Фақат ўша “ҳисса” расмиятчилик учун бўлса ҳам қолсин деяти. Бўлмаса бузғунчи депутатлар жанжал қилишлари мумкин экан. Лекин унинг ўрнига бошқа нарса сўранглар деди.

Шукр ака шундай деб ҳаммага бир-бир қаради. Ҳеч ким индамади. Менга навбат келганда׃

-Бухоро амири Саид Абдулаҳатхон Ялтада қурдирган дам олиш зонасининг “ордери”ни олайлик,-дедим Ўзбекистоннинг хорижда қолиб кетаётган мулклари ҳақида “Ўзбекистон овози”да чиққан мақоламни эслаб.

-Қизиқмисиз, у ўзимизнинг балансдаку, иккинчи биносини ҳам ўзимиз қурганмиз, ҳар йил пул ажратамиз, ҳозир ҳам 4-управления ҳисобида,-деб жавоб қилди Шукр Раҳматович.

“Билмаган нарсангга қўшилиб нима қиласан?”, дегандек ҳамма менга қаради. “Суриштирмаган эканман”, деб ўйлаб бу ҳақда бошқа гапирмадим.

Тошкентга келганимиздан кейин Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 4-бошқармасига қарайдиган поликлиникамиздан таътилда Ялтада дам олиб келишим ва бунга йўлланма ажратилганини айтишди. Ким ҳам “Йўқ” дейди. Дарров пулини тўлаб, таътилни расмийлаштириб, умр йўлдошим Роҳилахон билан Ялтага учдик.

Аэропортда бизни санаторий бош врачи 70-80 километрлик жойдан келиб кутиб олди ва кейин хизмат учун қора “Волга”сини бериб қўйди. Ажаб?

Санаториянинг иккита биноси бор экан. Биттаси Амир иншо эттирган “Дилкушо”, иккинчиси Шароф Рашидов томонидан қурдирилган замонавий, кўп қаватли бино.

Биз турган бинони Амир Абдулаҳатхон ва унинг ўғли ҳам қароргоҳ, ҳамда ёзги дам олиш жойи сифатида фойдаланган. Амир бу жойни Чор Россиясидан сотиб олиб, Шарқ услубида қурдирган. Фавқулодда гўзал.

Биринчи қаватда Шароф Рашидов келганда қоладиган махсус жой бор. Усмонли қароргоҳларида ишлатилгани каби нақшдор қимматбаҳо тошлар билан марвитанчасига безатилган. Ҳатто ваннасигача топилиш қийин, даволовчи тошдан қилинган.

Биз билан бирга Ислом Каримовнинг устози, узоқ йиллар Давлат Планлаштириш қўмитасини бошқарган, ўша кезда Давлат нарх-наво қўмитасининг раиси, кейинчалик президентлик сайловида Комиссия раиси бўлган Қудрат Ахмедов ва умр йўлдоши Олмос опа (Ғафур Ғуломнинг қизи) ҳам келишганди. Бутун мулозимат уларга ва соясидан биз ҳам фойдаланяпмиз, деб ўйладим. Лекин Қудрат акани тепага жойлаштириб, “Рашидовнинг хонаси” дейилган жойни бизга беришди. Ҳайрон эдик. Бир икки вазирлар билан бирга хонандалар Бобомурод Ҳамдамов дойрачиси Ҳамроқул ака билан, Хайрулла Лутфуллаев дойрачиси Талъат ака билан ҳам ҳам шу ерда эдилар.

-Бу бино 1924 йили Қрим ижроқўми қарори билан бир умрга фойдаланиш учун Ўзбекистонга берилган ва шундан бери бизники,-деди бир куни бош врач суҳбат орасида.

Унинг кўп гапдан хабари бор эди. Ҳатто Киевдаги савол-жавобдан ҳам.

Хуллас, яхши дам олиб қайтдик.

Шукр аканинг ҳовлисида дарвозадан кирганда чап томонда “тераска”си бўларди. Шу ерда икки киши юзма-юз гаплашиб ўтириши учун иккита кресло қўйилган. Бир кун чой ичиб бўлганимиздан кейин ана шу креслода ўтириб Ялтадаги снаторийдан гап очдилар. У бинонинг аҳамияти ва ичидаги тошларнинг ноёблигини гапирдилар.

-Вазирга Жоҳонгир оиласи билан бориб, ўша ерда дам олиб келмоқчи, қараб қўйинглар деб айтгандим,-дедилар.

-Боришимни қандай билгандингиз? -дея ажабландим.

-Ҳукумат ҳамма нарсани билади,-деб жилмайдилару кейин тин олиб,-Биласизми, гапингизни кесиб ташлаб хато қилган эканман. Тошкентга келиб суриштирсам, санаториянинг ҳамма харажатлари бизда, биз қурганмиз, лекин “ордери” бизда эмас экан. Ўшанда бу масалани қўйсак, Қрим ижроқўмининг 1924 йилги қарорини баҳона қилиб, бу биноларни бутунлай ўзимизга олардик. Энди “Шуни сотиб олайлик” десам Ислом ака кўнмаяти. Сиз бориб дам олиб, у ерга меҳр қўйиб келинг, дегандим. Мана бориб, кўриб келдингиз, энди шу масалани сессияда кўтармайсизми?-дедилар.

Икки раҳбар орасидаги ўйинга тушиб қолаётгандек ҳис қилдим ўзимни ва ўша кезда санатория масаласига қайтмадим.

Лекин бир кун мавриди келиб қолиб, хориждаги мулкларимизни қайтариб олиш ҳақида гапирсам, Каримов׃

-Бу Маданият қўмитасига оид, мана Примқул ака Қодиров шу ерда ўтирибдилар, бу ҳақда таклиф тайёрласалар кўриб чиқамиз, булар жуда кичик нарсалар,- деб масалани ёпди.

Кейинчалик суҳбатларимизда Шукр ака Киевда имкон туғилганда диққат қилмаганларини бир неча марта эслаб, афсусландилар. Табиийки, у кишининг бу нарсани бир неча марта эслаши диққатимни тортганди. Чунки раҳбар одамнинг миллионта ташвиши бор, миллионта гапга “ҳа” ё “йўқ” дейиши табиий ҳол. Қайси бирини эслаб юради? Аммо Шукр ака бу масалани бир эмас, бир неча марта эслашидан у балки ўзини айбдор ҳисобладимикан, деб ҳам ўйладим.

Бундай олганда, “бу кичик нарса”дек кўринади, лекин миллат мулкининг катта-кичиги бўлмайди. Шукр ака ана шуни ўйлаб, виждонан қийналган эди, манимча?! Виждонан қийналган одамда виждон кучланиб боради. Чунки виждон қийналишдан чиниқади.

Виждон сиёсатчиликка дош беролмайди. Сиёсатчиликни касб қилганларнинг кўпи виждонидан айрилган. Бунинг тарихда ҳам, бугун ҳам мисоллари жуда кўп. Шукр ака балки виждонини асраб қолиш учун сиёсатчиликдан чекиндимикан? Бу энди кейинги мавзу.

Дарвоқе, санатория тақдири нима бўлди, аниқ билмайман, эшитишимча номи сақлангани билан ўзи Украина ҳисобида.

3. Қўрқув фактори

Иқтисод фанлари доктори Шукрулло Мирсаидовнинг Бош вазирликка келиши масаласига бевосита аралашиб қолганман. Олий Кенгашнинг 1990 йил март ойидаги сессиясида Каримов Министрлар Совети раислигига (Бош вазир-ЖМ) шу вазифада ишлаб турган Мираҳмад Мирқосимовни тавсия қилди.

У пайтда қайта қуриш, ошкоралик шамоллари бизга ҳам етиб келган ва Олий Кенгаш ҳокимиятнинг кучли бўғинига айланиш учун оёққа турганди. Ҳар бир масала катта баҳслар, тортишувлар билангина ҳал бўларди.

Биз депутатлар Паркентда халққа қарши қурол ишлатилганидан (Бу ҳақда “ИАК” да ўқишингиз мумкин-ЖМ) ғазабда эдик. СССР миқёсида тўполонларни бостириш учун генерал Шаталин бошчилигида махсус ҳарбий қўшин тузилганди. Ислом Каримов ана шу қўшинни ёрдамга чақирган.

Қўшиннинг бир бўлинмаси Паркентга яқин жойда турган ва воқеаларга аралашиш учун ҳукуматдан ёзма равишда изн сўраган. Мирқосимов ярим тунда ўша жойга борган. Унга Ислом Каримов телефон қилиб, ҳарбийларга ҳужжат имзолаб беришни ва эрталаб Паркент марказига танкларни олиб кириш лозимлигини айтган. Тошкент вилоятилик депутатлардан бири бунга гувоҳ бўлган. Биз бу ҳақда сессиядан олдин Мирқосимовдан сўрасак, у ким телефон қилганини яширди.

Шунинг учун у тасдиқланадиган пайтда шартта ўрнимдан турдимда унга:
-Паркентга ҳарбийларни олиб киришга ва оддий одамларни отишга ким рухсат берганди?-деб савол бердим.

Сессия жонли тарзда телевизордан кўрсатилаётган эди. Мирқосимов боши берк кўчага кириб қолди. Залда ғала-ғовур. Паркентлик бир депутат ўрнидан туриб, минбарга қараб юра бошлади. Каримов катта жанжал бошланиб кетишини сезди, шекилли, микрофонни ўзи томонга буриб:
-Менда битта таклиф бор, Бош вазирни алтернатив йўл билан сайлайлик, иккита номзод кўрсатайлик ва биттасини танлаб олинглар,- деди. Ваҳоланки, бир неча дақиқа олдин фақат Мирқосимов номзодинигина кўрсатган эди.

-Госпланнинг раиси Мирсаидовни ҳам тавсия қиламан, демократия бу, биттасини танлаб олинглар,-деди у.

Депутатлардан бири “Мирсаидов ҳақида фикрингизни ҳам очиқ айтинг” деб бақирди. Чунки у Мирқосимовни роса мақтаганди. Шундан кейин Каримов ўрнидан турдида сакраб-сакраб минбар ёнига келди. У Мирсаидовни “мард ва жасур, сўзида турадиган, тажрибали раҳбар, энг кучли иқтисодчи” деб мақтади.

Паркент ҳақидаги гаплар бир зумда ўртадан кўтарилди ва депутатлар ура-ура билан Мирсаидовни Бош вазирликка тасдиқладилар.

Каримов  ишсиз қолган Мирқосимовни Компартия қошида тузилган, барча текшир-текширларнинг бошида турадиган, ўша кездаги жуда кучли идора-Давлат Назорат Қўмитасига раис этиб тайинлади.

Шукр аканинг “Халқлар дўстлиги саройи” яқинида “штаб-квартираси” бор эди. Муҳим гаплар чиқса, ўша ерда учрашардик. У ишдан кетгандан кейин ҳам жуда кўп раҳбарлар маслаҳат олиш учун шу ерга келиб кетардилар.

Бир кун борсам, Мираҳмат ака ҳам ўша ерда. Илгари у “Совмин”га раис бўлган, Шукр ака эса унга ўринбосар ҳисобланган. Давлат планлаштириш қўмитаси раиси Бош вазир ўринбосари ҳисобланган. Мана энди у ишсиз Мирсаидовнинг уйида ўтирибди ва ундан маслаҳат олишга келган. Бир пайтлар Тошкент вилоятини ҳам бошқарган Мирқосимов Шукр аканинг айтганларига “хўп-хўп”лаб турганди.

Лекин кўп ўтмай бу уйга тез-тез қатнайдиган Мирқосимов ҳам, Адҳам Фозилбеков ҳам, Бахтиёр Ҳамидов ҳам… хуллас, Шукр аканинг маслаҳатлари билан муаммоларни ҳал этган бошқа раҳбарлар ҳам келмай қўйишди. Кимки у билан гаплашса, жазоланарди. Ҳатто Тошкент шаҳар ижроқўми раислиги пайтида туманларга тайинлаган кадрлари ҳам қувғинга олинди. Уларни ўғирлаб кетиб, қийнаш одатга айланди. Туманлардан бирида раҳбар, кейин Олий Кенгашда қўмита раиси бўлган Ҳалима Усмонова “Америка овози”га:
-Каримов сайланиши учун кўп югурганман. Аммо у мени Мирсаидовнинг одами, деб шу қадар қийнадики, ҳатто менга сув бермай, ўз сийдигимни ичиртирди,-дея юм-юм йиғлаб бошидан ўтганларни гапириб берганди.

Ҳалима Усмонова АҚШда бир неча марта юрак хуружига учради ва шу дард чангалида Айдаҳо штатида оламдан ўтди…

Мирсаидовнинг жуда кўп кадрлари ундан юз бурдилар. Уни ҳурмат қилиб, учрашиб турганлари Ҳалима Усмонова каби азобларга рўбарў қилиндилар. Нима учун? Кечагина уни мақтаб кўкларга кўтарган Каримов нега унга бунча душман бўлиб қолди. Китобларимда батафсил ёзилган бир воқеани қисман эслатсам, бунинг сабабини англаб оласиз.

Каримов Ошкоралик қўмитасида ўзининг устидан келган шикоятларни кўриб:
-Ҳе, бу нонкур халқнинг онасини…! – дея сўкканини Республика журналистлари билан учрашувда айтганимдан кейин “туҳматчи”га чиқиб қолдим. Ўзбекистон Компартияси Марказий Комитети текширув бошлатди ва бу ишни Ефимов, Мирқосимов назоратга олишди. Каримовнинг сўкканини бевосита эшитганлар – Мирзаолим Иброҳимов, Эркин Воҳидов, Эркин Хўжаев, Эркин Халилов ва бошқалар бунақа гапни “эшитмай қолганлари”ни ёзиб беришган. Шунда битта Мирсаидов ҳақиқатдан шундай гап бўлди, деб мени қутқазиб қолган.

Шукр аканинг “штаб-кавартира”сида ўтирганимизда Мирқосимов:
-Бор гапни ёзиб бермаганларида қамалиб кетардингиз, лекин ёзганларини ўқиб, жиннисии чиқиб қолганди,-деди Каримовни назарда тутиб.

Мирсаидов соддагина қилиб гапирарди:
-Ўзимдан ҳеч нарса қўшмаганманку, бор нарсани ёзиб бергандим, нега жинниси чиқиб қолади? Менга ҳам бақир-чақир қилган, лекин эшитмаганман,-деди.

Унинг учун ҳақиқатани айтиш оддий нарса эди. Мана шу нарса  ҳам Каримовни қўрқитган факторлардан биридир.

2012 йил.

Шукрулло Мирсаидов: Тиз чўккунча, тик туриб ўламан!

“Тиз чўккунча, тик туриб ўламан!”

7-сессия. 1991йил.

Шукрулло Мирсаидов нутқи

Жаҳонгир Муҳаммаднинг “ИАК” китобига илова

Расул Кушербоев: Мен чаласавод эдим, балки ҳозир ҳам

Мактабда ўқишни кирилл алифбосида бошлагандим. Бошланғични тугатганимизда лотин алифбосига ўтдик ва ўқитувчиларимиз билан бирга бу ёзувни аранг ўзлаштирдик. Бирга. Лекин мактабни битиргунча лотин ва кирилл алифбосининг аралашмасида диктант ёзганим учун “уч”дан нарига ўтмаганман. Олийгоҳга киргунча ёзувда ўзимни чаласавод ҳисоблардим.
Олийгоҳда эса ҳаммаси эски ҳолига қайтди: кириллда ёзасанми лотиндами фарқи йўқ, фақат оралиқ ва жорий назорат деганларини ҳисобга олмаганда. Домлаларнинг хушига қараб кўпчилик қатори кириллга қайтдим. Лекин бу билан ёзувдаги аралашма касалидан қутула олмадим.
Шу тариқа ишга келдим ва унда ҳам “Кирилл оға” билан ошно тутиндик, лекин ишга доир муҳр ва номлар лотинлигича қолаверди.
Ҳаммаси жойидадек гўё, аммо яқинда негадир яна алифбо масаласи кўтарилганида ёдимга тушди: айтганча биз лотинга ўтувдик, қанча машаққат билан ўрганувдик, шунинг касри деб ёзувда “уч”дан уёғига ўтолмадим. Хўш яна нима? Қўшимча ҳарфлар ва қоидалар? Ҳой барака топгур зиёли олимлар алифбони пухта қилмаган экансиз нима кераги бор эди амалга киритиб. Бир аср давомида тўрт марта алифбомизни ўзгартирибмиз ва қанчадир авлодни чаласавод “уч” ва”иккичи” қилдик.(ёки қилдингиз)Етар энди.
Айтганча ишга келаётган ёшлар хатто аризани тўғри “ёза олмайди”га ҳам етар! чунки… Эссиз ўшанга: бугун болаларимга кундалигимни ҳам кўрсатолмайман. Яна депутат эмиш.
Бу гаплар ёқмаса ана катта кўчалар кўп.

telegram.me/deputat_kusherbayev

Раҳим Жуманиёз: Ватанпарварликнинг илк белгиси

Ватанпарварликнинг илк белгиси ўз она тилида, давлат тилида гапириш, уни ҳимоя этишдир.

Бировнинг дўппи (хоразмчасига тахия) кийиб юрганини кўрсак, тинчликми, аза бўлдими деган гап қанчалик кулгили.

Ўз тилида сўзлаш ўзини вояга етказган она халқига ҳурмат.

Ватан остонадан бошланади деганларидек ўз она тилимизни қадрлаш ва унда фикрни равон, очиқ ифода этиш ҳам муҳим, Ўзга тилларни билиш кони фойда.

Ўзга тилни ўрганиш ўз тилингни пухта билиш бадалига бўлиши мақсадга мувофиқдир. Руслан чет тилларда ҳам равон гапира олади. У авваломбор, ҳуқуқшунос, қонунни маҳкам тутади. “Давлат тили ҳақида”ги қонуннинг ижроси борасида ҳам содиқ ва собитдир.

Rahim Jumaniyoz

***

Advokatnews: Вазир нега ўзбекча гапирди?

“Шундай катта тадбирда адлия вазир ўзбек тилида гапирди-я” дея ўз ҳайратини яширмади ҳамкасбларимиздан бири ўзаро муҳокамаларимиз пайтида…

Бир замонлар сўз бойлиги билан дунёни лол қолдирган ҳазрат Алишер Навоийнинг тили мустабид тузумнинг гоҳ ошкора, гоҳ пинҳона сиёсати туфайли, афсуски, ўз мавқеини йўқотган эди. Оқибатда, тилимиздан фахрланиш ўрнига, ўзимиз англаб-англамаган ҳолда, ундан ор қила бошлагандик. Энг ёмони эса, Мустақилликни қўлга киритганимизга ҳам чорак асрдан ошган бўлса-да, унинг таъсиридан ҳали-ҳамон қутула олганимиз йўқ. Сал каттароқ расмий тадбир ўтказсак, ҳатто орамизда биронта ўзга тил вакили бўлмаса-да, уни рус тилида олиб борамиз. Айниқса, фан-техника, қонунчилик ва ҳуқуқ соҳасида ўз тилимизда гапиришдан “эҳтиёт” бўламиз. Сабаби эса оддий: тилимизда замонавий ва қонунчилик атамалари ишланмаган деб ўзимизга таскин берамиз… Аммо, аслида, озгина мулоҳаза қилсак, уларни бизга биров ишлаб бермайди. Аксинча, тадбирларимизни ўз тилимизда ўтказиб, ўз тилимизда маърузалар тайёрлашга уринаверсак, мос атамаларни топиш учун изланаверсаккина улар шаклланади, сайқалланади. Шундагина келажак авлод “катта тадбирда ҳам ўз тилимизда гапирса бўлар экан” дея ҳайратланиб юрмайди…

Шу маънода бугун ўз ишини якунлаётган “Тошкент ҳуқуқ баҳори” анжуманининг аксарият йўналишларида иш уч тилда юритилгани кўпчиликнинг эътирофига сабаб бўлди. Яъни ўзбек-инглиз ва инглиз-ўзбек тилларига тўғридан-тўғри таржиманинг йўлга қўйилиши хорижликлар олдида ҳуқуқ соҳасида ҳам ўз тилимизда нутқ сўзлаш имконини яратиб берди. Қолаверса, танаффуслар пайтида, таржимонлардан фойдаланиб, хорижлик меҳмонлар билан юзма-юз суҳбатлар уюштириш ҳам мумкин бўлди.

 Тўғри, мазкур тадбир дастуридаги қайсидир мавзуда ўзбек тилида маъруза қилинди деб мақтана олмаймиз. Аммо катта халқаро анжуманда ўз тилимизда иш юритиш имкони яратилиши, жумладан, кичик чиқишларда бўлса-да, юқори мартабали инсонларнинг ўзбек тилида гапириши жаҳон ҳамжамияти олдида тилимиз мавқеини кўтариш йўлидаги дадил бир қадаб сифатида баҳолашга арзийди. Бунинг учун тадбир ташкилотчиларидан миннатдормиз! Зеро, Ҳазрат айтганларидек, “Тилга эътибор — элга эътибор”дир!

http://advokatnews.uz/xabar/1526.html

Акбарали Ориф: Давлат муносабати ижобий томонга ўзгармас экан ривожланиш бўлмайди

Ўзбекистон президентини прокурорлар ҳақидаги эътирофи ҳақидаги фикрлар

2017 йилнинг 2 август куни Тошкент вилоятида ўтказилган йиғилишда қилган кенг жамоатчиликка мўлжалланмаган баëнотида Мирзиëев прокурорлар ҳақида шундай деган эди:

“Мен ўзи прокурор деган одамни, кечирасизлару, жуда ёмон кўраман. Буни очиқча айтаяпман, нимага десангиз мен район ҳокими бўлганман, вилоят ҳокими бўлганман, бу ноинсофларни ғўддайишини, прокурорча бўлиб дарров юриши ўзгариб қолишини, одамни менсимасини жуда яхши биламан. Жуда яхши биламан, вой бўўўўўўўй….”

Бу сўзлар халқда ҳақиқатга бўлган умидларни жунбушга келтирган эди!

Аслида бу сўзлар бутун бошли давлат системасини ҳеч нарсага арзимай қолганини билдир эди.

Давлат ҳамма соҳада ислоҳатларга муҳтожлиги кўриниб қолган эди.

Аммо, Ислом Карим даври сиёсатига сиёсий баҳо берилмаслиги,ҳозирги Президент бошлаган ўзгаришларни ҳам боши берк кўчага кириб қолишига сабаб бўлмоқда!

Бошқа ишлар қатори Ислом Карим даврида ноҳақ қамалганларни ишларига ҳозир ҳам у қадар эътибор берилмади. Айниқса сиёсий ва диний моддалар билан судланганлар яна умидсизлик гирдобига ғарқ бўла бошладилар.

Кечагина ватанга бориб ватан остонасидан депорт қилинган Насрулло Саййид воқеаси ва бир неча йиллардан буён интернет саҳифаларидан тушмаётган Искандар Худайбергановнинг аянчли тақдири ҳақидаги ҳикоялар бунга яққол мисол бўла олади.

Реабилитация ҳақида эса умуман гап йўқ!

Бизда прокурортура доимо « тепа»дан буйруқ кутувчи ДҲҲ ва ИИВ қўйган айбловларни тасдиқловчи орган сифатида фаолят кўрсатиб келади.
Айбсизлиги аниқ кўриниб турган ишларни ҳам фақат қора бўёқда кўрувчи ташкилот.

Гап шундаки, ким уларни назорат қила олади? Ҳеч ким.
Шунинг учун ҳам улар ҳохлаган ишларини қила оладилар.

Демак юқоридаги Президентни «оламшумул гаплар»и ҳам ҳеч нарсага арзимайди.Фақат ўзига душман ортириб олади халос.Бу системадан чиққанлар фақат мутеликка ўрганган бўлишига қарамай.

Бизда ҳуқуқни ҳимоя қилувчи ташкилотлар, мухолифатдаги сиёсий партияларга чет элларга хизмат қилувчи агентлар сифатида қаралган ва ҳанузгача бундай қараш давом этаябди.

Мана шу ташкилотларга ва фаол инсонларга нисбатан давлатни муносабати ижобий томонга ўзгармас экан бизда ривожланиш бўлмайди.

Akbarali Orif

Шавкат Йўлдошев ким?

Иккинчи раис

Ривоят қилишларича бир зулмкор шоҳ қазога етганда ҳеч жон беролмасмиш. Табибу – уламолар ҳайрон. Кун кечиб кеч кирганда шоҳ кўзларини очибди.

– Шаҳаншоҳим, яна қандай армонингиз бор? Амр этинг, бажо келтирайлик, -дебди табиби калон.

– Вазиримнинг бошини танидан жудо қилинглар!

Ҳамма сукунатга чўмибди. Уч кун давомида шоҳ жаллодлару- зиндонбонлар, девонбегию мушовирларини ўлимга буюрди. Энди эса…

– Шаҳаншоҳим, ул зот сизнинг энг ишонган муридингиз, сояи – обрўйингизларку, ахир, биз қандай қилиб…

-Амримни муҳокама учун эмас, ижро учун буюрдим!

Вазирнинг бошини келтириб кўрсатганларидан сўнг:

– Худога шукур, – дебди шоҳ, – Энди жон берсам бўлур. Лекин сен табиб ненидир сўрамоқчисан, саволингни бер, жавобингни оладурсан!

– Шаҳаншоҳим, нечун ишонган одамларингизни қатлиом қилдингиз?

-Сиёсат бу, улар ишонган одамларим эмас, улар қулларим эдилар. Ҳатто сендек савол беришга журъат этолмасдилар. Бироқ кўп сиримни билардилар. Мен эса сиримни Тангридан бошқага ишонмайман! Улар яхши қул эдилар, қул каби жон бердилар, мен эса шоҳ каби,-дебди у табибга.

Бу албатта, ривоят. Лекин илдизи ҳаётдадир.

1993 йил 29 декабрда Мустақил Ўзбекистон Олий Кенгашининг иккинчи раиси ҳам «соғлиги ёмонлашгани учун» вазифасидан кетди. Нега иккинчи деяпмиз, чунки Советлар бирлиги даврида, яъни 1990 йилда Олий Кенгаш Ўзбекистон мустақиллиги декларациясини қабул қилди. Ўша кездаги Олий Кенгаш раиси Мирзаолим Иброҳимов жиловни депутатларга бериб қўйгани учун ва улар Мустақиллик декларацияси қабул қилганлари боис коммунистлар пленумида қаттиқ танқид остига олинди. Таъқибларга дош беролмаган Мирзаолим Иброҳимов ўзи ариза ёзди ва етмиш йил давомида кадрларга чиқариладиган ҳукм: «Соғлиги ёмонлашгани учун» ишдан кетди.

У киши оқсоқол эди, майли. Лекин ҳали элликнинг ёш нари-берисидаги иккинчи раис ҳам шу ҳукм билан ишдан олинди. Бировнинг мансабга миниши бахт, ишдан кетиши фожеа эмас. Қолаверса, йиқилганни тепмайдилар. Бизнинг тепадиган фикримиз ҳам йўқ. Аммо мамлакат такдири учун мураккаб бўлган бир даврда Ўзбекистон қонунчилик идорасини бошқарган киши сиёсий майдондан қувиларкан, унинг фаолиятини таҳлил этмоқ бурчимиздир. Истаймизми, истамаймизми у тарихда қоладиган вазифада ишлади. Тарих эса бор гапни билмоғи керак.

“Иккинчи”

Хўш, Шавкат Йўлдошев Ўзбекистоннинг сиёсий майдонида қандай пайдо бўлди ва Ватанга, миллатга қандай наф келтирди?

Москвада, собиқ КПСС Марказий Комитетида ишлаб юрган Шавкат Йўлдошевни Ўзбекистонга, ўз юртига жўнатишди. Михаил Горбачёвнинг демократик мактабида таҳсил олган бу одамдан кўп нарса кутилганди. У жасорат билан ишга киришиши ва Ўзбекистоннинг демократия сари бурилишига сабабкор шахс сифатида тарихга кириши мумкин эди. Бундай имконият ҳар кимга насиб этавермайди.

Москва КГБси Фарғонада воҳид миллатни иккига бўлиб, уриштирганда Шавкат Йўлдошев СССР халқ депутатлари съездида пинак бузмай ўтирди. Сўнг раҳбариятдан Фарғонага қўшин киритишни илтимос қилди. Фарғона вилоят коммунистлар идорасининг иккинчиси, амалда «биринчи»си бўлган бу одам партия комитети биноси ёнида, Тошлоқ, Қўқонда халқ ўққа тутилганда қуролли жаллодлар панасида турди.

Фарғона воқеалари кўп гап-сўзларга сабаб бўлди. Аммо воқеани уюштирганлар, гарчи СССР аллақачон парчаланиб кетган бўлса-да, халққа айтилган эмас. Тўғри, партия шу баҳонада айримлардан қутилиб олди. Лекин Шавкат Йўлдошев такдирланди.

Уни Ўзбекистон Компартияси Марказий комитети ҳузуридаги партия назорати идорасига раис қилиб олиб келишди. Бу идорага ўша кезларда ҳатто Марказий Комитетдан ҳам сўроқ сўраш ҳуқуқлари берилганди. Унинг раиси коммунистик тузум шароитида жумҳуриятда иккинчи шахс бўлиши керак эди. Партиянинг ички ислоҳотлари асосан шу идорага ишонилганди. Шундай пайтда Шавкат Йўлдошев гуноҳ ботқоғидан чиқиб кетиши, Фарғона воқеалари бирданига унга бегона бўлиши таажжубли ҳол эди.

У янги ишни бошлар экан, Ўзбекистон ойнаижаҳони орқали ўзининг катта вазифага кўтарилгани хусусида кўрсатувлар уюштирди. «Гдлян ва Иванов деган босқинчилар қўшиб ёзиш баҳонасида кўп коммунистларимизни айбсиз қамадилар, – деди у ойнаижаҳонда. – Мен бу коммунистлар такдири билан жиддий шуғулланаман.Уларнинг оилалари, бола-чақалари чинқириб юришибди».

«Ҳали кечагина миллат қонга бўялганда бефарқ бўлиш мумкин эдими?» – деган савол ўртади кўнгилларни ўшанда.

Москвада СССР халқ депутати ўларок Гдлянларга қарши бир оғиз сўз айтолмаган одам энди бу масала билан ёппасига шуғулланишига ишониш қийин эди.

Раис

Орадан кўп ўтмай Ўзбекистон халқ депутатларидан бирининг ўрнига уни депутат қилишди

Бу қайси хизматлари учун туҳфа эканлигини унинг миллат вакили бўлганини сезмай қолгандек билолмай қолишди. Зеро, сиёсатчини давр ва дунё етиштирмоғи керак. Уни кимдир етиштирар экан, у кимнингдир мулкига айланади.

Ўзидан баланд турган сиёсатчига қарши фикр айтган кундан бошлаб киши сиёсат майдонига киради.

Шавкат Йўлдошев эса сиёсатчиликни туҳфа сифатида олди… У Ўзбекистон Олий Кенгашининг 12 чақириқ 3 сессияга оддий депутат сифатида эмас, Кенгаш раиси сифатида ҳам келди.

Олий Кенгаш мажлисига қадар бир неча босқичли тасдиқлардан ўтганди. Сессияда Ўзбекистон Компартияси Марказий Комитети биринчи котиби Ислом Каримов “Йўлдошевни партия шу ишга лойиқ» деб топганини айтди. Фарғоналик депутатлардан айримлари ғазабга миндилар. Президент Ислом Каримов уларнинг ҳовурини босди.

– Шавкат Йўлдошев Олий Кенгаш раиси сифатида Фарғона воқеаларини ким уюштирганини аниқлайди. Бу вазифа унга имкон беради. У қонли воқеаларга гувоҳ бўлгани учун ҳам партия унга бу маъсулиятли вазифани юклаяпти, – деди у.

Олдиндан тайёрлаб қўйилган «навбатчи» депутатлар уни қўллашди.

Жумҳурраис курсига ўтириши ҳамоноқ, Шавкат Йўлдошев ғайриқонуний, ғайриинсоний ҳатти-ҳаракатларга берилди. Шу даражага бориб етдики, депутатларни яккама-якка суҳбатга чақириб, Президент хатоларини айтиб, «Буни сиз гапиринг, мен сессияда сўз бераман» деди ва дарҳол Президентга бу депутатлар уни танқид қилишмоқчи эканликларини етказиб катта бир ўйин бошлади.

Сессияда танқидий фикр айтган депутатни фитначи деб айблади. Мутлоқ бўҳтон, туҳмат билан 12 депутатнинг такдирига болта урилди. На қонун ва на инсоф тарозисида турадиган қабиҳликлар очиқ-ойдин амалга оширилаверарди.

Ўзбекистон иқтисодий ва сиёсий бўҳрон қўйнида қолишида Шавкат Йўлдошевнинг катта айблари бор. У иқтисодий ва сиёсий таназзулга олиб борадиган ўнлаб қарорларга имзо чекди.

Унинг Фарғонадаги айбларини очишга уринган Ўзбекистон халқ депутати Иномжон Турсуновнинг ҳибс этилиши, халқ депутати Самандар Қўқонов қамоққа солиниши, бир қатор депутатларнинг ваколатлари тўхталиши, Олий Кенгашдан ўттизга яқин халқ депутати ишдан ҳайдалиб, уй-жойи тортиб олиниши Шавкат Йўлдошевниг сиёсий мақсадлар йўлида ҳар нарсадан қайтмаслигини кўрсатса,Ўзбекистон йўлини белгилайдиган қонунлар четлаб ўтилиб, халқни оғир аҳволга соладиган қарорлар пайдо бўлиши унинг миллатга хиёнат қилганини очиқлайди.

Мақсади

Шавкат Йўлдошев Олий Кенгаш раиси ўлароқ, битта мақсад билан яшайди. Мансабни сақлаб қолиш ва ўз ҳузурини кўриш мақсади эди бу. 1991 йил собиқ СССР тарқалиб кетгач, унга Москвадан «Жигули» машинаси мукофотга беришди. Уни савдо вазирлиги қимматбаҳо нархдагисига алмаштирди.Машинани савдо марказидаёқ Бухорога сотиб юборди. Сўнг бу иш давом этаверди. Машиналар келиб кетаверди.Бу орада Тошкент шаҳрининг Ҳамид Олимжон майдонидаги 18 қаватли уйдан қизига ва жиянларига, ҳукумат уйидан ўзига, Туркистон ҳарбий округи генераллари кўчиб кетган уйлардан қолган болалари ва югурдакларига ҳашаматли уйларни олиб берди

Шавкат Йўлдошевнинг ҳатти-ҳаракатларига қарши 1992 йилда «Халқ сўзи» ва «Народное слово» газеталари жамоаси иш ташлади. Шу куниёқ Шавкат Йўлдошев қарор чиқариб, уч юз киши ишлаётган газеталарни ёпиб ташлади. Қаламкашлар иш ташлаш пикетларни давом эттиравергач, газета тикланди-ю, жамоа фаоллари қувғинга учради. «Халқ сўзи» жасоратли, демократик газетадан мадҳиягўй ҳукумат газетига айлантирилди.

Шавкат Йўлдошев нохосдан қарорга имзо чекиб, Олий Кенгаш Ошкоралик қўмитасини қисқартириб юборди. Депутатларнинг норозилиги кучайганини сезгач, қарорини бекор қилди. Қисқа даврда ўн олти марта ўз қарорини бекор қилишга мажбур бўлди.

У билиб туриб ғайриқонуний ва ғайриинсоний қарорларга келарди. Чунки топшириқ олган маҳали ўз фикрини айта олмас ва «хўп-хўп» дея дарров ижрога киришарди.

У имзолаган қарорлардан куйганлар Президентга учрашиб, орадаги мушукни қувиш йўлини топишса, Йўлдошев қайта топшириқ олар ва «хўп» дея яна қарорни ўзгартирарди.

Олий Кенгаш раиси ўйинчоққа айланганини халқ ҳам сезиб қолди. Раис ўзи ўйинчоққа айланганида эмас гап. Гап Олий Кенгаш ҳам Президентнинг оёғи остига ташланганидадир.

Зеро, Президент учун айни шу керак эди. Шавкат Йўлдошев вазифасини бажариб бўлди. Шу боис уни улоқтирди. Янгисини топди. Унинг ҳам вазифалари бор. У ҳам керак. Вазифаси битиши ҳамоноқ ундан ҳам воз кечилади. Президентимизнинг кадрлар билан ишлашдаги бу «оламшумул» тажрибаларини ҳамма билади. Фақат тузоққа тушганлар ўзлари илиниб турганларини билдирмасликка уринишгани ачинарли.

Мустақил Ўзбекистоннинг мустақил Олий Кенгашининг мустақил раиси Шавкат Йўлдошев тарихимизда алданган ёки биров томонидан бошқарилган, деб эмас, мустақил коммунист сифатида қолади. Зеро, коммунист топшириқ бажаришда қул, жавоб беришда мустақилдир!

Халқ ҳам Шавкат Йўлдошевга ўз ҳукмини чиқарди. “Қон тутди” дея хулоса қилди.

Ҳа, қон тўкканни албатта қон тутади!

Бу эса ҳали Шавкат Йўлдошев Президентдан қутулиб кетди дегани эмас.

Ривоятда келтирилганидек, сир билганларнинг такдири сирли равишда сирга айланажак!

1 январь 1994 йил

“Ўзлигим” китобидан

Улуғбек Бакир: Таҳлил ва таклиф

ДОЛЗАРБ ФАРМОН, ЛЕКИН…

I. Давлат, ННТ ва Бизнес

Ўзбекистон Президентининг 4 май куни имзолаган “Мамлакатни демократик янгилаш жараёнида фуқаролик жамияти институтларининг ролини тубдан ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги янги Фармони жуда долзарбдир. Бундай ҳуқуқий ҳужжатни йиллар давомида кутганмиз ва кўп бора ҳукуматга таклифларимизни юборганмиз.

Айни муддаога ўтсак: Фармоннинг асоси – Нодавлат ва Нотижорат Ташкилотлар (ННТ)лар – демократик мамлакатларнинг асосий қон томири ҳисобланади. ННТсиз демократия қуриб бўлмайди! ННТ йўқ дегани, оддий қилиб айтганда, бир қўли ва бир оёғи йўқ ногирон инсон, демакдир.

Давлат ва жамият бошқарувида уч сектор: ДАВЛАТ, ННТ ва БИЗНЕС мутлақо бир-биридан мустақил бўлсагина, демократик давлат барпо этилиши мумкин. Акс ҳолда, демократик тамойиллар бир жойда оқсаб тураверади. Танада қон айланмай қолади. Буни ўтган йиллар давомида кўрдик…

Айнан фожиамиз ҳам шундаки, Ўзбекистонда бу уч сектор бир-бири билан аралашиб-чалкашиб, боши берк кўчага кириб қолган. Қайси сектор қаерда бошланиб, қаерда тугайди, биров билмайди. Бу дегани, бир пайтнинг ўзида бир қозонда ҳам палов, ҳам балиқ, ҳам сутли овқат пиширилди, дегани. Табиийки, бундай таомни биров емайди. Лекин, овқат борми – бор, пиширилдими – ҳа, пиширилди, деган гап бўлади, холос. Биров емайдиган овқатни эса, кимга ҳам кераги бор?!

Содда қилиб айтсак, ушбу Фармонда Президент: энди, янги қозонда бир овқатни тотли, сифатли қилиб пишириб ейлик, масаллиқларни исроф қилиб, одам емайдиган таом пиширишни бас қилайлик, деяпти!

Фармонда санаб ўтилган барча масалалар ўринли ва ўтган чорак аср мобайнида фуқаролик жамияти фаоллари томонидан бир неча маротаба бу муаммолар баралла айтилган. Лекин, юқоридагилар эшитишни исташмаган. Шукрки, ва ниҳоят бугун шу босқичга ҳам етиб келдик.

II. ННТлар инқирози

25 йил ичида бошқа соҳалар каби ННТ ҳам инқирозга учраганлиги айни ҳақиқат.

Шу билан бирга кўзбўямачилик асносида тузилган, аслида эса, мутлақо давлатдан мустақил бўлмаган қалбаки (қўғирчоқ) ННТлар сони ўтган йиллар ичида урчиб кетди.

Бундан мақсад, Халқаро ташкилотларга ва бошқа демократик дунёга, Ўзбекистонда ҳам гўёки, демократик институтлар борлигини кўрсатиш бўлди.

Йиллар давомида турли лойиҳаларга ҳамда йиғилиш, учрашув ва конференцияларга қанчадан-қанча маблағлар сарфланди. Лекин, фуқаролик жамияти шаклланмади. Сабаби, яна ўша битта қозон…

“Фуқаролик жамияти қуряпмиз, демократик давлат барпо этяпмиз” каби “оламшумул” баландпарвоз шиорлар билан, аслида фуқаролар, яъни, оддий халқ тамомила эсдан чиқариб қўйилди. Бунинг оқибатини,  мана бир ярим йилдан бери давлат раҳбари тўхтовсиз таъкидлаб келяпти. Кечаги Фармонда ҳам шу муаммолар қонун тили билан ёзилибди.

III. Аслида ким(лар) алданди?!

Халқаро ташкилотларда ҳам анойилар ишламайди. Ҳақиқий ННТ билан сохта ННТни бу соҳада ишлаган, тажрибаси бор ҳар қандай мутахассис бир зумда ажрата олиши мушкул иш эмас.

Тўғри, асосан, инсон ҳуқуқлари йўналишида тузилган ва шу бугунги кунгача фаолият олиб бораётган, бармоқ билан санарли ҳақиқий ННТлар мамлакат ичида, оғир молиявий инқироз билан бўлса-да, ишлаб турибди. Аксарияти эса, асосан, 2000-йиллар бошида турли баҳоналар билан мамлакатдан қувғин қилинди. Бир қанча фуқаролик жамияти фаоллари ноҳақдан турли туҳматлар билан узоқ йилллик қамоқларга ташланди. Айримлари эса, ҳукумат кучлари томонидан, ҳаттоки, жисмоний тарзда йўқ қилинди. Қамоқдагиларнинг кўпи 2017-2018 йиллар давомида озодликка чиқарилди.

IV. ННТлар ривожланиши учун нималар қилиниши керак?

Мамлакатни демократлаштириш жараёнида ННТлар табиий ривожланиш жабҳасида юзага чиқади. Уни мажбурлаб ёки турткилаб ёхуд бўйнидан боғлаб ўртага чиқариб бўлмайди. Кучли фуқаролик жамияти, турли соҳалар бўйича, фуқароларнинг фаоллари орасидан, ўз ташаббуслари билан қалқиб чиқиши натижасида куртак отиб, ривожланади.

Давлат эса, ННТлар фаолияти мустақил бўлишига шароит яратиб бериши керак, холос. Энг муҳими, давлат – ННТларга босим ўтказиш, ишларига аралашиш, қўрқитиш каби турли хил провокацияларни қилмаслик керак.

ННТ бу – ўз номида айтилганидек – нодавлат ва нотижорат ташкилотлардир. Яъни, улар давлатдан мустақил (амалдаги маҳаллий ва халқаро қонунлар доирасида ишлайди) равишда фаолият олиб боради, тижорат (бизнес) билан шуғулланмайди.

Хулоса қилиб айтганда, ННТлар ривожланиши ҳамда фуқаролик жамияти кучли бўлиши учун энг аввал, мамлакат миқёсида, қуйидаги тамойилларни ОАВ орқали доимий тарғиб қилиниши ва фуқароларга содда тилда, замонавий-қулай методик қўлланмалар асосида, соҳа мутахассислари томонидан тушунтириш ишлари олиб борилиши ҳамда маърифий-ўқув курслари ташкил этилиши керак (фақат пойтахтда эмас, чекка қишлоқларгача).

V. Бирламчи, асосий тамойиллар (тадрижий йўналиш):

  1. Халқ ҳокимияти: Демократик принциплар;
  2. ННТлар, фуқаролик жамияти ва унинг вазифалари;
  3. Эркин, шаффоф ва адолатли сайловлар;
  4. Матбуот ва сўз эркинлиги; ҳуқуқий асослари;
  5. Инсон ҳуқуқлари;
  6. Одил судлов;
  7. Парламентаризм;
  8. Сиёсий партиялар мақсади, роли ва вазифаси;
  9. Қонун устуворлиги;
  10. Ҳуқуқий онг ва маданият шаклланиши;
  11. Қонунийлик: қонунлар қабул қилиш зарурияти, қонун лойиҳаларини тайёрлаш, қонун қабул қилиш механизми ва уларда фуқароларнинг иштироки;
  12. Плюрализм;
  13. Диний эътиқод эркинлиги;
  14. Таълим олиш ҳуқуқи;
  15. Ижод эркинлиги;
  16. Йиғилиш ўтказиш эркинлиги;
  17. Коррупцияга қарши кураш;
  18. Тоқатлилик ва бағрикенглик (толерантлик);
  19. Мажбурий меҳнатга барҳам бериш;
  20. Экология; соғлиқни сақлаш;
  21. Фуқаролик: ҳуқуқ ва бурчлар;
  22. Болалар ҳуқуқи;
  23. Миграция;
  24. Имкониятлари чекланган шахслар ҳуқуқлари;
  25. Низоларни куч ишлатмасдан бартараф этиш механизми;
  26. Барча кўринишдаги зўравонликларга барҳам бериш ва қарши курашиш механизми;
  27. Куч ишлатар органлари билан фуқаролик жамиятининг ўзаро ҳамкорлиги;
  28. Мулк дахлсизлиги ва хавфсизлиги;
  29. Ижро ҳокимияти билан фуқаролик жамиятининг ўзаро ҳамкорлиги;
  30. Гиёҳвандлик ва ОИТСга қарши кураш.

Ўзбекистонда ННТлар шу ва шу каби устувор йўналишларда профессионал тарзда фаолият олиб борсагина, давлат ва жамият бир маромда нормал ишлайди, оғирлик (юк) фақат бир сектор зиммасига тушмайди.

Демократик давлат шундай қурилади! 

Бугун – XXI асрда ривожланган давлатлар шу тамойиллар асосида яшамоқда. 

(Davomi bor).

Ислом Каримов қасами: Бойлигимиз 50 миллион одамга етади

Ислом Каримов қасами: Бойлигимиз 50 миллион одамга етади

50 миллион одамга етадиган бойлик бор эди. Нима бўлди? Қаерга кетди? Нега ҳеч ким сўрамайди?

Нозимжон Сафаров: Тақдиримизни ягона шахснинг ихтиёрига топширдик

Майли нонкўрга чиқаринг, майли душманга ва майли провокаторга. Лекин мен ҳозир шунчаки фактларни констатация қилмоқчиман.

Ушбу расмга қаранг. Кимдадир бу расм русларга нисбатан ғазабни кимдадир эса бошқа ҳисларни уйғотади. Мен эса бу ерда Россияда шаклланиб, ўрнашиб бўлган тушунчани кўряпман. “Узбек на день”. Ўзбек деган бутун бир миллат улар наздида мардикор сўзининг синонимига айланди.

Бу россияликларни айбими? Бу уларнинг бизга паст назар билан қарашими? Йўқ. Бу факт. Ўзбеклар энг арзон ишчи кучи. Ўзбеклар энг ҳимояланмаган гастербайтерлар қатлами. Ўзбек сариқ чақага ҳам ишловчи мардикор. Бунда фақат ва фақат ўзимиз айбдормиз. Ҳечким ўзбекларни мажбурлаб Россияга олиб бориб ишлатаётгани йўқ. Бу ҳатто ўша мигрантларнинг ҳам заррача айби эмас.

Бу эски хукуматнинг ва уни қўллаб қувватлаган бизу-сизнинг айбимиз. Миллионлаб ўзбеклар тўп-тўп бўлиб, гала-гала бўлиб Россияга кетишганида ҳам ахборотдан жаннатдан хабарлар берилди. Алоҳида алоҳида бўлиб тахта тобутларда қайтиб келганида ҳам телевизор ва газетада осмон мусаффо эди.

Зато тинчмизку дедик, шукр қилдик, индамадик, бошимизни қуйи солиб ўзимиз билан ўзимиз юравердик. Сиёсатга аралашма дедик, ўз хуқуқини талаб қилмасликка чақирдик.

Кимдир қўрққанидан, кимдир ақли етмаганидан ва кимдир амал истаб индамади. Қўл силтади. Ҳеехх дедида, яна ўз ишларини қилди. Бир томондан ёшлар идеология билан накачать қилинаверди. Бошқа томондан катталар эса сериал ва майда маишияттан зеҳни ва қизиқиши уёққа ўтмайдиган тор доира қарашларида айланиб юрадиган халққа айланди. Тўй, тўй, тўй. Ўғлини уйлантириш ва қизини эрга беришдан бошқасига қизиқмади. Натижада ўзи билан ўзи овора, тўйдан тўйгача яшайдиган майда миллатга айландик. Ҳа худди шундай. Майда миллат. Мендан хафа бўлманг. Бу факт. Бундай халқни бошқача номлай бўлса айтинг. Инкор этинг сўзларимни.

Псевдо-патриотлар қарсак чалди, амалдорлар қилт этмади.

Ўзгача ҳар қандай қараш ва фикр кескин тазйиққа олинди. Муаммоларни кўтарганлар эса халқ душманларига.

Биз ўзимизни мардикорга айлантиришларига ўзимиз қўйиб бердик. Кузатдик. Ош еб, чой ичиб, зимдан кузатдик. Индамадик. Эҳ майли дедик.

Ўзбеклар гала-гала бўлиб, тўп-тўп бўлиб Россияга кетаверди. Алоҳида алоҳида бўлиб тобутларда груз 200 бўлиб қайтаверди. Ахборот эса ҳамон палон тонна пахтаю писмадончи қишлоқдаги муҳтарам президентимиз шарофатлари билан амалга оширилган ишларни ялтиллатиб ёритаверди.

Боболардан фаҳрландигу, ҳозирги реал ўзлигимиз аҳволини ўз ҳолига қўйиб бердик. Тақдиримизни ягона шахснинг ихтиёрига топширдик. Унинг кайфиятига боғлаб қўйдик.

Ўзимиз айбдормиз. Энди ўзимиз чидаймиз.

Узбек на день.

Ўзбеклар кетаверди, биз ошни еявердик.

Ким айбдор бўлса ҳам биз айбдор эмасмиз дедик. Замонни зайли дедик, юксак келажакка ишондик.

Нимадирни ўзгартирмоқчи бўлсак яқин тарихга қарашимиз керак. Бу тарихни ковлаштириб, тарих билан яшаш эмас. Бу келажакда хато қилмаслик учун керак. Буюклигимиз, зўрлигимиз хақидаги иллузияларни четга суриш керак. Маънавиятимиз, менталитетимиз хақидаги бекорчи гапларни йиғиштириш керак. Лаганбардорликни, пахтақўярликни, маддоҳликни ёмонлигини болаларимизга сингдиришимиз керак. Уларни ўз фикрини қўрқмай айтадиган, бош эгиб яшамайдиган, ўз хуқуқларини талаб қила оладиган, соғлом ва илғор фикрлайдиган, билимли қилиб тарбиялашимиз керак. Токи биз қилган хатоларни улар қилмасин. Токи биз ишонган ёлғон идеологияга ишонмасин. Токи биздай бўлмасир. Токи биздан яхшироқ бўлсин.

Бу авлод йўқотиб бўлинди. Биз тарихга мардикор ўзбеклар бўлиб кирамиз. Лекин бизнинг авлод келажакда ёзиладиган тарихни ўзгартирсин. Буюк ўсиш, миллий онгнинг уйғониш даври улардан бошлансин. Биз эса уларга халақит қилмайлик. Оталаримизга боболаримиздан мерос бўлиб қолган ошиқча қўрқув ва андишани кейинги авлодга юқтирмайлик.

Кейинги авлод эркин онглар ва илғор фикрлар авлоди бўлиши керак. Бу авлодни эса бўлари шу.

Келажак ҳозир қурилади.
Тарих бугун яратилади.

Ўзбеклар кетаверди, биз эса кузатдик. Аччиқ чой қуйиб, қайси вилоятнинг оши энг яхшилигини муҳокама қилиб, қаппайган қоринларни силаб, ёнбошлаб ётавердик.

https://t.me/joinchat/AAAAAEyQD8WyT3tkRWp4bg

Мухаммад Шакур: Мана биз киммиз ҳозир…

Гоҳида дилимга гап келиб қолади. Кейин уни ёзгим келади. Қаттиқ ёзгим келади. Ёзаман.

Ёзаётган пайтимда мени оқибати қизиқтирмайди. Менга ўша пайт барибир. Мен ёзишим керак, тамом.

5 йилча олдин Путинга хат ёзгим келди. Қаердан келганини билмайман. Бу ғоя кимгадир кулгили туюлиши мени қизиқтирмади, айтдим-ку, бундай пайтда менга барибир деб. Ёздим.

Путиннинг администрациясидан жавоб келди – хатим Россия маданият министрлигига жўнатилгани ҳақида.

Чунки мен хатимда Россия терроризмни куч билан эмас, яхши ишланган маърифий ҳужжатли филмлар билан енгиши мумкинлигини, терроризмга қарши сарфлаётган катта маблағларини иқтисод қилиб қолиши мумкинлигини асослаб берган эдим. Маблағларни иқтисод, бирқанча ҳаётларни сақлаб қолиши мумкинлигини асослаган эдим.

Маданият министрлигидан жавоб бироз чўзилди. Сабрсизлик қилиб Путин администрациясига маданият министрлиги устидан шикоят қилдим. (Ҳалигача пушаймонман шу ишимдан). Дарров жавоб келди: “ҳужжатли филм олиш масаласи бўйича киностудияга мурожат этинг, улар бизга чиқишсин, биз филм олиш учун маблағ ажратиш масаласини кўриб чиқамиз”, деган. Мен эса киностудияларга қандай чиқишни билмадим. Тамом.

Тамом эмас. Мактубимни ўзгартириб кейинроқ Маргарита Симонянга жўнатдим. Кейин “мактубим нима бўлди” деб офисига мурожат этдим. У ердаги қиз билан мулоқотга киришдим. Ниҳоят у қиз “мактубингизни ўқишди” деб ёзди. Бошқа гап бўлмади.

Биламан, бу гапларни ўқиб кимдир табассум қилади. Аммо ўзим учун бу жиддий ишлар. Мен дилимга келганини бажо келтирдим. Шу мен учун муҳим. Қолгани измимда эмас. Қолгани менинг жавобгарлигим эмас. Мен фақат максимал одоб билан ёзишга интилдим, ичимда борини сарфлашга уриндим.

Маргарита бугун ўз хавотирини билдирипти. Кўниккан дунёси оёғи остидан кетаётганидан, яқинда Россияда мусулмонлар кўпчиликни ташкил қилишидан безовталигини билдирипти.

Маргаританинг бу сўзлари Россия конституциясига зид эканлигини гапира бошлашди. Аммо мен бошқа нарсаларни ўйладим.

Мусулмонлар Андалусга кириб келганда у ердаги халқ мусулмонларни яхши кутиб олган экан, чунки улар маҳаллий ҳукмрон тоифаларнинг зуғумидан, доимий ер талашлариб уришишларидан чарчаган, мусулмонлар ҳақида эса яхши гапларни эшитишган экан.

Бу ҳақда кўп ўйлайман. У мусулмонлар қандай бўлган?

Менимча у мусулмонлар ўша пайтда ер юзидаги, ҳозирги тил билан айтганда, энг интеллигент одамлар бўлишган. Мен бунга ишонаман.

Маҳаллий халққа ўзларининг юқори одоби билан, юқори савияси билан таъсир эткан эканки, қисқа вақт мобайнида улар ҳам мусулмон бўлишган.

Биз эса – ҳозирги мусулмонлар – кўпроқ одамларни чўчитяпмиз экан. Бизнинг иқтидорга келишимиз ўзгаларни ваҳимага соляпти экан.

Мана шу нуқта муҳим! Мана шу нуқта “бизники”! Шу нуқтага эътиборимиз қаратилиш керак деб ўйлайман.

Нега биздан чўчишади? Биз ўзимизни қандай тутяпмиз-ки, бошқаларни бизнинг иқтидорга келишимиз ваҳимага солади?

Биз асл диний одобга амал қиляпмизми, ёки уни ўзимизга мослаштириб олиб, ўзимизни алдаяпмизми? Динга хизмат қиляпмизми, ёки “геройлик” қилиб ўзимизча шон орттиряпмизми?

Ўзимизда йўқ салобатни, ички мазмун билан ҳосил бўладиган салобатнинг ўзимизда йўқлигини билдирмаслик учун ўзимизни кимларгадир ўхшатишга уринмаяпмизми?

Саҳобаларда ички мамзун бор эди ва улар қаҳр қилганларида ҳам… меҳр кўрсатар эдилар… Қаҳр қилганда ҳам меҳр кўрсатиш ичида мазмуни борларнинг ҳоли. Ичи бўшларнинг эмас.

Ичимиз нега бўш? Чунки ўзимиз учун рухсатлар тўқиб олиб, ғафлатда қолдик. “Бу менга мумкин, бунда рухсат, бу жойиз, бу фарз эмас, қилмасам бўлаверади, закотини берсам бўлди, қиммат мошина миниш харом эмас, яхши яшашнинг ёмон жойи йўқ…” “Ёмон жойи йўқ, аммо қўшнинг қандай яшаяпти?” Натижада бўшаб қолдик, мазмун идиши бўшаб қолди.

Бизни ҳурмат қилишмайди. Биздан қўрқишади. Биз жангчиларнинг кийимини кийиб олган масхарабозларга ўхшаб қолдик. Мана биз киммиз ҳозир…

Facebook: Мухаммад Шакур

Жаҳонгир Муҳаммадга саволлар

Жаҳонгир Муҳаммадга саволлар туркумидан бу суҳбатда:
Қарсак ва қарсакбозлик илдизи қаерда?
Мирзиёев қарсакни ёқтирадими?
Тошкентни сув босса халқ муттаҳамми?
Нега Мирзиёейв мухолифатга йўл бермайди?
Насрулло Саййид масаласида Ўзбекистон нима учун муносабат билдирмади?
ва бошқа саволларга жавоб.

Абубакир Худойқулов: Савол

Ассалому алейкум, эрталабдан Туркистон сафарида бўлган бир кичик эпизод эсимга тушди, шу воқеани ёзишга жазм қилдим.

Аристанбоп деган сиғинадиган жой бор экан(қадимий Ўтрорда), бизни олиб борган гид киши(тарих фан кандидати экан)биз турган жой тарихидан гапириб туриб гапининг орасида”босқинчилар босиб олган жойининг ўтмишини йўқ қилишга ҳаракат қилади”деди, мен сўз олиб:

“Ислом Каримов Ўзбекистон учун босқинчидан ҳам батар иш қилди, у нaфақат ўтмишни, халқнинг келажагини ҳам узоқ йилларга йўқ қилди”дедим.

бизнинг группада бошқа нотанишлар ҳам бор эди, ёши 67-68 лар атрофидаги бир тошкентлик аёл шунақа жаҳл билан тишланибЖ

“гапингизни қайтариб олинг, тил текизманг ундай буюк инсонга шундай азиз авлиёлар ўтган жойда, агар Каримов бўлмаганида ҳозир сиз шу ерда бўлмасдингиз” деб қолди,

Мен у аёлнинг важоҳатини кўриб тортишмадим ,жанжалнинг кераги йўқ эди, биз анча кўпчилик эдик, кейин суриштирсам олий маълумотли ўқутувчи экан.

Мана сизга бизнинг ўзбеклар ҳаётидан кичик ҳикоя.

Мен ўйлаяпман у аёлнинг уйида бирга яшаётган болалари, умуман бутун оиаласи шу фикрда бўлса керак, бунақалардан миллионлар бўлса керак ИАКни буюк ҳисоблаб юрганлар.

Мобода президентимиз ўзида журъат топиб ИАКнинг кирдикорларини эфирда очиб ташласа, шу тоифадаги одамлар унини нонкўр дейдими ёки биз адашган эканмиз дейдими, шунга жавоб беринг илтимос.

НОСИЁСИЙ ЛАТИФАЛАР

ЗАМБУРМАСАЛ

ИФЛОСЛАР

Жўмрак шириллаб турганди.
-Ўчир товушингни,-деб унга бақирди ифлос идишлардан бири.
Қолганлари ҳам унга қўшилдилар.
-Мен товушимни ўчирсам, сиз қандай қилиб тоза бўласиз, қандай қилиб покланасиз?-деди Жўмрак.
-Бизга тозалик муҳим эмас, бизга тинчлик, яъни жимлик муҳим,-дейишди ифлос идишлар.

ПИЧОҚ
-Мен бу тарвузни кесмайман,-деди Пичоқ.
-Нега?-сўради бошқаси ундан.
-Бу тарвуз менга ёқмайди, чунки пўсти жуда ҳам қалин.
-Унда мен ҳам сени қўллайман… Маладес, маҳкам тур!
-Биз ҳам сени қўллаймиз, сен билан биргамиз,- дейишди бошқа пичоқлар ҳам.
Улар бу масалани тонгга қадар, кейин тушгача муҳокама қилдилар.
Лекин улар билан ким ҳам ҳисоб-китоб қиларди. Бу ёғини ўйлаш учун ақл керак, уларда эса тиғ бор, ақл эмас.

ТOВОҚ
-Мен бу ерни ташлаб кетаман,-дея бақирди сопол Товоқ.
-Қаерга ҳам кетасан?
-Бу ер жонимга тегди. Шу ҳам ҳаёт бўлдими?
-Ҳов, ошна, ҳовлиқма бунча. Бу ерни сен ўз ихтиёринг билан танламадинг ва бу ердан кетадиган битта жой бор, у ҳам ахлат қутиси.
-Бу ердан ахлат қутиси яхши!
-Ундай бўлса, синишинг керак. Дарҳол мақсадингга етасан! Қани бошла, биз томоша қиламиз. Ҳе… сен ҳатто синишни ҳам эплолмайсан!

ЧОЙНАК ВА ПИЁЛА
-Кўрдингми, ҳамма мени ўпади. Мана, сен ҳам менинг соямда юрибсан. Агар мен бўлмасам ичингдаги чойинг билан қолиб кетасан,- деб Чойнакка зарда қилди Пиёла.
-Жиннимисан, агар менинг чойим бўлмаса, ким ҳам сени ўпарди. Бўш пиёлани ўпадиган аҳмоқ йўқ. Сен паканани дастурхон бошига олиб келиб юрган мен бўламан, буни унутмагин!
Улар тинмай жанжал қилиб туришганда, дастурхонга минерал ва ширин сувлар тортилди ва “шақар-шуқур” қилиб стаканларни ишга солишди.
-Чой ичадиган йўқми?-деган овоз келди.
-Йўқ…
Чойнак ва пиёлани датурхондан олиб кетишди.

Жаҳонгир Муҳаммад.

jahonnoma.com

 

Шавкат Мирзиёев Украина президентлигига сайланган Владимир Зеленскийни табриклади

24 апрел. O‘ZBEKISTON PREZIDENTINING TABRIGI

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Vladimir Zelenskiyni Ukraina Prezidenti saylovidagi ishonchli g‘alabasi bilan tabrikladi.

“Aminmanki, an’anaviy do‘stlikka, ikki tomon uchun foydali hamkorlikka hamda o‘zaro manfaatlarni inobatga olishga asoslangan O‘zbekiston-Ukraina munosabatlari mamlakatlarimiz va xalqlarimiz farovonligi yo‘lida yanada izchil rivojlanadi”, – deyiladi davlatimiz rahbarining maktubida.

Shavkat Mirziyoyev Vladimir Zelenskiyga mustahkam sog‘lik, xotirjamlik va davlat ishida muvaffaqiyat, do‘st Ukraina xalqiga tinchilik va farovonlik tiladi.

https://mfa.uz/uz/press/news/2019/04/18729/

“Мирзиёев Зеленскийни Путин рухсат берганидан кейин табриклайди”

23  апрел. Украина президенти сайловининг иккинчи босқичида сайловчиларнинг қарийб 75 фоизи овозини олиб ишончли ғалаба қозонган Владимир Зеленскийни рақиби, амалдаги президент Петро Порошенко табриклади. Зеленскийни табриклаганлар орасида АҚШ президенти Дональд Трамп, Франция президенти Эммануэль Макрон, Германия канцлери Ангела Меркель ва бошқалар бор, лекин Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев йўқ.

Хўш, нега? Бу саволни журналист Жаҳонгир Муҳаммадга бердик ва ундан сарлавҳага чиқарганимиз жавобни эшитдик…

https://www.ozodlik.org/a/ozodnazar/29899022.html

Хазраткул Худойберди: Нетерпимость к оппозиции – слабость политической власти

Нетерпимость к оппозиции – слабость политической власти

На днях власти Узбекистана не разрешили бывшему депутату парламента Насрулло Саидову пройти через паспортный контроль в аэропорту имени Ислама Каримова в Ташкенте, куда он прилетел из далекой Канады, чтобы встретится со своими близкими и родными после многих лет разлуки.

Он был депортирован назад грубо, бесцеремонно. Бывшему депутату парламента не дали даже увидеться со своими близкими в здании аэропорта.

Почему такая жестокость и бесчеловечность в отношении человека, который ни разу не нарушал законы Узбекистана, служил своей Родине с честью и совестью но за свою оппозиционную деятельность был изгнан сначала из Парламента, а потом и из Родины? 

Смена власти в Узбекистане после смерти диктатора Ислама Каримова стала важной эпохой в жизни народа. Люди стали более свободно говорить о насущных проблемах, жаловаться прямо к президенту о своих больших и маленьких проблемах, начиная с поиска работы и кончая о помощи в жилье и восстановления справедливости.   

Именно в вопросах восстановления справедливости можно увидеть истинное лицо любой власти.

 Как раз в этом вопросе новая власть Узбекистана, во главе которого стал бывший премьер-министр Шавкат Мирзияев, стала спотыкаться на те самые старые грабли, оставленные на политическом поле ушедшим на вечный покой Каримовым.

Нетерпимость властей в отношении оппозиции не изменилась ни на йоту.

Власти стали более-менее терпеливыми в отношении правозащитников, журналистов, критиков местных и некоторых центральных органов властей. 

Однако в отношении оппозиции власти по-прежнему непоколебимые в своих решениях держатся жестко и нетерпимо.

Почему власть гос.Мирзияева продолжает такую нетерпимость в отношении оппозиции?  

Означает ли это непонимание истинной суши настоящей внутренней политики или это старая болезнь старой команды управленцев, у которых сменилась только лишь некоторые ключевые фигуры как президент, главный прокурор, главный надзиратель порядков и главный сыщик?

 Если быть более точным, двое из этих бывших, а именно главный надзиратель порядков и главный сыщик не покинули коридоры власти на совсем, а только лишь сменили свои шинели на костюм. Один стал советником при МВД (Закир Алматов), а другой при президенте (Рустам Иноятов). Еще один бывший чиновник МВД и один из самых ярых борцов против оппозиции стал родственником и советником Президента Мирзияева.

 Когда ставишь эти ключевые фигуры в политической арене Узбекистана, то все становится ясно: Эта команда никогда не сможет признать оппозицию, потому что все члены этой команды приучены к ненависти к оппозиции бывшим диктатором и его главными помощниками, которые сегодня тепло приютились сбоку к господину Мирзияеву.

Это ничто иное как новая форма коррупции в сегодняшнем Узбекистане, где главные лица у власти тесно взаимосвязаны между собой – одни чисто служебно в течение многих десятилетий, другие как служебно, так и родственно.

 Однако Парламент республики и лично президент Мирзияев должны найти выход их этого политического тупика. Иначе ситуация грозит выйти из управляемой и относительно стабильной колеи, когда в стране отсутствует настоящая политика, которая не может быть полноценней без политической оппозиции.

 
Хазраткул Худойберди

Депутат РАСУЛ КУШЕРБАЕВдан жавоб

Депутатдан жавоб: Яхшилик ниятида узр сўрайман

Ассалому алайкум, кечаги чиқиш қаттиқ ҳаяжон ва жаҳл устида бўлганини тан оламан. Сабаби мени личкамга бир неча кундан буён жуда оғир ва ҳақоратли гаплар юборилиб турибди. Ҳаммасига сабаб снос муаммосини дунёга дастурхон қилмай суд орқали ҳал қилишга чақирганим. Қандайдир халқаро ташкилотларни ёнини оладиганлар иззат нафсимга тегиш билан овора. Шунга жаҳлим чиқиб юрибман. Бироқ сизни эътирозингизни тўғри қабул қиламан.

Сайловга келсак, буни бировга яхши ко‘риниб спискадан тушиб қолиш учун айтганим ё‘қ… Кўнглим совиб бораяпти. Жонга тегди. Ҳамма нарсага чидасам ҳам иззат нафсимга тегса чидолмайман, кечаги гаплар шунинг учун бўлди, мен соғлом баҳс, тўғри танқид тарафдориман, лекин буни истамаганлар борга ўхшаяпти.

Яхшилик ниятида узр сўрайман.

Депутат Расул Кушербаевни баҳсга даъват қиламан!

Ҳурматли Расулжон! Ёшим улуғ бўлгани учун шундай мурожаат қилганимга маъзур тутасиз. УзАдаги чиқишингизни кўрдим, жуда кўп эътирозларим бор. Масалан:
1.Қайси халқаро ташкилотлар қарши чиқди, номма нома санаш керак эди? Ҳозир умумий гапдан иборат бўлиб қолибди?
2.Ўзбекистон Халқаро конвенсиялар, қатор ҳужжатларни имзолагани учун улар аралашади. Кўпларига ўзингиз ҳам қўл кўтаргансиз. Бўлмаса, улар бурун суқмайди.
3.Давлат одамларнинг уйини олишга ёки бузишга ҳақли эмас. Буни билишингиз керак. Асосий Қонунга кўра мулк дахлсиздир.
4.Депутат ҳукумат томонида эмас, халқ томонида туриши шарт. У халқ вакили!
5.Агар хорижий радиолардаги гапларни назарда тутган бўлсангиз, у жойларда гапирганлар асосан ўзбекистонликлар, оддий одамлар ва ҳоказо.
Хуллас, бу чиқишингиз мени келаётган сайловда ҳам рўйхатга киритинглар, деган каби бўлиб қолибди. Лекин мен ундай деб ўйламайман. Яхши гумон! Аммо сизга қарши чиққан халқдан узр сўрайдиган гаплар айттингиз, менимча. Истасангиз сиз билан баҳс қилишим мумкин, ноҳақ эканлигингизни исботлаш учун. Минбарни сиз танланг, шу мавзуда маданият доирасида баҳс қиламиз. Ҳурмат билан собиқ депутат Жаҳонгир Муҳаммад (Маматов).

Баxтиёр Шоҳназар: Тарихий шахсни она юртига киритмаслик шармандаликдан бошқа нарса эмас

Ўзбекистон Олий Кенгашиниг 1990-йиллар бошларидаги депутати, ҳозирда Канада ватандоши Насрулло Сайид 21-апрелда Тошкент аеропортида ўз она юртига киритилмай, 12 соат ушлаб турилиб, депортация қилинган ва Истанбулга қайтарилган эди. “Озодлик”да хабар қилинишича, у Халқаро фуқаро авиацияси тўғрисидаги Конвенсиянинг 9-иловасига асосан чиқариб юборилибди. “Озодлик”ка кўра, Н. Сайидов ўлка хавфсизлигига таҳдид солгани учун киритилмаган эмиш.

Мен илова билан танишдим. Унинг 9(1)-моддаси саёҳат учун зарур ҳужжатларни йўқотган ёки йўқ қилган йўлчилар ҳақидадир. Жаноб Сайидов Тошкент аеропортида ҳақиқий Канада паспортини тақдим қилгани учун бу модда унга татбиқ қилинмайди.

9(2)-модда эса чегарада ҳақиқий бўлмаган, сохта ҳужжат (яъни – паспорт) ёки ўзи бошқа шахс ўлароқ кўрсатилган ҳақиқий ҳужжат тақдим қилган шахслар чиқариб юборилаётганда бериладиган хат мазмуни ҳақидадир.

Сайидов эски президент қарори билан Ўзбекистон ватандошлигидан чиқариб юборилган. У ҳозир ҳақиқий Канада паспортига эга. Шунинг учун, 9-иловани унга нисбатан татбиқ қилиб бўлмайди.

Сивил авиация тўғрисидаги халқаро Конвенсияда “Озодлик” хабарида таъкидланган “ўлка хавфсизлигига таҳдид солган шахс мамлакатга киритилмайди” деган норма мавжуд эмас. Бундай мазмунда янглиш хабар тарқатишдан тийилиш зарур.

Сайидовни мустақил Ўзбекистонга киритишни рад қилиш ҳақидаги хат рус тилида битилганига эътиборингизни қаратмоқчиман. Насрулло Саидов ўзбек тилининг жонкуяр тарғботчиларидан биридир. Балки, уни Ўзбекистонга киритмаганлар шундан ҳам қўрқиб кетишгандир?!

Юқоридагилардан қандай хулоса чиқариш мумкин?

Сирадаги депортация эски президент давридаги репрессив сиёсат натижасида ҳаёти хавф остада қолгани учун Ўзбекистонни ташлаб, чиқиб кетишга мажбур бўлган эркин ва ҳур фикрли айрим кишиларга нисбатан васваса ҳалигача давом этаётганини кўрсатади. Бу эса собиқ Совет Иттифоқининг 1920-йилларда чет элларга чиқиб кетган мухолифларга нисбатан сиёсатини эслатади.

Ҳозирги пайтда байрам қилинадиган расмий мустақилликдан бир йил олдин парламент томонидан Мустақиллик декларацияси қабул қилинишига улкан ҳисса қўшган тарихий шахсни она юртига киритмаслик шармандаликдан бошқа нарса эмас.

Қолаверса, ривожланган давлатлардан кўпроқ турист келиши учун визасиз келишга рухсат берилган давлатларда яшовчилар бундай депортациялар ҳақида эшитишади. Бу эса уларнинг юртимизга бўлган қизиқиши сусайишига олиб келиб, кутилаётган турист сонига ва мамлакатнинг халқаро имижига салбий таъсир қилади.

Етказилган маънавий зиёнини эса ҳеч қандай пул билан ўлчаб бўлмайди.

Bahtiyar Shahnazar

ЯҚИН МОЗИЙ

КИМГА АЙТАЙ ДАРДИМНИ?

Шикоят ё арз ёзмаган киши борми?

* Сансалорлик кимга фойда, кимга зиён?

* Етмиш тўрт йилнинг етмиш тўрт миллион вагон қоғози.

* Хўш қандай қонун керак бу хусусда?!

1. “МАВЗОЛЕЙ,  ЛЕНИНга…”

Қизиқ. Инқилобдан аввал ариза, шикоят ёзилганмиди? Кимга , ким томонидан, нима ҳақда? Ким ўқигану ким текширган? Дунё устивор бўлибдики, адолат ва адолатсизлик, ҳақ ва ноҳақлик, нур ва соя, ҳавас ва ҳасад ёнма-ён. Шартсиз – қайтсиз айтиш мумкинки, арз, шикоят ёзиш ўктабир инқилобидан кейин ўз шоҳсупасига кўтарилди. Йиллар кечаверган сайин бутун мамлакат шикоят текширувчи улкан корхонага айланиб борди.

Кимдир шикоят ёзиб ҳалқни барҳақ айлади. Яна кимдир шикоят битиб эл – улус олдида юзи шувут бўлди. Бошқа биров арзнома текшириб рўзғорини бутлади, киссасини қаппайтирди. Хуллас, Ойша момонинг чор деворидан то Ленин ётган мақбарагача шикоятхонага айланди.  ( Гапим жиддий – мавзолейга ёзилган шикоятни тақдир тақозоси билан ўзим текширганман, бу хусусда қуйида тўхталаман. – Ж.М.)  Кейин сарҳад сакраш бошланди:”ООНга ёзаман!” (ООН – БМТ). “Ёзаман…, ёзаман!”… Хайриятки, космосга қатновнинг иложи йўқ…

Аслида бирор кишини нега ёздинг дейишга на ҳаққимиз бор, на асосимиз? Чунки ҳали ҳеч ким онасидан аризачи бўлиб  туғилган эмас. Ҳар қандай шикоятчини бу ишга жамият мажбурлайди.

“Совет Ўзбекистони” ( ҳозирги “Ўзбекистон овози” ) рўзномасида ишлардим. Марказқўмдан бир шикоят беришибди, “Мухбир юборинглар” деб. Қарасам, хат Московга, Ленинга ёзилган. Отахон Мойбулоқ (Самарқанд вилояти)нинг мошин йўли бормаган тоғ қишлоғида яшарканлар. Бордик.

– Кимсанлар? – дедилар.

– Аризангиз бўйича келувдим.

– Қайси бир аризам, ёзавериб кўз нурим тўкилди, ҳаммаси мелисага, пуркурорга тушади. Улар мени пўвиска билан чақириб, “қайтиб ёзманг” деб жўнатишади. Сенинг газетингга уч йил олдин ёзувдим. Ўшанда ҳам пуркурор чақирганди. Энди ўзинг келдингми?

– Мана, мавзолейга, Ленинга ёзган экансиз?

– Сени Ленин юбордими? Тирилибди-да-а?

Отахоннинг бутун вужуди кинояга тўлиб кетган экан.  Ҳаммасини тўкиб сола бошлади.

– Улим, бу узоқ йилги, аввалги гап.  Ёзавериб бу ёғимдан – нарёғим яқин қолди. Кейинги вақтда принсип учун ёзардим. Ҳеч қандай давом йўқ. Хайрият, бу қишлоққа ҳам биров келаркан…

2. ИЗТИРОБ

Дард нима?  Тиббий дард бор. Малҳами гоҳида аниқ, гоҳида мавҳум. Ижтимоий дард бор. Малҳами аниқ. Бироқ давоси мушкул. Бугун қалб дарди, халқ дарди… деган калималар, ҳар лаҳзада, ҳар қадамда эшитилади. Ўзим ана шу ҳақда гапира бошлаганимга оз эмас, кўп эмас, қарийиб йигирма йил бўлди. Аввалига талабалар даврасида, сўнг рўзномаларда, ундан кейин халқ ўртасида, ойнаи жаҳонда, Олий Кенгашда ва ниҳоят…

Самарқанд вилоят “Ленин йўли” рўзномасида ишлардим. 1983 йил эди. Бир мақолада “қўшиб ёзиш”, “кўзбўямачилик” сўзларини ишлатибман. Вилоят фирқа қўмитасига тушунтириш  беришга тўғри келди.  Нима эмиш, бўҳтон, уйдирма эмиш. Орадан кўп ўтмай рўзномалар ана шу сўзлар билан тўлиб кетди, бошидан “тирноғи”гача. Мени тартибга чақирган одамнинг ўзи ҳам маърўзасини шу калималар билан бошлаб, шу билан тугатадиган бўлди. Яқинда ўша одам катта минбардан туриб, тағин бўҳтон, уйдирма хусусида сўзлади. Не синоат?  Яна “  қўшиб ёзиш” деган сўзларни ёзсак, танбеҳ оламиз шекилли?  Наҳотки чархпалак бу дунё?  Наҳотки бир айланиб келаверади?  Наҳотки шу қадар тез айланади бу чархпалак?!

Самарқандда кекса бир журналист бор.  Аҳмад Нарзиқулов дейишади у кишини. Ўз йўли, ўз фалсафаси бор одам. Шу зотнинг қизиқ гаплари ёдимга тушади: “Раҳбарлар мусиқачи, қўшиқчи, ҳалқ эса ўйинчи, хўш, журналистлар-чи? Улар қарсакчилар!”  Дарвоқе, қарсакчи учун барибир, “Муножот”ми, “Лазги”ми, барибир қарсакни ураверади”. Ўйланиб қоламан, наҳотки шунча йил қарсак чалиб келдим?

Юзлаб одамлар ҳузуримга келишади. Ҳаммаси дард билан, нажот истаб келади. Ҳунграб йиғлаган нуронийлар, нола чеккан оналар, сочларини тутамлаган аёллар. Яримта бўлиб қолган йигитлар… Ҳаммасига ёрдам беришга уринганман ва уринаяпман. Кўплари хурсанд, айримлари эса…

Ойида бир маротаба қабул ўтказаман. Мен учун энг оғир кун бу. Одамлар, дардманлар кўп.  Ҳар бири билан камида ярим кун суҳбатлашиш зарур. Ноиложликдан гапини бўласан. У эса ранжийди. Ҳали бир воқеа даҳшатидан ўзингга келмасингдан, иккинчисини эшита бошлайсан. Шундайлари борки, ҳамма ишингни қўйиб, шуғулланишинга тўғри келади.

“Биз бир-биримизни севамиз. Олти йилдирки боламиз бўлмаяпти. Шароитимиз бор. Бола олайлик десак, пул сўрашаяпти. Пулимиз йўқ!” Аёл йиғлай бошлайди. Ортида турган эркакнинг ҳам киприклари ҳўл бўлади. Хўш, нима қилиш керак?  Вилоят соғлиқни сақлаш бўлими мудирига учрашаман. Бағри кенг бу одам ёрдамга ошиқади. Масалани ҳал қиламиз. Одамлар эшитишади. Кейинги қабулда яна фарзандга зор оила соҳиблари келишади. Кўзларида мунг.  Улар умид билан келишган. Яна бош қўшмаса бўлмайди…

“Боламни ҳақиқатгўйлиги учун ишдан ҳайдади. Кўзим очиқлигида бир ишнинг бошидан тутсин дейман. Ёрдам бермасанг ночормиз”.  Отахоннинг эгнида яғир кийим. Боласи эски этикни илдирган. Ноиложликдан у идорага бораман, бунисига бораман, охири иш жумҳурият вазири орқали битади.  Енгил тортаман. Одамлар эшитишади…

Уй сўраган ногиронлар сон-саноқсиз. Ҳар бирига ёрдам бермасликка ҳаққинг йўқ. Аммо имкон тополмайсан. Фақат биттасини мисол келтираман. Улуғ Ватан урушининг ногирони  Хуррам Қаҳрамонов кўксида “Қизил юлдуз” ва яна кўплаб орден ва медаллар.

– Урушдан келсам ватанимни, уй-жойимни бузиб юборишибди,  – дейди у. Анча йиллар ўғлим билан Қашқадарёда яшадим. У вафот этгач, 1973 йил яна Жомбойга қайтиб келдим. Тоғамнинг улиникида яшайман. Ёшим бир жойга етди. Шовқин-сурон қулоққа ёқмайди. Қолаверса, иссиқ-совуқ деган гап бор. Уй солишга кучим йўқ.  Колхоз қуриб берган билан ким иситадию, ким қарайди? Шаҳардан бир кулба берса. Шу ерда ҳаловатимни топсам…

Ишонинг, ишонманг, бу муаммони ярим кун муҳокама қилдик. Охири ҳамма масъулиятни мен бўйнимга оладиган бўлдим. Шаҳар ижроқўми иложини топиб уй берадиган бўлди. Хўш, шу пайтгача уй сўраб келганларга ва бундан кейин келадиганларга нима дейман? Тўртта боласи билан кўчада қолган бевага ҳам уй зарур-ми?  Саккизта боласи билан бир хонада яшаётган аёлга-чи?  Бу дардларнинг малҳами қайда? Нега бундай аҳволга тушиб қолдик? Ёки дунё азалнинг касалими бу?

Суд маҳкамаси ёнидан ўтганмисиз? Худди чумолининг уясига ўхшайди. Иши тушган одам (аввало ҳар бир бандаи мўминни шу қийноқдан асрасин)  бу идорага етмиш етти марта қатнамаса мени ҳар нима деяверинг. Бирида қозини райкомга чақиришган, бирида оқловчининг ё боласи, ё онаси хаста, бирида қораловчи келмайди… . Хуллас, баҳонанинг нархи қиммат эмас.

Хўш, арзчи нима қилсин? Кимга борсин?  Ёзгани ўзига қайтаверса, депутат улгурмаса,

3. НИМА ҚИЛИШ КЕРАК?

Дарвоқе, ўтган йиллар бизни фақат масала қўйишга ўргатди. Талаб қилардик, масала қўярдик.  Ҳал қиладиган зот йўқ эди. Оқибатда таклиф киритишни унутдик.  Камина юқорида зикр этган муаммо бугунги куннинг энг катта масалаларидан биридир десам муболаға қилмайман.  Тахминий ҳисоб – китобларга ( депутат сифатида илтимосим юзасидан бу хусусда кичик тадқиқот ўтказилди) қараганда ўтган йили жумҳуриятда ҳаракатда бўлган шикоят, арзнома, мурожаатлар киши бошига 1,5 тадан тўғри келибди.  (Оғзакилари ҳисоб эмас. – Ж.М.) Демак, 35 миллионта шикоят , арз битилган. Қанчадан қанча киши банд бўлган бу билан. Аммо ўрганиб чиқадиган бўлсак, шу 35 миллионнинг 30 миллиони бу йилга яна кўчган.

Хўш, рўзнома, ойномаларга қанча хат келади. Улар охир оқибатда текшириб чоп этишади. Уни яна кимдир ҳал қилиши керак. Қабулга келган бир киши столга ўнлаб рўзномаларни, ойномаларни ёяди. Масала ҳалигача ечимини топмаган. Қанча мухбир овора, қанча текширувчи… . Худди шундай аҳволдаги юзлаб корхоналарни мисол келтириш мумкин. Ноиложликдан текширишади. Одамларга малҳам бўлайлик дейишади. Кейинги вақтда ёзувчилар уюшмаси, янги тузилган ҳаракат ва расмий – норасмий партияларга ҳам оқиб кела бошлади бу “дарё”. Фуқаролар янги жойни эшитса зора ўша ерда адолат бўлар, масала ечилар, деб ўйлашади.

Ҳаёт давом этмоқда, умр ўтмоқда. Мен бу масалани бир ёқлик қилиш бўйича ўз таклифларимга эгаман. Биринчидан, кўп мамлакатлардаги сингари суд идораларини кенгайтириб ҳамма масалани ўша ерда ҳал қилмоқ зарур. Аммо биз ҳамма мамлакатларга ўхшамаймиз. Уларда ғишт, шифер, чўп… сўраб ё оломай шикоят ёзишмайди. Уларда ўғрилик, порахўрлик ҳам бошқа тарзда. Хуллас, ҳеч кимга ўхшамайдиган бўлиб қолдик, бу етмиш тўрт йилда. Ҳатто томдан чакка ўтса ҳам шикоят ёзишга мажбурмиз.

Менинг назаримда ҳозирча мавжуд бўлган “коммунистик” шароитлардан келиб чиқиб, бунинг чорасини кўриш керак. Нуқтаи назарим жиҳатидан таклиф қиламан:

Жумҳуриятда ё парламент, ё Президент қошида Назорат Қўмитаси тузиш керак. Унга Олий Кенгаш Раиси  ёки, Президентнинг ўзи раҳбарлик қилиши керак.

Яъни:

1. Назорат Қўмитасининг вилоят, ноҳия ва қишлоқларда бўлимлари ишлайди ва улар фақат ўз раҳбариятига бўйсунади.

2. Қўмита фуқаролар талаблари билан боғлиқ Республика ҳудудидаги жамики идоралар фаолиятини ўрганиш, шулар юзасидан Олий Кенгашга, Президентга, тегишли ташкилотларга таклиф киритиш ҳуқуқига эга бўлади.

3. Ўзбекистон қонунлари, Президент фармонлари, Олий Кенгаш ҳамда Вазирлар Маҳкамаси қарор, фармойишлари, Инсон ҳуқуқлари декларатсияси талабларига риоя қилинмаган ҳолда Қўмита юқорида зикр этилган ҳужжатлардан келиб чиқиб, узил-кесил хулосалар чиқаради.

4. Қўмита қошида аҳолининг кайфияти, талаби, таклиф-эҳтиёжларини ўрганувчи илмий-тадқиқот маркази ишлайди ва у Олий Кенгаш, Президент учун ҳар ойлик ёки ҳафталик ҳисобот, таҳлил тайёрлайди. Бу ҳужжатни вақти вақти билан оммалаштиради.

5. Қўмита махсус нашр чиқаради. Унда фуқароларнинг арз, шикоятлари тақдири ёритиб борилади.

6. Қўмита қошида депутатлар кенгаши тузилади. Қўмита бўлимлари, ходимлари фаолияти асосан депутатлар томонидан ўрганиб борилади.

7. Республикадаги барча идоралар, муассалар, ташкилотлар шикоят ва арз текширишдан озод қилинадилар.

8. Қўмита жиноий ишлар, судга оид масалалар ҳақидаги арз-шикоятларни назорат остига олади ва ижроси таъминланишини кузатади.

9. Қўмита Республика вазирликлари, идора ва ташкилотларининг назорат-тафтиш бошқармаларини ўзида бирлаштиради. Уларнинг ишини ташкил қилади ва юритади.

10. Ўзбекистон Халқ Назорати Қўмитасининг фаолияти, базаси мазкур Қўмитага қўшиб берилади.

11. Фуқароларнинг арз-шикоятлари ҳал этилиши муддатлари узил-кесил белгиланади ва унга риоя этиш таъминланади… .

Албатта, буни давом эттириш, тўлдириш мумкин. Назаримда ана шу хусусдаги Қонунни тайёрлаш вақти етган. Буни тезроқ амалга оширсак, энг аввало шу пайтгача қайта-қайта такрорлаб келаётганимиз  тартиб-интизом қарор топади. Қанча маблағ ва асаб толалари тежалиши ҳақида тўхталмаса ҳам бўлади.

Менинг шахсий таклифларим бировга ёқиши, бировга ёқмаслиги мумкин. Кимдир бу улкан муаммони бошқача ҳал этиш йўлларини билар. Хуллас, нима бўлганда ҳам бугун унга нуқта қўйиш шарт. Бардош косаси тўлиб, тошиб, тўкилишини кутиб ўтирмайлик.

ЖАҲОНГИР МАМАТОВ  (МУҲАММАД),

Ўзбекистон Республикаси Президент девонининг халқ депутатлари билан ҳамкорлик шўъбасининг мудири, Ўзбекистон Республикаси халқ депутати.

“Ҳалқ сўзи” ,1991 йил 15 октябр

Бу ҳақда ёзган эдик

КОРРУПЦИЯ ЗАНЖИРИ
 
Мустақиллик йилларида Ўзбекистонда коррупцияга аралашмаган бирор амалдор қолмагани борасида кўп бор ёзилган. Ҳатто коррупция хукумат барқарорлигининг фундаменти экани ҳам иддао этилади. Коррупциялашган амалдорлар хукуматнинг ҳар қандай талабини бажариб, ҳар қандай мантиқсиз қарорини сўзсиз қўллаб қувватлашга мажбур қолишади. Бундай қилмаган амалдорларнинг коррупцияга аралашгани “аён бўлиб” уларга нисбатан зудлик билан чора кўрилади.
Натижада нураб бораётган миллий иқтисодимиз ва тугаб битган саноатимизга қарамасдан “жадал иқтисодий ўсиш”да давом этмоқдамиз. Қўшиб ёзиш амалиёти инсоният тарихида кузатилмаган юқори даражаларга олиб чиқилган. Кўзбўямачилик ва Ислом Каримовга кўрсатиш учунгина хўжакўрсинга амалга ошириладиган ислоҳатлар оддий халқ манфаатларига хизмат қилмаслик билан бирга аксинча халқ манфаатларига зид ўлароқ амалга оширлиши одатий ҳол бўлиб қолган.
Бу сиёсатнинг охир оқибатда инқирозга олиб келишига ҳеч қандай шубха йўқ. Балки шунинг учундир бугун хукумат доимгидек “ўзига хос ва ўзига мос” усулда коррупцияга қарши курашни янги босқичга олиб чиқди. Махбуслар борасида дунёда энг паст кўрсаткичга эга эканимиз аён бўлган бу кунларда хукумат структураларида фаолият олиб бораётган амалдорларнинг деярли хаммаси потенциал махбус хисобланишади. Ахволни бу даражага олиб келган ҳам, буни шу ҳолда сақлашдан манфаатдор ҳам юқорида айтганимиздек Ислом Каримов ва унинг хукумати хисобланади.
Бугун хукумат поғоналарининг ҳеч бир босқичида хизмат вазифаси юзасидан амалдорнинг жавобгарликка тортилиши кузатилмаган соҳа қолмади. Ижроий ҳокимият ва хуқуқни муҳофаза қилиш органлари сафида бу жиноятларнинг кўплиги бўлса юқорида айтганимиздек айнан уларнинг ўзи коррупцияни рағбатлантираётганининг далилидир. Шунга қарамасдан жон бошига махбуслар сони бўйича энг паст кўрсаткичларга эга эканимиз бўлса жавобгарликка тортилганларнинг ҳам қайсидир йўллар билан жазодан озод қилинаётгани кўринишида юқоридаги фикримизни икки карра исботлайди.
Хўш бунинг нимаси ёмон? Амалдор порахўр бўлса, айби исботланиб қўлга тушса ва етқазган зарарини қоплагач қўйиб юборилса, шунинг ўзи адолатнинг пировард оқибатда таъминлангани эмасми? Агар ахвол хақиқатдан шундай бўлганида коррупцион фаолият билан шуғулланиш ҳеч бир амалдор учун манфаатли бўлмас, аксинча “Топган тутганимдан айрилганим етмагандек ёмон отлиқ ҳам бўламан” деган тушунча билан бу ишдан кўпчилик тийилган бўларди. Демак уларни тийилишдан қайтарадиган омиллар мавжуд.
Бу омилларнинг биринчиси ҳар қандай амалдор олган порасининг сезиларли қисмини юқори поғонадаги амалдор билан бўлишишга мажбур. Манашу уларда жазога тортилишдан бартараф этадигандек ҳис уйғотади. Бу занжир реакциясининг тепасида бўлса том маънода жавобгарликка тортилишдан иммунитети мавжуд гуруҳ туради. Бу гуруҳнинг ким эканини ҳар бир соҳа ходими ўз йўналиши бўйича яхши билади. Масалан МХХда раис ва ўринбосарлари, вазирликларда вазирлар ва уларнинг ўринбосарлари, бошқарма ва агентликларда ҳам энг юқори поғона амалдорлар жавобгарликка тортилишдан иммунитетланган кишилардир.
Баъзи истесно таъриқасида “Шофёри коррупцияга аралашгани учун ишдан олинди” шаклидаги иммунитети борларнинг ҳам “шартли жазога махкум этилиши” холлари бўлса бу иммунитетнинг ҳам нисбий тушунча эканини кўрсатмоқда. Аммо хақиқий равишда хисоб сўралмайдиган бир гуруҳ борки, уларнинг жазога тортилиши Ислом Каримов иқтидорда пайтида амалга оширилмайди. Қолган барча амалдорлар, истаса улар юқори, ўрта ёки қуйи поғона амалдор бўлсин, ҳар бир дақиқада ўзларига берилган иммунитетнинг бекор қилиниш таҳликаси остида яшашади.
Яқинда бу борада сухбат қилар эканман Хоразм вилояти хуқуқ тартибот тизимида ишлайдиган танишим гапириб берган фактлар мени ҳайратга солди. Ўтган йили оддий туман газ таъминоти бўлими ходимининг пул олаётганда қўлга олиниши занжир реакцияси шаклида вилоят газ таъминоти бошқармаси раисининг ҳам жавобгарликка тортилиши билан якун топган экан. Ҳудди шундай оммавий жавобгарликка тортилиш мисолларини республиканинг исталган ҳудудида тез-тез кузатиш мумкин.
Ўша танишим яқинда келтирган яна бир хабар унданда қизиқ. Коррупцияга аралашганликда айбланиб Хоразм вилоят Миллий Хавфсизлик Хизмати бошқармаси раиси хизмат хонасида ўринбосари билан бирга Тошкентдан келган махсус гуруҳ томонидан қўлга олиниб республика МХХ биноси ертўласида сўроқ қилинган. Иш бу билан тугамасдан Хоразм вилоят МХХ бошқармаси бошлиғининг тергов қилиниши ўша пайтда вилоят ҳокими лавозимида бўлган шахснинг мазкур коррупцион жараёнларнинг бошида турганини ошкор қилиб қўйган. Натижада ўша МХХ бошлиғи ва вилоят ҳокимининг ҳар биридан давлат бюджетига 500 минг доллардан жарима тўлатиб уларни жавобгарликдан озод қилишган. МХХ ходими ими-жимида нафақага кузатилган бўлса вилоят ҳокими “қайсидир йўллар билан” Республика Санитария Хизмати бошлиғи лавозимига тайинланган.
Манашу фактнинг ўзи коррупция занжирининг энг бошида шахсан президент Каримов турганини кўрсатади. Ахир етқазилган зарарни қоплаш учун давлат бюджетига йирик миқдорда нақд доллар тўлаган амалдорнинг қайтадан республика миқёсидаги ташкилотга бошлиқ қилиб тайинланиши қандай мантиққа тўғри келади? Демак Каримовнинг коррупцион амалдорларни жавобгарликка тортишидан мақсад уларнинг бу фаолиятига чек қўйиш эмас, аксинча улар олган ноқонуний даромадларидан ўзи лозим деб хисоблаган даражада улуш олишга эришишдир.
Сўх муаммоси мисолида Каримов хукуматининг хаддан ташқари лаёқатсизлиги яққол намоён бўлиб қолди. Кимлар Каримовга жўр бўлиб осмонга бармоқларини бигиз қилиб бу борада “учинчи кучлар”ни айблаган бўлса, бошқалар қирғиз амалдорларининг масалага ноҳолис ёндашгани эътироф этди. Аммо юқорида келтирилган мисоллар кўринишида фақатгина коррупцион шартлар асосида субординация таъминланган хукуматнинг лаёқатсизлиги кимни ҳам ажаблантирарди?
Мамлакатда рахбар лавозимига келиш учун ўз соҳасида қанча пора олиб кимлар орасида қандай нисбатда тақсимлашни билиш энг муҳим омил хисобланади. Халқ хўжалиги тармоқларининг бугунги ахволи нақадар ачинарли экани хаммага маълум. Жорий рахбарларнинг вазифаси бўлса ўзлари бошчилик қилаётган соҳани ривожлантириш эмас, аксинча қаерда қанча ўғирлик қилиш мумкинлигини тўғри идрок этиш ва бу фаолият натижасида қўлга киритилган даромадни юқоридаги “бенефицарийлар” орасида тўғри тақсимлай олишдан иборат бўлиб қолган.
Янада аниқроқ айтилса рахбарларнинг асосий вазифаси қандайдир ислоҳатлар амалга ошириш эмас, ўз қўли остидагиларни иложи борича кўпроқ коррупцион фаолият олиб боришга мажбур қила олишдир. Ҳар бир рахбар ўз қўли остидагилар қанчалик кўп корруцион фаолият олиб бора олса шунча катта даромад кўради. Аммо қайсидир ходим бу фаолияти натижасида қўлга тушса юқоридагилар худди айнан манашу киши туфайли бутун бошлик тизим оқсаётгандек соҳанинг барча камчиликларини унинг гарданига юклашга уринишади. Бунга муваффақ бўлишлари учун эса тергов олиб борадиган органлар билан “яқиндан ҳамкорлик” қилишларига тўғри келади. Натижа яна аввалгидек. Кичик бир мурвати ишдан чиқиб зудлик билан алмаштириб қўйилган йирик тегирмондек олдинги коррупцион фаолият жадаллик билан давом этаверади.
Бугун хароба ахволга келиб қолган саноат инфраструктураси мисолида бу коррупция ботқоғининг туби йўқлигини ва охир оқибатда юқорида турганларни ҳам ўз домига тортиб кетишга мажбур бўлишини иккиланмасдан айтишимиз мумкин. Албатта энг юқорида турган ва “бошқарувчиларни бошқариб туриш” учун маъсул саналганлар бу гирдобга тушмайдилар. Улар янгидан-янги “бошлиқлар” тайинлаб коррупция тегирмони тўхтаб қолмаслигини таъминлаб туришади.
Ислоҳатлар натижасида бирор соҳани изга солишнинг имкони қолмаган бугунги кунда ягона ечим коррупция тегирмони айланиб туришини ташкил эта олишдир. Айни сабабдан соҳани яхши тушунган ва ҳалол мехнат қилиш илинжида бўлганлар ўз соҳаларини ўзгартириб, кўпчилик ҳолларда виждон азобидан кўра ишсиз қолишни афзал билишмоқда. Янги тайинланаётган амалдорлар бўлса ўз зиммаларига юкланаётган маъсулиятни тушуниб етмайдиган, аксинча “Ётиб қолгунча отиб қоладиган замон, нима ҳам қилардик” мафкураси сингдирилган авлод вакилларидир. Уларнинг ақллари кириши учун бўлса албатта жиддий жавоб бериш навбати уларга ҳам келиши зарур. Атрофидаги ходисалардан тўғри ҳулоса чиқаролмайдиган бу кимсалар ўз нафслари ва юқоридагиларнинг жирканч сиёсати қурбони бўлиш учун навбат кутиб яшаётганларини англаб ета олмайдилар.
Мисол учун охирги йилларда одатий холга айланган бензин тақчиллиги муаммосини олинг. Хукуматдагилар “Даракчи” газетасида “Ўзнефтмаҳсулот” корхонаси бензин тақчиллигида нопок кимсаларни айблагани тўғрисида берган ахборотни ўқиган одамлар бунга ишонади деб ўйлашадими? Улар масаланинг асл мохияти нефт махсулотлари импортини йўлга қўя олмаган Каримов бошлиқ лаёқатсиз хукумат эканини аксарият ахоли англаб етмайди деб умид қилишадими? Ёки уларнинг наздида лимит асосида берилган бензинни икки баравар ва ундан ортиқ нархда сотаётган оддий бензинфурушлар жавобгарликка тортилса бензин тақчиллигига барҳам берилиши чўпчагига одамлар ростдан ҳам ишонадими?
Аслида бензинфурушлар олган даромадининг катта қисмини юқоридагилар билан бўлишаётганини, уларнинг даромадларидан энг катта манфаатдор яна хукуматнинг энг юқори поғонасидагилар эканини хамма жуда яхши билади. Шунинг учун қайсидир бензинфурушни хуқуқ тартибот органлари ушлаб кетиб жаримага тортса “Ана энди бензин тақчиллиги бартараф бўлади” деган хулосага келишмайди. Аксинча, худди шу қўлга тушган бензинфурушнинг қўшнисиникига бориб икки баравар қиммат нархда бензин олишда давом қилаверишади. Чунки хамма биладики бу муаммонинг ечими иммунитети бор энг юқори қатлам коррупционерларнинг тақдири билан боғлиқ. Хукумат учун бўлса ўзи лаёқатсизлигини номига бўлсада бошқасининг гарданига илибгина қолмасдан ўзига яхшигина ноқонуний даромад ҳам келтирадиган бу жараённи тўхтатишдан ҳеч қандай фойда йўқ. Аксинча, уни қўллаб қувватлаш, тақчилликни ошириб янада камроқ бензинни қимматроқ нархда сотиш улар учун манфаатлироқдир.
Бу шароитда бензинфуруш ўзидан олдин қаллоб газчига, газчи ўзидан олдин ноинсоф савдогарга чора кўрилишини умид қилиб яшайди. Энг қизиги бензинфуруш қиммат сотган бензини билан газчини, газчи ноқонуний олган тўлови билан бензинфурушни чув туширдим деб хурсанд бўлиб юраверади. Бу чув туширишларнинг энг катта манфаатдори бўлган амалдорлар бўлса ўз қўли билан ҳеч кимни чув тушурмагани учун “қўлга тушмасанг ўғри эмассан” тамойилига биноан юргизаётган нопок сиёсатларини ҳар сафар янгидан янги қўллар билан амалга оширишда давом этаверишади.
Шаклланиб улгурган бугунги тизимда юқорида айтилганидек занжирнинг боши шахсан Ислом Каримовга бориб тақалгани учун порани унга етқазиб берадиган бир гуруҳ жавобгарликка тортилиш иммунитетидан хеч қачон махрум бўлмайди. Демак манашу даҳлсизлиги бор кишилардан бошқа ҳамма жавобгарликка тортилиб чиқса ҳам мамлакатда коррупция жараёни тўхтамайди. Бу гуруҳ бўлса қўл остидаги амалдорларни, ўз навбатида улар ҳам ўз қўл остидагиларни эзиб, коррупцияга мажбур қилишда давом этаверишади. Шу ўринда “оёқ остидагиларни эзишда давом этишади” иборасини ишлатиш янада тўғрироқ бўлади. Чунки Ўзбекистонда амалдор ва ходим муносабатлари айнан шу тамойилга асосан ўрнатилган.

Каримов иқтидорда қолар экан бугунги муаммоларнинг ҳеч бири, айниқса коррупция муаммоси ҳеч қанчон бартараф этила олмайди. Янада аниқроғи Каримов коррупция муаммосини ҳеч қачон ҳал қила олмайди. Бутун Ўзбекистон фуқаролари жавобгарликка тортилса ҳам на бирор соҳада реал ислохатлар амалга оширила олинади, нада бирор энг юқори даражали “хақиқий коррупционер” жазо ўташга мажбур қилина олинади. Энг қизиғи Каримовдан кейин Гулнора президент қилиб қўйилган тақдирда бошланади. Сўз билан таъриф қилиб бўлмайдиган бу ҳолни руслар таъбири билан айтганда “яшасак кўраверамиз”.

Ўктам Худоёров, Тошкент.

https://turonzamin.org/2013/02/23/tahlil-23/

Боймирза Ҳайит ҳақида

ДАДАХОН ҲАСАННИНГ БОЙМИРЗА ҲАЙИТ ЖАНОБЛАРИНИ ТУҒИЛГАНИГА 100 ЙИЛ ТЎЛИШИ МУНОСАБАТИ ИЛА ЎТҚАЗИЛГАН ИСТАНБУЛ СИМПОЗЮМИДАГИ ЎҚИГАН МАЪРУЗАСИ

ТУРКИСТОН МУСТАҚИЛЛИГИ МУЖОДАЛАСИДА ИЛҲОМ ҚАЙНОҒИМИЗ БОЙМИРЗА ҲАЙИТ ЖАНОБЛАРИ ҲАҚИДА АЙРИМ МУЛОҲАЗАЛАРИМ

Ассалому алайкум азизларим, дўстларим, бекларим! Ассалому Алайкум Вараҳматуллоҳ! Муҳтарам меҳмонлар ва мезбонлар! Ҳурматли Истанбул университети раҳбарияти, Турк дунёси баладиялар бирлиги ва бошқа ташкилотчи дўстлар!

Мени ушбу муборак анжуманга даъват этганингиз учун ғоятда миннатдорман, ташаккур. Боймирза Ҳайит каби турк дунёсининг қаҳрамонини эслаш учун бу ерга тўпланганимиздан беҳад мамнун ва бахтиёрман.

Боймирза Ҳайитнинг Туркистон халқлари, хусусан, ўзбек халқининг мустақиллик учун курашларидаги роли ниҳоятда буюкдир. Буни шахсан ўзим ҳаётимда яшаганман. Унинг асарларини ўқиганимда Туркистоннинг аччиқ тарихини, сўнгги асрлардаги аламли қисматини идрок этиб, дўсту душманни таний бошлаганман. Ва шу тарзда миллий шуурим ривожланган. Ундан кейин Туркистон халқларини Совет асоратидан қутқариш йўлларини ўйлаганман, бунинг чораларини режалашга киришганман. Ва ниҳоят қаламим, бастам, овозим ва созим билан бу қутлуғ йўлда мужодала этиш менга насиб бўлди.

Совет режимига қарши 1970 йиллардан эътиборан бошлаганимиз миллий истиқлол мужодаламизда Боймирза Ҳайит ҳар замон биз учун маънавий раҳнамо ва илҳом манбаимиз бўлиб келди. Сиёсат майдонида “Бирлик халқ ҳаракати”, “Туркистон ислом демократик партияси”, “Ватан истиқлол жабҳаси” ва бошқа барча сиёсий, ижтимоий ва маданий фаолиятимизда ҳар доим Боймирза Ҳайитнинг фикру қарашлари бизга йўл кўрсатиб келган.

Буюк устозга бўлган ҳурмат ва эҳтиромимни у киши ҳақида ёзган шеърларимда ифода этганман. Боймирза Ҳайитнинг Ўзбекистонга ташрифидан аввал ва кейин мазкур шеърларимни басталаб ижро эттим. Булар “Устозим”, “Изтироб”, “Боймирза Ҳайит ҳасрати”, “Боймирза Ҳайит вафотига” каби қўшиқларимдир. Шунингдек, охирги 20 йилда қаламга олинган шеърларим йиғилган “Она Туркистон” китобимни ҳам Боймирза Ҳайит ҳазратларига бағишладим. Рухсатингиз билан мазкур китобимдан устозимиз ҳақидаги  шеъримни ўқиш билан бошламоқчиман.

УСТОЗИМ

Боймирза Ҳайит жанобларининг она юрти Туркистонга келишини шарафлаб айтган қўшиғим

Юз йилдирки тиним билмаган созим,

Самоларда олов ёққан овозим,

Қайрилмас қанотим, баланд парвозим,

Қутлуғ бўлсин қадамингиз, устозим,

Ақрабоим, рахнамоим, хамрозим.

Қайта жамол очган ватан муборак

Қўшиқ айтиб, кулган чаман муборак

Учқур қанот, ёвқур саман муборак,

Қутлуғ бўлсин қадамингиз, устозим,

Ақрабоим, рахнамоим, хамрозим.

Не “савдолар” кечди ўзбек элиндан,

Соврилдик, қоврилдик ёв тарафиндан,

Қутулмоқ бошладик Рус ила Чиндан,

Қутлуғ бўлсин қадамингиз, устозим,

Ақрабоим, раҳнамоим, хамрозим.

Қўлга олдим Темур бобом ўқ-ёйин,

Барча хоинларни дорга осайин,

Сизни хоин деганлар ўзи хоин,

Қутлуғ бўлсин қадамингиз, устозим,

Ақрабоим, раҳнамоим, хамрозим!     (15 июль 1992 й. Наманган.)

х х х

Энди сизларга Боймирза Ҳайит жанобларининг Ўзбекистонга ташрифи ҳақидаги кичик бир хотирамни айтиб бермоқчиман.

Биз ўз пайтида Боймирза Ҳайит жанобларини Ўзбекистонга таклиф қилиб ватанда улкан анжуманлар ўтказмоқчи бўлгандик. 1992 йилнинг бошида мустақиллигимиздан ғоятда ҳаяжонландик шекилли, буюк устозларимиз Вали Қайюмхон ота ва Боймирза Хайит жанобларини юртга таклиф этиш ғояси пайдо бўлганди. Шунда кимдир: – Баҳорда Туркия бош боқони Сулаймон Демирэл Ўзбекистонга келар экан, – деди. Устозларимиз айни шу пайтда ватанга келсалар, юртимизда тўй устига тўй бўларди, деган қувонч бизни тинч қўймас эди. Буни қандай қилиб уюштириш мумкин, ‑ деб излана бошладик.

Ниҳоят, юртимиздаги бир гуруҳ ойдин-мунаввар кишилар, ёзувчи, шоирлар, профессор, академиклар номидан мамлакат президентига илтимоснома ёзиб Боймирза Ҳайитни Ўзбекистонга даъват этдик. Бу жараёнда бизга академик Аҳмадали Асқаров ёрдамчи бўлдилар. Аҳмадали ака бизнинг хатимизни Президентга бир неча марта олиб кирган. Президентдан жўяли бир жавоб бўлмаган. Бу жараёндан Ислом Каримовнинг пешонаси тиришган бўлиши мумкин. Президентдан ижобий бир жавоб бўлмагач таклифномани Аҳмадали Асқаров Боймирза акага ўз номидан жўнатиб юборган.

Ниҳоят 1992 йилнинг 12 июль куни Боймирза ака Ўзбекистонга ташриф буюрдилар. У кишини аввал Тошкент, сўнгра она юрти Наманганни кездирдик. Унинг туғилган маскани Уйчи туманидаги Ёрқўрғон қишлоғига олиб бордик. Эл-юрт, туман аҳолиси Боймирза Ҳайитни карнай-сурнай, нон-туз, катта шодиёналар билан кутиб олишди. Боймирза ака туғилган хонадон ўн кун давомида келди-кетдидан бўшамади. Тўйхонага айланиб кетди. Боймирза ака Андижондаги университетда талабалар билан учрашув ўтказишга ҳам улгурди.

Лекин ҳукуматнинг Боймирза Ҳайитга нисбатан муносабати нисбатан совуқ эди. Устознинг юртига қайтиб келиб халқ томонидан ҳурмат ва эътибор билан кутиб олиниши кимларнидир ғашига тегди шекилли. Ниҳоят, не аламки, Боймирза Хайитдек буюкдан буюк олиму аллома, Туркистоннинг ягона билимдони, энг содиқ ўғлони 52 йилдан сўнг она юртига ташриф буюрган устоз 1992 йил 25-июль куни ўша пайтдаги муваққат расмийлар томонидан ўз она юрти Туркистонни тарк этиб яна бегона юртларга қайтиб кетишга мажбур қилинди. Не ажабки, буюклар шундай, ўз юртига сиғмайдилар.

Энди сизларга Боймирза Ҳайитнинг ватандан қайтиш изтиробини ифодалаган шеъримни айтиб бермоқчиман:

ИЗТИРОБ

Наҳот сиздай норни итлар кет деса,

Билолмадим гуноҳингиз на эди?

Чинорларни наҳот ҳашарот еса,

Билолмадим гуноҳингиз не эди?

Бу турк дунёсига айтинг, не бўлган,

Зиёлисин кўзи қачон ўйилган,

Ор-номуси қай қабрга кўмилган,

Билолмадим, гуноҳингиз на эди?

Яхшига кун йўқдир ёмонлар ичра,

Рахмон қандай яшар шайтонлар ичра?

Машъум замон шулдир замонлар ичра,

Билолмадим, гуноҳингиз на эди?

Устозгинам, тошни дур деб ўйламанг!

Шафақларни тонгги нур деб ўйламанг!

Юртни ҳали озод-ҳур деб ўйламанг!

Билолмадим, гуноҳингиз на эди?

Ватан яна сохта зўрларга қолди,

Яна ўша басир кўрларга қолди,

Курашмаган тайёрхўрларга қолди,

Билолмадим, гуноҳингиз на эди?          (1992 йил, 24-июль)

x x x

Боймирза Ҳайит жаноблари Олмонияга етиб боргач, мен у кишига телефон очиб, хол-ахвол сўраб: – Хафа бўлмай кетдингизми? – деганимда, у киши менга:

– Тушунаман, ватандагилар ҳалиям ўша-ўша, коммунистлар-бегоналар. Мен улардан хафа эмасман, бироқ, хонимим юртдан қайтганимиздан буён менга кун бермаяпти: -Ўзбекман-ўзбекман, деб эллик йил мени лақиллатдинг, юртингга борувдик, сени ҳайдаб юборди-ку!? Демак, сен ўзбек эмас экансан-да? – деяпти, деб қах-қаҳа отиб кулди телефонда.

– Бошимга шунча савдолар тушди, мени юртдан чиқариб юборишди, ахир мени Ёзувчилар уюшмасига аъзо қилиб олишган эди, менга Чўлпон мукофотини беришган эди, қани ўша уюшма ва уюшма аъзолари? Ёзувчи, шоир жониворлар бўлиб ўтган воқеага бирон-бир муносабат билдиришмади-ку?! Лом-мим дейишмади-ку?! – деб яна кулди Боймирза ака.

Мен Боймирза акага: – Бизда чинакам ёзувчи-шоир туғилгани йўқ. Булар бари ҳали-ҳануз совет одамлари, “лаббайчи” ва маддоҳлардир, қўғирчоқлардир. Булар сизнинг хафа бўлишингизга сираям арзимайдилар. Булардаги кўз-қулоқ, оғиз-бурун, оёқ-қўлгина одамга ўхшайди. Буларда бошқа бирон бир одамга ўхшайдиган жиҳат йўқдир. Сиз эса буюк Боймирза Ҳайитсиз. Буюклигингизча тураверинг. Булардан хафа бўлиб, ўзингизни буларга тенглаштирманг, – дедим.

Хўш, нега шундай бўлди? – деб ҳали-ҳануз ўйланаман. Шундай нохуш воқеалар бўлишига бош сабабчи ким экан деб узоқ ўйларга толаман. Боймирза Ҳайитнинг юртга келганида халқ томонидан эҳтиром ва эътибор билан кутиб олиниши кимларнидир ғашига теккан бўлиши ҳам мумкин. Ёки расмийлар томонидан тузилган режалар бўйича амалга ошмай қолгани бўлиши мумкин. Уни юртга чақириш ташаббуси юқори органлардан чиққан бўлиши, лекин бошқалар томонидан ижро этилганига ғараз бўлган бўлиши ҳам мумкин.

Боймирза Ҳайитнинг юртдан чиқариб юборилишига бир неча сабаблар бўлган экан. Мен бу версияларни яқинда эшитдим. Жумладан уруш фахрийларининг ўша вақтдаги раҳбари Расул Ғуломов Президентга хат ёзиб балки телефонда Боймирза Ҳайитни юртдан чиқариб юбормасангиз биз фахрийлар Москвага бориб қизил майдонда намойиш қиламиз деган. Яна бир воқеа шундай бўлган экан. Ўша жараёнларда Президент Наманган Вилоят Партия Қомитасининг котибаси Дилшода Дадажоновадан Боймирза Ҳайитнинг Наманганда бўлиши ҳақида ахборот сўраган. Дадажонова эса Президентга воқеани бўрттириб гапириб берган. Наманган аҳли Боймирза Ҳайитни Пайғамбарни кутгандек жуда катта тантана билан қутиб олмоқдалар. Еру кўк одам билан тўлиб кетган. Боймирза Аканинг Ёрқўрғондаги хонадони тўйхонага айланган деган жавобни эшитган Ислом Каримовни ваҳима босган. Наманган аҳли Боймирза Ҳайитга эргашиб кетса мен кўчада қоламанми деб тахликага тушган бўлиши мумкин. Шундан кейин девондаги масъул кишиларга Боймирза Ҳайитни 24 соат ичида Ўзбекистондан чиқариб юборинглар деб қатъий буйруқ берган.

Боймирза Ҳайит жаноблари 22 июль куни Тошкентга чақирилгач ўша пайтдаги Ўзбекистон Ташқи Ишлар Вазири Убайдулла Абураззоқов Боймирза Ҳайитга сиз ватандан чиқиб кетар экансиз, бу Президентнинг қарори деган.

Хуллас, нима бўлганида ҳам юқоридаги нохуш воқеага менинг фикрим шуки, хар қандай шароитда хам Боймирза Ҳайитни юртдан чиқариб юборишга хеч кимнинг мутлақо маънавий хаққи йўқ. Чунки Боймирза Ҳайит шу юртнинг асл фарзанди. 70 йилдан буён Туркистоннинг озодлиги ва миллий бирлиги учун курашган чинакам турк фарзанди, алломаси, Туркистон тарихини улкан билимдонидир.

Энди мен сизларга муҳтарам устозим Боймирза Ҳайит ҳақида ёзган шеърларимни айтиб бермоқчиман.

БОЙМИРЗА ҲАЙИТ ҲАЗРАТЛАРИНИНГ ОНА-ВАТАНДАН ҚАЙТИБ КЕТИШДАГИ ЧЕККАН ФИҒОНИ

Нетай, юртим қучоғингга сиғмадим,

Куюк бағрим йиғлаб яна тиғладим,

Шунча ғаним ёвлар сиққан бағрингга,

Мен сиғмадим, мен сиғмадим, сиғмадим,

Кечмишларинг кўриб юм-юм йиғладим.

Нетай, юртим мен бир хато қилибман;

Сени ҳамон ўз юртим деб билибман,

Шунча ғаним ёвлар сиққан бағрингга,

Мен сиғмадим, мен сиғмадим, сиғмадим,

Кечмишларинг кўриб юм-юм йиғладим.

Аҳли нокас бўлса элнинг подшоси,

Обод бўлмас юртнинг икки дунёси,

Шунча ғаним ёвлар сиққан бағрингга,

Мен сиғмадим, мен сиғмадим, сиғмадим,

Кечмишларинг кўриб юм-юм йиғладим.

Онажоним, хайр энди, мен кетарман,

Маҳшаргача доду фарёд этарман,

Шунча ғаним ёвлар сиққан бағрингга,

Мен сиғмадим, мен сиғмадим, сиғмадим,

Кечмишларинг кўриб юм-юм йиғладим.

Кўп чарчадим мен бу Ватан йўлинда,

Ватан эса ҳануз ётлар қўлинда.

Шунча ғаним-ётлар сиққан бағрингга,

Мен сиғмадим, мен сиғмадим, сиғмадим.

Кечмишларинг кўриб яна йиғладим.

Юрагимни қайта-қайта тиғладим.    (1992 й. 24-июль.)

Маълумингиз, Боймирза Ҳайит жаноблари 2006 йил бу фоний дунёдан кўз юмиб охират диёрига рихлат этган. Бутун турк дунёси каби мен ҳам бу йўқотишдан қаттиқ маҳзун бўлгандим. Ана шу қайғу ичра қаламга олган марсия шеърларимни ўқиб бермоқчиман:

БОЙМИРЗА ҲАЙИТ ВАФОТИГА

Шунча чекканимиз каммиди устод?

Ҳижрон даштларида нақадар толдик

Яна не кўргилик не қисмат ҳайхот!

Наҳотки сиздан хам айрилиб қолдик.

        Икки юз йилдирки биз бош урмаган

        Дунёда бирон бир тош ҳам қолдими

        Юз йиллар изиллаб ватан ватан деб

        Бу ғамнок кўзларда ёш ҳам қолдими.

Ватан ғанимлари ҳамиша ҳар он,

Ватан фарзандларин қонин ичдилар

Ватан ватан деган сиз каби зотлар

Ватан тупроғини қачон қучдилар.

        Ўзбегим то ҳануз чекиб ғам андух

        Тобакай нон излаб изғиб юради.

        Дунё бўйлаб чунон дайдиган бу эл

        Ватан роҳатини қачон кўради.

Ахир қачонгача бу турк юртларда

Бегона бировлар даврон суради

Юртнинг эгалари эса тоабад

Қисматин томошо қилиб туради.

        Сиз кўп чарчадингиз устоди аввал

        Беҳад чарчадингиз ватан йўлида

        Манзилга етолмай адо бўлдингиз

        Бу ёвдан баттароқ биров қўлида.

Бугун эй ногирон нотавон элим

Кимдан айрилганинг билиб олсайдинг

Тошларга айланиб кетган бағрингни

Тирноқларинг ила тилиб олсайдинг.

        Бу сўнгсиз чўлларда от суриб ай Турк

        Қайноқ тупроқларга ўт қўйиб йиғла

        Хеч қачон боламлаб йиғламагандинг

        Хеч қурса бугун сен бир тўйиб йиғла. (31-июль 1992 йил)

АЙРИЛИБ ҚОЛДИК

Айрилмоқ мавриди эмасди ҳали,

Ҳали узоқ эди жудолик гали.

Сиз билан шод-хуррам ўйнаб кулгали,

Интилган эдик биз етолмай қолдик.

Бугун нафасни ҳам ютолмай қолдик.

Муборак кунларни кутган эдик биз,

Сабрни жон қадар ютган эдик биз.

Сизни ғоямиз деб тутган эдик биз,

Бугун биз сиздан ҳам айрилиб қолдик,

Синган қанотимиз қайрилиб қолдик.

Бугун биз айрилиб шавкату шандан,

Рамақта жонимиз руҳ ила тандан.

Чиқиб кетолмайин зулмат ватандан,

Қайга бош урамиз бош излаб энди.

Турон даштларинда гиз-гизлаб энди.

Наҳотки эгилди Тангритоғ боши,

Бугун хира тортди Туркнинг қуёши.

Бағирни ачитиб руҳнинг кўз ёши,

Боймирза Ҳайитдан айрилиб қолдик,

Биз ора йўлларда соврилиб қолдик.

Эътиборларингиз учун ташаккур!

Дадахон ҲАСАН, Истанбул, 09.10.2017

Санжарали Имомов: Ҳеч қачон мени қувғин қилма..

Ватаним шу макон..

Ишқида ёниб-куядиган, фидо бўладиган инсонлар бор юртни Ватан деса бўлади. Акси бўлса-чи?
Бу мезондан қарасам “Ватанимда яшаябманми ?”саволга жавоб беришга ғулдираб қоламан.
Боз устига энг суйган яқин жигарларим, чин дўсти-ёронларим юртдан йироқлаб кетган, Ватанни Ватандек юксакка кўтара биладиган миллат гултожларига эшиклар ёпиқ бўлса-чи?
Ватанни Ватанга ўхшатадиган ким бор? Ким қолди? Бори ҳам ўлар ҳолатга етган.
Унда мен қаерда яшаябман? Шу ҳали ватан бўлдими?
Бу аҳволимда ҳатто Аросат ҳам ўз маконига мени йўлатмайди…
Тушкунлик жарига қулай деябман. Жоним борича дарахт илдизига осилиб қолганман. Билак бармоқларимда мадор қолмаган. Қуладим деганимда бақувват қўллар ушлаб қолди.
-Қўрқма йиқилмайсан.. .Сени Ватан ўрнини босадиган маконга элтаман. Асл дўстларингни, жигарларингни шу макондан топасан. Мен шу маконга Ҳожаман…
Рост экан…Бутун оламдаги азизларимни Ҳожанинг маконидан топдим. Билдим-ки Ватаним шу макон экан.
Омон бўл Ҳожа!!! Ҳеч қачон мени қувғин қилма… Ўзинг ҳам ҳеч қачон блокланма…

Истардимки…

Чархпалакнинг навбати биз ўзбекка хам тегиб қолар

Ўқитувчини ойлигини 5000 доллар эмас, 10 000 долларқилиш керак.

Хақиқатан хам таълимни ривожлантириш кераклигининг ёрқин мисоли. Агар улар дастурчи, маркетинг сохаси усталари, дизайн ёки бошқа шу каби касбларни устаси бўлганларида бундай халокат уларнинг бошларига битилмаган бўлармиди?

Чунки уларни самалиётда олиб кетиб, ишларига ва хатто мехмонхоналарга жойлаштириб қўйишар, хужжатларини хам ўзлари расмийлаштириб беришар эди.

Лекин афсуски бу уларнинг пешоналарида бор экан. Таълим, таълим яна бир бор таълим. Бу соха тараққий этмас экан бу каби воқеалар атрофида ўралашиб юраверамиз. Мактабгача таълимга этибор бошланди – фундаментга эътибор бошланди.

Истардимки қураётган биномиз фундаменти шунақанги мустахкам бўлсин юз қаватли биноларни кўтарсин.

Истардимки фундаментни қураётганлар мехр билан қурсинлар. Бироз ўтиб фундаментга дарс кетмасин.

Истардимки фундамент устидаги девори ва шифтларига хам, томларига хам ўзига хос “УСТА”ларни, гиштларини “синдирмайдиган”, жахли чиққанда урмайдиган “Усталарни” топайлик.

Эй ўзбек фарзанди ўқи, билим ол, ўрган. Сен ишни эмас иш сени топиб келади. Сен ўзинг иш берувчи бўласан.

Ишчиларни, усталарни топиб келасан. Ўқи, ўрган излан, ёшлигингни хавои орзуларга сарфлама. Йўқса эртанги Ўзбекистон нима бўлади?

Эртага хам бир ўзбекнинг склети қозоқ чўлларидан топиладими?, қозоқ чўлларидаги автобусда ўзбек фуқаролари жасадлари топилганлиги тўғрисидаги элонлар давом этаверадими?

Қачонки кучли давлатга айланмас эканмиз фуқаролар (асл уста, мехнаткаш халқимиз) бошқа юрт сори юзланаверади.

Амир Темур бобом пайтида хам дунёнинг энг зўр усталари Кеш ва Самарқандга келган эдилар. Қайтар дунё экан. Чархпалакнинг навбати биз ўзбекка хам тегиб қолар. Ана шунда Кеш ва Самарқандга келган мохир ажам усталарининг авлодлари яна қайтишар. Жоним борки мен бунга умид қиламан ва ишонаман.

FB

Рузибoй Азимий

Юракни эзадиган шум хабарлар

Жигарларимиз жигаримизни оғритиб бу дунёни бемаврид тарк этаётир. Бир ҳафтанинг ичида кӯрган кӯргуликларимиз…
Жорий ҳафтада Россиянинг Екатеринбург шаҳрида тӯрт нафар сурхондарёлик мигрант ёниб кетди, Қозоғистоннинг Жамбул вилояти Қӯрдой туманида содир бӯлган автоҳалокат туфайли 11 киши ёруғ дунёни тарк этди, уч нафари ўзбек. 30 дан кӯп юртдошимиз ҳар хил тан жароҳатларини олиб касалхонана ётқизилди…

Даҳшат! Юракни эзадиган шум хабарлар. Мана шундай хабарларнинг кӯпайишига Мирзиёев ҳукумати бевосита ва билвосита айбдор!

Буни 2018 йилда Қозоғистоннинг Оқтӯбе шаҳрида автобусда 52 нафар миллатдошларимиз куйиб кулга айланганда Президент Мирзиёевнинг ӯзи ҳам тан олган ва халқ олдида маълум қилган эди. Лекин қани натижа??? Мамлакатимизда ишсизлик кӯпайса кӯпайди, асло камайгани йӯқ, иш излаб узоқ юртларга кетувчилар сони кӯпайса кӯпайди, асло камайгани йӯқ.

Ӯтган йиллар ичида давлатимиз бойлигини ӯмарган саноқли одамларнинг пулларини мамлакатимизга қайтаришни пайсалга солмасдан бу муаммони зудлик билан ҳал қилиб, завод-фабрикалар қуришни, юртдошларимизни иш билан таъминлашни йӯлга қӯйиш шарт.

Акс ҳолда топганимиздан йӯқотганимиз кӯп бӯлади. Кӯзларингни очинглар, ҳукмрон доира вакиллари!

Ruzibay Azimiy

“МИРЗИЁЕВ ФАОЛИЯТИДАН ҚОНИҚМАЯПМАН” МАҚОЛАСИГА МУНОСАБАТ

Ҳусан Аташайҳов: Мен бундай фикрларга қўшилмайан

Янги президент қисқа вақт ичида Ўзбекистонга демакратия шамолини олиб келди.

Масалан мен тез тиббий ёрдамда дорилар , тиббий асбоб ускуналар Каримов даврида диярли берилмас эди . Мирзиёев даврида берилмоқда.

Айнан Мирзиёев даврида зиёлилар ойлиги ( ўқитувчи , шифокорларни ойлиги ) босқичма – босқич ошиб борилмоқда .

Каримов даврида йўллар диярли асфалтланмасди ёки таъмирланмасди . Лекин 2 йил ичида йўллар таъмирланди.

Бутун жамиятда порахўрлик авч олиб кетган эди. Айнан Мирзиёев даврида бу нарса аниқ – ойдин гапирилмоқда.

Айнан Мирзиёев даврида халқ ўз муаммосини тўлалигача хукуматга билдирмоқда . Хаттоки ахоли ўз муаммосини кўчага чиқиб , митинглар қилиб гапиришга жуърат этмоқда.

Масалан Сергилидаги ахолини чиқишини олишимиз мумкин. Мирзиёев 2 йил ичида халқни сиёсий онгини анчайин оширди. Мен хукуматга мухолифатчи бўлсамда менимча Ш. Мирзиёевнинг 2 йил ичида қилган иши йиллар давомида шаклланган антидемакратик маъмурий – буйруқбозликга асосланган элитага қарши хақоний қахрамонлик деб биламан.

Менимча Шавкат Мирзиёев 2 йил ичида ўзига хақиқий демакратик тамоилларни биринчи бўлиб киргизган улуғ инсон бўлиб қолаверади.

Husan Atashayhov

Исомиддин Халилов: Каримов ўлган кун

2016 йил 15 август ишхонада комендантлик элон қилинди.Учта эркак дарвоза олдида пойлоқчилик қиламиз, гўёки уруш олди холати.
Адашмасам 20 августлардан кейин Каримовнинг холати оғир эканлиги хабари тарқала бошлади. Интернет сайтларидан фақат спорт нашрларини кузатамиз. Бошқасига киришга қўрқамиз, гўёки узоқдан бизни кузатишади, қора рўйхатга кириб қоламиз, ёки телефонимизни кўчада текшириб қоладигандек. Мишмишларни аниқлаштириш учун “Озодлик” ва бошқа сайтларга қўрқа писа хеч кимга кўрсатмасдан мўралай бошладим.
Каримов ўлганинг хабари чет элда бериб бўлгану, бизда фақат оғир ахволда шифохонага тушганию ахволи бироз яхшиланганидан бошқа хабар йўқ эди. Қолган ўйинлардан ўзингиз хабардорсиз.
31 август куни бош вазирнинг Самарқандда эканлиги тайёргарлик бошлангани четдан хабар қилинди, хая ўша куни навбатчиликда эдим. 30 кишини автобусда олиб борилиш кераклиги хабар қилинди регистон майдонига. Қуёш ботган эди. Ишчиларимиз эркак аёл кеч 12 гача ишлаб қайтишди. Бизга эса костюм брюк қалпоқда келиш буюрилди. Кечаси шеригим билан таксида қайтиб келдик. Янги кийим йўқ қайдасан янги сиёб бозор деб йўлга отландик. Ана кўринг савдони, мени ўзим 500 000 сўмлик савдо қилдим илож қанча, буйруқ.
1 сентябр тонгни шундай қарши олдик. Шифохонада фақат аёллар қолишган хисоби.
Соғлиқни сақлаш бошқармасининг бошлиғи хали хеч нарса аниқ эмаслиги, кутиш кераклигини айтди.
Ўтиришга жой йўқ, паналашга соя.
Ора сира хабар келади, Самарқандни ўраб олишаётгани хақида.
Бутун Ўзбекистон бехабар Жиззаху Бухородан хабар келади жимжитликку нима сизларда вахима.
Интернети ишлаётган ягона мен эканман, 100 чоғли одамдан, хатто бошлиқ сифатли одамлар сўраб туришибди нима гап?
Ўзбекистон тушларга бориб ахволи оғирлашганини хабар берди. Овқатланиш учун жавоб беришди, ишонсангиз лофи билан ярим Самарқандни айланиб чиқдик, ошхоналар ёпиқ, савдо қилдиримаётга экан
Самарқанднинг Оқдарёга кетиш йўлида бир ошхонани топиб овқат еган бўлдик. Чунки ишлайдиган ошхона кам. Масаллиқ олишга бозорлар ёпиқ, узоқроққа бориб келишнинг имкони йўқ. Ҳарбийларданда интизомли бўлиб, шошилиб қайтиб келдик. Хабарларда Каримовнинг оғирлашганидан бошқа хабар йўқ.
Кечгача хали у, хали бу бурчакда вақт ўтказдик. ТВда ўлим хабари берилган вақтлар атрофида бизга жавоб берилди. Самарқанд икки ҳалқа қилиб ўралган. Биринчи ҳалқа Самарқанд атрофи магистрал йўлидан кириш йўлларига тўсиқ қўйила бошлаган. Кичик ҳалқа Шоҳи Зинда атрофи. Уйга бориб келишимиз муаммо бўлишини билиб Хаваси атрофида бир танишимизникида қолдик. Кичик бир хонасида танишимиз оиласи билан, қолган икки хонада 20 чоғли хамроҳларимиз билан тонг оттирдик.
Нонушта қилдикми йўқми аеропортдан республика шифохонасига келиш йўлида турнақатор терилдик. Ўзингиздан қолар гап йўқ қўлимиздаги бизга берилган гулларни олдинги қора машина айтилгани бўйича йўлга ташладик. Халқимизнинг эзилгани рамзи сифатида йўлда гуллар сочилиб қолди. Хамма додо додосига одам хам ўрганар эканми, кўнгилда ўзим хохламаган ачиниш хисси пайдо бўлди.
Кимлардир хайрлашиш маросими учун Регистонга бормоқчи бўлишди. Бизга ўхшаган хохламаганлар уйга кетдик. Уйга етиб олиш бир асрга чўзилдиёв.
Қаттиққўлроқ, лекин адолатпарвар одам тарафдори эдик, бизни хохишимизни хеч ким эшитмаса хам.
Вилоят хокимиятида шифохона вакилларини чақириб мажлис ўтказишган. Сизларнинг хақларингиз йўқ жим ўтиринглар, керакли одамлар шуғилланишаяпти, биронта ғийбатчи сайтларга кирманглар, хамма нарса назоратга олинган каби пўписалар бўлган. Хамкасбларим ғурур билан гапириб берганлари хам бўлди.
Қолганини биласизлар.
Исомиддин Халилов.

“Turonzamin” pochtasidan.

“Мирзиёев фаолиятидан қониқмаяпман” мақоласига муносабат

Tакрор ва такрор ўқиб чиқиш зарур

Автор чукур мулохаза ва хар бир сатирларни куп марталаб акл тарозисидан утказиб, сараланган фикирларни когозга туширгани куриниб турибди.

Бу маколани “Келажаги буюк давлат”-Узбекистонни ривожлантириш учун “манифест” деб кабул килиш даркор.

Биринчи уринда маколани халкимизнинг зиёлик катлами яхшилаб такрор ва такрор укиб чикиши, унинг ютук ва камчиликларини тулдириб бориши, омманинг ичида купрок катламларига ёйиш ва тушинтириш ишлари олиб борилиши зарур.

Амалдорларга келсак уларнинг ичларида хам тушинган зиёлик катлами мавжуд, улар бу маколани укигач яна хам зийрак тортишиб узларини бироз булса хам халкга ёндошишишга харакат килишади. Лекин, мансабпарастларнинг купчилиги ута мосланувчан булиб, узидан юкори мансабда турганлар билан “юмшок супурги” булиб, халкни умуман назар-писанд килишмайди. Президентга келсак, унинг куплаб шижоатлик ишларига сидкидилдан ёндошаётганлини куриб ва уларга амин булиб турибмиз:

1) Кушни кардош Республикалар билан алокаларни яхшиланиши;

2) Купгина И.А. Каримов хохишига кура камокларда сакланган сиёсий мухолифат аъзоларининг озодликга чикарилиши ва хакозолар. Узбекистон интилигенциясининг асосий ваъзифаларидан бири жаъмоат фикрини тугри шакиллантириб, ватанни ривожланиш йулидаги келажак векторини танлаб бериш.

Шу катори айни пайтдаги-амалдаги президентнинг хам яхши ишларини оммага етказиб, хатолик билан куйган кадамларини исботлаб, уз вактида тугри йуналишга тушиб олишишига ёрдам килиш. Журналист “Усмон Хакназаров” МХХ вактинчалик изоляторида сурок килингандаги унга хавфсизлик хизмати томонидан айтилган гапларни хисобга оладиган булсак, юкори катламлардаги рахбарлар ичида Ш.М. Мирзияевга хали хам ёв кузи билан караётган “Каримов”чилар катлами мавжудлигига амин буламиз.

Янгитдан курилаётган Узбекистон давлат пойдеворини мустахкамлаш учун, унинг мустахкам булишига цемент вазифасини утовчи, хур фикирлик зиёлик катлами купрок уз устида ишлаб, халк орасида тушинтириш ишларини олиб борсагина, биз тезрок ривожланган мамлакатлар сафига кушилиб, халкимизни урта аср тамгаси булган “мардикор”лик кисматидан куткариб, бошка кушни булган, биздан ривожланишда оркада колаётган мамлакатлар ахолисига иш берувчилар даражасига олиб чикишимиз даркор!

Ўрмонали Ўринов.

Ҳақберди Толипов : Мирзиёев фаолиятидан қониқмаяпман

Рисоладаги раҳбар(ми?)

Мен давлат структураларида камроқ ва оддий ишларда ишладим, олий билимгоҳларда талабаларга дарс бердим. Бирон мансабдор вазифада ва олий раҳбариятга яқин жойларда ишламаганим учун балки кўп нарсаларни нотўғри тушунишим мумкин. Лекин кузатувларим, илмий тадқиқотларимдан келиб чиқиб айрим хулосаларга келганман.

Энг аввало Мирзиёев ҳокимиятга келиши кунидаёқ менда шубҳа бўлган, яъни у киши рисоладаги раҳбар бўлишига ишонмаганман. Аммо кейинчалик Президент томонидан бир-икки ижобий ҳаракатлар бошланганида кўнглимда бир оз умид, ишонч пайдо бўлди.

Айниқса, қўшни давлатлар билан алоқаларни яхшилаш учун қўйилган қадамни жуда катта ўзгариш деб ҳисобладим.

Бундан ташқари, сўз ва матбуот эркинлигига сал бўлсада эркинлик берилгани ҳам менда мамлакат келажагига нисбатан умид учқунларини уйғотди.

Бироқ,  кейинги сиёсий  ва иқтисодий жараёнларни кузатиб Президент фаолиятида популизм элементларини кўргандай бўляпман.

Шунингдек, унинг минбардан туриб таъкидлаётган гаплари билан амалдаги ишлар умуман тескари бўлаётганлиги иккиюзламачилик, ёлғончилик аломатларини ҳам кўрсатяпти. Кўпчилик наздида Президент сиёсатига нисбатан саботажлар қилинаётганлиги учун шундай бўлмоқда.

Ҳа, ҳар қандай шароитда  ва ҳар қандай давлатда Президентнинг  бир ўзи ҳамма ишни қилишга қодир бўлмайди. Ҳаттоки, ўша диктаторлар ҳам ўз ҳокимиятларини мустаҳкамлашда армияга, хавфсизлик хизматларига, ички ишларга, кланларга ёки ташқи бир катта кучга таянганлар.

Бизни шароитда ҳам ҳолат шундай лекин Президентга ҳақиқатда саботажлар бўлаётганлигига ишониш қийин. Куёвларини ўз ёнига ишга олди ва ҳеч нарса содир бўлмади, ўз қудасини ДХХ раисининг биринчи ўринбосари қилиб тайинлади ва бирон кор-ҳол рўй бергани йўқ. Қизларини ҳокимиятга яқинлаштирди ва ҳеч ким лом-мим дегани йўқ. Ташқи томондан босим бўлаётгани ҳам йўқ.

Кўп масалаларда Россияга яқинлашиш бўлмоқда, Хитойнинг таъсири ҳам ошиб бормоқда. Бу давлатларга ён босиляпти ва тегишлича улар давлат раҳбарига босим қилаётганларида мантиқ кўрмаяпман.

Демак, ҳокимият деярли тўлиғича унинг қўлида ва унга жиддий таъсир этадиган куч йўқ. Жойларда фермерларнинг боғ-роғлари кластер баҳонасида бузиб ташланиши ҳолатлари кўп кузатилмоқда, айрим тадбиркорларнинг бинолари турли баҳоналар билан вайрон қилинмоқда. Кун.уз. чилар бориб ўрганиб кўрсатувлар тайёрлашяпти лекин ҳали бу ишларга бош-қош бўлаётган биронта ҳоким ишдан олингани йўқ. Агарки, ўша Ҳоким бу иши ортидан ишдан ҳайдалиб жавобгарликка тортилишини билса ҳеч қачон бундай ишларга риск қилмайди.

Улар аслида юқорининг оғзаки буйруғини бажаришмоқда. Уларнинг тепасида турган Президентнинг ўзи, лекин халқни манипуляция қилиб гўёки саботаж бор, гўёки битта бечора Президентни халқни ўйлаяпти-ю, атрофидагилар ёмон, гўёки тепада ҳамма нарса жойда-ю, пастдагилар ёмон қилиб кўрсатилмоқда.

Президент Каримов даврида ҳам худди шундай бўларди. У телевизорга чиқиб ўзича ватанпарварлик, ҳалоллик ҳақида бонг урарди, аммо аҳвол ёмон эди. Манипуляция орқали мияси заҳарланган халқ барча камчиликларга пастдагилар айбдор деб ўйлаб юрардилар. Президент эса авлиёдек эди гўё.

Илгари қишлоқ хўжалигида оптимизация деб қанча фермерларни меҳнатлари йўққа чиқарилар эди, Прокуратура ва бошқа органлар фермерларга хўжайин эдилар. Хўш, Мирзиёев ўша пайтда Бош Вазир бўлиб бу ишларни устида бевосита турмаган бўлса унда нега ҳозир ҳам шу ишлар такрор этиляпти?

Гап шундаки, Президентнинг ўзи шу йўлни танлаган, шу усулни маъқуллаган ва ишлар унинг назорати остида кечмоқда. Мирзиёевни осмонга кўтариб ислоҳотчи деяётганларга ҳайронман. Буни конформист оддий халқ вакиллари айтишса уларни тушуниш мумкин лекин зиёлилар ҳам шу гапни бот-бот таъкидлаётганликлари кишини таажжубга солади. Ахир бозор иқтисодиётининг оддий бир қонуниятини тушунмасдан ишни олиб бораётган раҳбар қандай қилиб ислоҳотчи ҳисоблансин.

Кўпчилик бир нарсани ҳисобга олмаяпти. Мирзиёев қандай каръера қилган? У комсомол секретари ва кейинчалик партия комитети секретари каби вазифаларда институтда фаолият кўрсатган. Билишимча кандидатлик иши ҳам ёқлаган. Бевосита қишлоқ хўжалиги бўйича мутахассис бўлиб бу соҳани маъмурий-буйруқбозлик асосида бошқараётган экан, унга ислоҳотчи дея таъриф бериш мантиқсизлик. Свет, газ, ишсизлик муаммолари ва бошқа бир қатор ижтимоий-иқтисодий муаммолар кўндаланг бўлиб турганда маблағларни, инвестицияларни ёки шубҳали инвестицияларни қандайдир кўпчиликка манфаати тегмайдиган ижтимоий инфратузилмаларга сарфлаш, муз саройини қуриш, Ситилар қуришга йўналтириш ҳеч ҳам ислоҳотчининг иши эмас, бу популистлар қўллайдиган ишдир. Қонунларга амал қилинмасдан, одамларни кўчага чиқариб бўлса ҳам турли сносларни амалга ошириш ҳам Ҳокимларнинг ўзбошимчалиги билан эмас, балки марказлашган ҳолда буйруқ асосида амалга ошаётганлигини зиёли қатлам билиши керак. Гўёки шу йўл билан халқга қулайроқ бўлган уйларни қуришмоқчи.

Агар бундай десак Тошкентда ҳамма шароити бўлган ва уйлари замонавий қурилган катта бир маҳаллани бузишга киришишди, катта жанжаллар бўлди. Кейинроқ четдан мустақил текширилганда бу жой шубҳали бўлган инвесторларга берилиши кўзланган экан. Демак, кир пул ювиш механизми ишламоқда, халқнинг қулоғига эса лағмон осишмоқда. Буни Президент билмаслигига ишонмайман.

Йиғилишларда одатдагидай фақат Президент гапиради ва қолганлар қўлида ручка билан блокнотга ёзиб худдики университетда талабалар маърузани ёзаётгандек ёзиб ўтиришлари ҳам ислоҳотлардан дарак бермайди. Биз кўпинча шу калласи эгик ҳолда ёзаётганларни танқид этамиз лекин бу иш нотўғрилигини “Ислоҳотчи Президент” сезмайдими? Агарки у ҳақиқатда ислоҳотчи бўлса бу иш нотўғрилигини билиб уни тўхтатмайдими? Тўғри,баъзи бир гапларни ёзиб олиш керак бўлиб қолиши мумкин аммо бутун бир йиғилиш давомида ҳаммани боши эгик ҳолда ёзиб ўтириши ахмоқона кўриниш-ку ахир. Президентнинг вилоятларга ташрифлари, танланган ва олдиндан тайёрланган кишилар билан учрашиши, қандайдир илтимослар айтилиб уни Президент томонидан маъқулланиши каби ишлар ҳам худди Совет давридагидек ва Каримов пайтидаги ишларнинг давомидир.

Президентлик давридаги илк ойларда бир йиғилишда аҳолига товуқ боқишни тавсия этган пайтда бу инсон бозор иқтисодиётидан хабари йўқлигига амин бўлган эдим. Шунда бир шарҳ ҳам қолдирган эдим. Шарҳда бозор иқтисодиётининг оддий қонуниятларини таъкидлаб ҳар бир уй хўжалиги нимани экиши, нимани боқиши ўз ихтиёрида бўлишлиги, давлат уларга мажбурламаслиги балки талаб ва таклиф асосида бу ишлар рўй бериши лозимлигини таъкидлагандим. Давлатнинг вазифаси эса аҳолининг тадбиркорлик қилиши учун зарурий инфратузилмани яратишдан иборат бўлиши, уларга эркинлик берилиши, солиқ, божхона, йўл, транспорт масалаларида давлат шароит қилиб беришини ёзгандим.

Ўзбекистоннинг бугунги сиёсий, ижтимоий, иқтисодий ҳолатидан келиб чиқадиган бўлсак, янги Президент олдида ечимини кутаётган бир қатор масалаларни ҳал этиш масаласи кўндаланг турибди. Бир сўз билан айтганда, Президент мамлакатдаги барча соҳаларда ислоҳотлар ўтказиши лозимдир. Ислоҳотлар ўтказишда қайси бир соҳани устувор деб белгилаш масаласи нисбийдир чунки муайян бир соҳада ўзгаришларни амалга ошириш ўз навбатида бошқа соҳаларда ҳам жиддий бурилишлар этишни талаб этади. Бундай шароитда ишни нимадан бошлаш ҳам Президентни жиддий ўйлашга мажбур қилади.

Президент ўз фаолиятини энг аввало ўтган 25 йил ичида қилинган ишларни танқидий нуқтаи назардан таҳлил этиб, хулоса ясаб, реал воқеъликни тўғри англаган ҳолда мукаммал, пухта, пишиқ дастур ишлаб чиқишдан бошлаши керак эди. Албатта бу жараёнга билимли, тажрибали, холис мутахассислар жалб этилиши ва уларнинг фикрлари эътиборга  олиниши зарур. Юқорида кўрсатганимиздек, қилинадиган ишларнинг кўлами кенг ва шунинг учун уларни қисқа муддатда ҳал этиш ҳам ҳаминқадар мушкулдир. Бироқ, дастур реал бўлса ва асосийси уни амалга ошириш учун жиддий ҳаракат, жонбозлик, фидоийлик кўрсатилса, сўз ва иш бирлигига қатъий риоя этилса, қисқа даврда ижобий натижаларга эришиш мумкин.

 

Нима қилиш керак?

Менимча, Ўзбекистон учун энг йирик ва муҳим масала бу адолатсизликдир. Жумладан,

биринчидан, халқ билан Ҳукумат орасида катта кўприк мавжуд, яъни Ҳукумат халқдан ажралган,

иккинчидан, мамлакат коррупция ва порахўрлик ботқоғига ботган,

учинчидан, сўз ва  матбуот эркинлиги батамом чекланган,

тўртинчидан, фуқаролик жамияти шаклланмаган,

бешинчидан, давлатнинг халқ устидан, иқтисодий, ижтимоий ҳаётнинг барча соҳалари устидан назорати ўта кучлидир ва кўпинча қўрқув, таҳдидга асосланган, куч ишлатар органлари ходимларининг сони ҳаддан зиёддир,

олтинчидан, мустақил, адолатли суд тизими мавжуд эмас, адвокатура институти жуда ҳам қолоқ даражада,

еттинчидан, қонунларнинг кўпчилиги адолатли эмас, яъни улар халқнинг хоҳиш-иродасини ифода этмайди ҳамда эркинликни чеклайди. Шунинг билан биргаликда ишлаб чиқилган адолатли қонунлар ҳам фақат қоғозда қолиб кетган. Баъзи ишлаб чиқилган қонунлар ва қонуности актлари Конституцияга зид ҳисобланади,

саккизинчидан, статистик маълумотлар реал аҳволни кўрсатмайди ва сохта ҳисобланади,

тўққизинчидан, илм-фан, маориф соҳаси иқтисодиёт билан биргаликда таназзулга учраган, соҳа ўта сиёсийлаштирилган ва фақат нореал мафкурага хизмат қилишга йўналтирилган. Олийгоҳга ўқишга кириш асосан пора ҳисобига амалга ошади, тест тизими кўзбўямачилик учун ташкил қилинган.

Худди шунингдек, санъат, маданият, адабиёт ҳам сиёсийлаштирилди, ҳаддан зиёд цензурага йўл қўйилди, она тилига эътибор сусайиб кетди.

Ўнинчидан, қишлоқ хўжалигида номигагина фермерларга ер бўлиб берилди, амалда улар ернинг эгаси, ўзлари ишлаб чиқарган маҳсулотларнинг эгалари бўлмадилар.

Ўн биринчидан, ишсизлик ва инфляция даражаси юқори, миллий валютанинг қадри йилма-йил, кунма-кун тушиб борди, эркин валюта алмашинишига эришилмади, ҳеч қандай ҳимоясиз гастербайтерларнинг катта армияси вужудга келди ва улар хориж юртларда сарсон-саргардонликда умр кечирмоқдалар.

Ўн иккинчидан давлат бошқарув тизими ўта бюрократияга  асосланган, мансабга кўтарилиш коррупция, маҳаллийчилик, кланчилик, таниш-билишлик, уруғ-аймоқчиликка кўра амалга ошади. Катта-ю-кичик раҳбарларда сиёсий маданият етишмайди, улар асосан турли интригалар қилиш орқали, ўзларига тобеъ бўлганларни сўкиш, ҳақоратлаш билан бошқарувни олиб борадилар.

Ўн учинчидан, электр ва газ таъминотидаги муаммолар ўн йиллар давомида ҳал этилмасдан аксинча бу борада аҳвол янада ёмонлашди. Лаганбардорлик, хушомадгўйлик, маддоҳлик, таъмагирлик каби иллатлар одатга айланиб кетди. Шахсга сиғиниш шаклланди. Буларга қўшимча яна бир нечта мисолларни санаб ўтиш мумкин. Ислоҳотлар бевосита ана шу юқоридаги жиддий камчиликларни бартараф этишга, муаммоларни ечимига йўналтирилиши зарур.

 

Мен Президентнинг ўрнида бўлганимда

Мен Президентнинг ўрнида бўлганимда иш фаолиятим дастури сифатида қуйидаги вазифаларни амалга оширардим:

  • Ўз шахсий тансоқчиларим сонини максимал қисқартириб, ишга бориш-келишда йўлларни ёпишга барҳам бериб, ваҳимали тарздаги хавфсизлик чораларини бекор этардим;
  • Барча давлат идоралари атрофида ўрнатилган панжараларни олиб ташлашга буйруқ берардим;
  • Ўз шахсий даромадларим ҳақида баёнот беришни жорий этиб, ушбу амалиётни бошқа барча давлат мулозимларига қўллашни жорий қилардим;
  • Сиёсий ва диний мотивлар билан зиндонбанд қилинганларни зудлик билан озод этиб, уларнинг жамиятда бошқа инсонлар каби эмин-эркин яшашлари учун барча шароитларни муҳайё этардим;
  • ОВИР ва “Прописка” амалиётига тўла барҳам берардим;
  • ўз, матбуот, диний эркинликларни жорий қилардим. Динни муайян даражада назорат қилишни зарур деб ҳисоблаб, айни пайтда диний экстремизм, фундаментализмга қарши кураш баҳонасида диний эркинликларни ноўрин чеклаш, таҳқирлашларга чек қўярдим;
  • Куч ишлатар тизимлари штатини 2-3 баробарга қисқартириб, уларни сифатли кадрлар билан бутлашга киришардим;
  • Йўлларни, айниқса қишлоқ ҳудудлардаги йўлларни асфальтлаш бўйича кенг қамровда ишларни бошлардим;
  • Свет, газ ва бошқа маиший муаммоларни ҳал этиш юзасидан тегишли тадбирий-ташкилий ишларни амалга оширардим;
  • Ўқитувчи, тиббий ходимлар ва бошқа бюджет ҳисобидан кун кўрадиган соҳа ходимлари маошларини оширар эдим, ўқитувчиликни ҳақиқий обрў-эътиборини кўтарардим;
  • Пул-кредит, солиқ, валюта соҳасида амалдаги қарорлар, кўрсатмаларни қайта кўриб чиқиш ва янги сиёсат ишлаб чиқиш ҳақида Фармон чиқарар эдим; Фармоннинг мазмуни рағбатлантирувчи бюджет-солиқ ва пул-кредит сиёсатини жорий этиш бўларди. Марказий Банк Раҳбариятини тўла янгилардим;
  • Менинг шахсимга сиғиниш каби ҳолатлар юз беришига умуман йўл қўймасдим. Бунинг учун хушомадгўйлик, лаганбардорлик, маддоҳлик ҳақида очиқ-ойдин гапириб, бу иллатлар билан курашишни ўзимга ғоя қилиб олардим;
  • Иқтисодиётни эркинлаштирган бўлардим, фермерлар, кичик ва ўрта бизнес субъектларини қўллаб-қувватлашга қаратилган чора-тадбирларни ишлаб чиқардим. Иқтисодиётни амалда либераллаштирардим;
  • Мухолифат партияларни рўйхатга олишини таъминлардим ва амалдаги партияларни ҳам ҳақиқий партияларга айланиши учун зарур бўлган ишларни қилардим;
  • Вилоятларга, жойларга ташриф буюришда амалда бўлган кўзбўямачилик, яъни олдиндан ким билан учрашишим белгиланиши, учрашадиган кишиларнинг нима дейишлари уларга аввалдан айтиб қўйилиши каби саҳна намойишларига чек қўярдим, халқ билан табиий мулоқот қилиш йўлини танлардим;
  • Давлат хизмати тўғрисида қонун қабул қилинишига кўрсатма берардим ҳамда давлат хизматини ўта рақобатли, масъулиятли, ҳалолликка, ходимнинг билими, ақли, тажрибаси, дунёқараши асосида шакллантириладиган тизимга айлантирардим;
  • Статистик маълумотларни тўплаш, кузатиш ишларида ҳаққонийлик бўлишлигини таъминлаб, маълумотлар тўғрилиги ва шаффофлигини талаб қилардим;
  • Популистик ҳатти-ҳаракатларга йўл қўймасдим ва барча поғонадаги раҳбарлар учун ҳам популизм ҳолатлари бўлишлигини йўққа чиқарардим, халққа очиқ-ойдин, қалбимдан фақат ҳақ гапни сўзлардим. Сўз ва иш бирлигини ўзимдан бошлаб бошқа барча инсонлардан ҳам шуни талаб этардим. Менга, Ҳукуматга бўлган ўринли танқидий фикрларга тоқатли бўлардим, ҳар бир фуқаронинг арзи-додига қулоқ тутиб, уларни адолатли, ижобий ҳал этардим;
  • Маҳаллийчилик, кланчилик, қариндош-уруғчилик, қабилачилик, миллатчилик каби иллатлар билан аёвсиз курашар эдим. Бундай амалиётни қилганларга нисбатан жиноий жавобгарликка тортиш даражасигача бўлган чора-тадбирларни жорий этардим;
  • Коррупция ва порахўрликка қарши кескин чоралар кўрардим. Ушбу жараёнда коррупция қонунчилигига амал қилиниши устидан назорат этувчи органларнинг жавобгарликларини кучайтирардим;
  • Саноатлаштириш бўйича ҳамда минтақаларни мажмуавий ривожлантириш юзасидан амалий ишлар қилардим ва шу орқали янги иш ўринларини яратишга эришардим;
  • Ўқишга киришдаги тест тизимини қайта кўриб чиқардим ва асосийси болаларни фақатгина билимлари асосида талаба бўлишларини таъминлардим. Шунингдек, ўқишга кириш учун белгиланган квоталар сонини икки бараварга оширардим;
  • Олий Мажлис палаталарининг ҳақиқий қонунчилик ҳокимиятига эга бўлишлари учун йўл берардим;
  • Суд ҳокимиятининг мустақил ва адолатли бўлишлигини таъминлардим.
  • Ҳуқуқни муҳофаза этувчи органларда тозалаш ишларини амалга оширардим;
  • Маҳалла йиғинларини ҳақиқий нодавлат ва нотижорат муассасаларига айланишига имкон бериб, фуқаролик жамияти шаклланишини рағбатлантирардим;
  • Ўз командамни, яъни Президент Девони ва Вазирлар Маҳкамасини, шунингдек барча давлат ҳокимияти органларини юқори малакали, билимдон, дунёқараши кенг, ҳақиқий ватанпарвар, халқсевар, ҳур фикрли, ҳалол мутахассислардан таркиб топдирардим;
  • Инсон эркинлиги, инсон ҳуқуқлари масаласи доимо диққат марказимда бўларди;
  • Қўшни давлатлар билан чегараларни очардим, визасиз кириш-чиқишни жорий этардим. Қўшни давлатларга фуқароларнинг транспортни барча турлари орқали сафар этишлари учун имконият яратардим. Қўшни давлат ҳукуматлари билан келишиб Марказий Осиёда иқтисодий интеграциялашувни кучайтириш бўйича амалий ишлар қилардим;
  • Тиббиёт соҳасида босқичма-босқич суғурта тизимига ўтишни жорий этардим;
  • Қулай инвестицион муҳитини яратиш орқали хориж инвесторларининг кириб келишларига кўпроқ имкониятлар берардим;
  • Қуйи вилоят, туман Ҳокимиятларининг ваколатларини кенгайтириб ва тегишлича жавобгарликларини ҳам оширардим;
  • Таълим тизимини тубдан ўзгартирардим, болаларни эркин фикрлашга йўналтирилган тизимни шакллантирардим;
  • Шиорбозликка чек қўярдим, баландпарвоз, мавҳум сўзларни гапирмасдим, ўз номимдан бошқалар томонидан ёзилган китобларни чиқариш, уларни мажбурлаб ўқитиш каби ишларни умуман қилмасдим;
  • Ташқи сиёсатни фақатгина халқ манфаатларидан келиб чиқиб белгилардим;
  • Мамлакат фуқароларини давлат ичида ҳам ва ташқарисида ҳам манфаатларини ҳимоя этардим;
  • Президентнинг сурункасига икки маротаба 5 йил муддатга сайланиши мумкинлиги ҳақидаги Конституциявий қоидага қатъий риоя этардим ва уни ўзгартириш ҳақидаги ҳар қандай фикрни тўлалигича йўққа чиқарардим;
  • Мамлакатда шундай тизим яратардимки, у Президент бўлиш-бўлмаслигидан қатъий назар тўла фаолият кўрсатадиган механизмга айлансин. Бунинг калитини эса демократия, инсон ҳуқуқлари, эркинлик, ошкоралик деб ҳисоблардим.

Албатта мазкур ишларни амалда рўёбга чиқариш анчагина меҳнат, маблағ, куч ва салоҳиятни талаб қилади. Бироқ, агарки Президент ўз халқини ҳақиқатда севса, иймонли, виждонли инсон бўлса, қатъий иродага эга бўлса юқоридаги вазифаларни ўз командаси билан муваффақиятли амалга ошира олишига аминман. Асосийси олдинги даврда йўл қўйилган хатоларни такрорламаслик, тарихдан тўғри сабоқ чиқариш жуда ҳам зарурдир. Мамлакатимизга қаттиққўл ва адолатли раҳбар зарурдир. Бироқ қаттиққўллик адолатли жамиятни, демократик давлатни барпо этиш йўлида қаттиққўллик қилиш демакдир. Қаттиққўллик камчиликлар билан курашишда ўзини кўрсатиши даркордир. Қаттиққўллик билан диктаторлик ҳеч ҳам айни тушунча эмасдир. Зулм қилиш қаттиққўлликка кирмайди. Умид қиламизки янги жамият адолатли бўлади”.

Ватандан четга чиққанлар

 Ватандан четга чиққанларни қисқача қуйидаги гуруҳларга бўлиш мумкин:

(1) сиёсий муҳожирлар (оппозиция вакиллари, мустақил журналистлар, диндорлар ва ҳоказолар);

(2) ўқиш ва ишлаш учун вақтинча чиқиб кетганлар;

(3) чет элда ўқиб, ишлаб сўнгра доимий яшаш учун қолиб кетганлар;

(4) грин кард ютиб АҚШга яшаётганлар.

Ватандошларни мамлакатга қайтишлари учун менимча биринчи навбатда Миллий Ярашув эълон этилиши зарур. Бу аввало сиёсий мотив билан чиқиб кетганларга тегишлидир. Сиёсий муҳожирлар ватанга қайтишлари учун уларга ҳар томонлама давлат томонидан тўла кафолат таъминланиши талаб қилинади. Уларга душман кўзи билан қараш, уларни назорат қилиш каби ишларга чек қўйилиши даркор.

Агарки сиёсий муҳожирлар орасидан кимлардир ҳақиқатда давлатнинг зарарига қандайдир жиноий ишларни амалга оширган бўлса буни алоҳида кўриб чиқиб қарор қабул қилинса мақсадга мувофиқ. Давлат сиёсий муҳожирларни шу юртнинг тўла қонли фарзандлари деб қабул қилсагина ҳақиқий миллий ярашув юзага келади.

Давлатимиз ҳақиқий демократик тузум тарафдори бўлса бундан буён ҳар қандай муқобил фикрга бағрикенглик билан жавоб бериши, оппозицион партиялар фаолияти учун эркин майдон яратиши лозимдир. Кейинги ўринда интеллектуал салоҳиятга эга бўлган ва айни пайтда турли давлатларда фаолият кўрсатаётган зиёлиларни ватанга қайтариш масаласида давлатимиз уларни қайтишлари учун рағбатлантириш чораларини кўрса бу иш самарали бўлади.

Жумладан, уларнинг меҳнатларига ҳақ тўлашда бошқача ёндашиш, уларни масъулиятли вазифаларга тайинлаш, бу инсонлар томонидан билдириладиган турли таклифларни инобатга олиш каби ишларни амалга ошириш керак бўлади. Маълумки, мамлакатимиздан чиқиб кетган муҳожирларнинг катта қисмини меҳнат муҳожирлари, яъни бошқача айтадиган бўлсак оддий қора иш билан хорижда юрганлар ташкил этади. Уларнинг асосий қисми Россияда меҳнат қилишади. Бу турга кирувчи муҳожирларни ватанга қайтишлари алоҳида катта мавзудир. Токи реал янги иш ўринлари яратилмаса, муносиб меҳнат ҳақи белгиланмаса, солиқ ставкалари камайтирилмаса, иқтисодий эркинлик берилмаса, коррупция қисқармаса меҳнат муҳожирларини қайтариш қийин бўлади. Қисқача хулоса қиладиган бўлсак, қачонки реал иқтисодий ва сиёсий ислоҳотлар амалга оширилса кўтарилган мавзу бўйича ечим топилади.

Китоб борасида

Президент китоб ўқишни тарғиб қилиб чиқди. Албатта бу яхши лекин бундан кўзланган мақсад ҳам ҳақиқатда инсонларни илмли бўлишларига қаратилиб айтилганига шубҳам бор. Шунингдек, Президентнинг ўзини жуда кўп китоб ўқиб қўйган, жуда маърифатли, дунёқараши кенг инсон деб билмайман. Ҳа, катта ишларда ишлаган ва вақти бўлмаган дейишимиз мумкин. Бизда нима бўлмасин кечгача ишласа ватанпарварлик белгиси ҳисобланади. Айнан эрталаб 6-7 да селектор ўтказиш ёки кечаси 12-00 да йиғилишларни ўтказиш бевосита Мирзиёев томонидан янада ривожлантирилди. Агарки ҳақиқатда Мирзиёев чин маънода замонавий сиёсий лидер бўлишни хоҳлаганида ўзини устида ишлаб янги замонавий дунё ва ундаги бошқарув тизими ҳақида ўрганишга ҳаракат қиларди, лекин бу иш бўлаётгани йўқ.

Шунчаки 1-2 та атрофидаги спичрайтерлар ёзиб берган маърузаларни ўқиб гўёки Президент ислоҳотчи, Президент кўп нарсани билади. Менимча бундай эмас. Президентнинг бошқариш психологияси ўша маъмурий-буйруқбозлик тизимига асосланган. Барча масалаларда Прокуратурани аралаштириши, Мажбурий Ижро Бюросини ташкил этилиши булар ҳаммаси бевосита Президентнинг ўз фикри-хаёли, дунёқарашидан келиб чиқиб амалга оширилмоқда.

Бир жойга бориб Ислом бу нур деб, иккинчи жойга бориб Исломни ёшларга ўргатмадик деб бошқа томондан оддий баъзи эътиқод масалаларида чекловлар қўйилишидан унинг гаплари жиддий эмаслигини англаш мумкин.

Ҳақберди Толипов,

тадқиқотчи.

Maxsus: “Turonzamin” uchun

Абдулазизхон Акрамов

Борига Барака ростдан Бараками?

ёки капитал шоулар хақида тахлилий фикрлар

Яқинда кўчада тасодифан бир эркак ва аёли мендан “Атлас ” савдо мажмуаси қаердалигини сўраб қолди. Шевасидан бухороликка ўхшаб турган бу жуфтлик Зўр тв да ўтказилаётган ўша машхур Борига барака капитал шоусига пул тўлаш учун Атласга бормоқчимиз, ўзимизда тўласак рақамимиз чиқмаяпти деди. Хазил аралаш кулиб йўлни кўрсатарканман бу сафар аниқ рақамларинг чиқади деб хайрлашдим.

Фикрлайдиган одам сифатида капитал шоуни кўриб аввал иқтисод кейин сиёсат қабилида хомчўт қилиб кўрдим. Масалан бир иштирокчи 5 минг сўмдан тўласа ва тахминан 500 минг одам ўйнаётган бўлса 5000×500000 = 2.5 миллиард сўм бўлади. Бу хозирги қора бозор курсида тахминан 300 минг доллар бўлади. Бу Ўзбекистон шароитида катта пул. Кўрсатувда 4 та иштирокчи иштирок этяпти ва гохида оддий ваза гохида 3 хафтада бир машина ютяпти. Совғалар суммасини жамлаб хисобласак агар машина ва уй чиқмаса 5 минг долларга боради. Машина чиқса хам 15 минг борингки уй чиқса 40– 50 минг доллар атрофида бўлади. Аммо адашмасам икки хонали уй шубхали равишда бир мартта чиқди ёки чиқмади. Демак битта ўйинда Борига барака шоуси ўрта хисобда 250-290 минг доллар атрофида фойда кўряпти. Агар менинг тахминим бўйича 500 минг киши ўйнаса. Албатта бундан камроқ ва КЎПРОҚ бўлиши хам мумкин.

Бундай тахминий хисоб китоб қилишимдан аввалроқ Зўр тв га боғланиб бу хақида маълумот сўрагандим. Афсуски бу маълумотлар сир сақланишини агар жуда зарил бўлса юзма юз учрашишимиз кераклигини айтишди. Шу туфайли тахминий хисоб китоб қилишга мажбур бўлдим. Аслида бу рақамлар шоудан олдин эълон қилиниши керак.

Энди буни қонуний асосларини кўриб чиқсак. Капитал шоулар тўғрисида lex.uz ва norma.uz дан бирор нарса топа олмадим. Балки яхши қидирмагандирман.

Аммо лоторея ва қимор ўйинлари тўғрисидаги айрим қонунларни топдим. Масалан ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИ 2007 йил 1 сентябрдан бошлаб:
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида қимор ўйинларини ва таваккалчиликка асосланган бошқа ўйинларни (шу жумладан тотализаторлар) ташкил этиш ва ўтказиш (тиражли, бир лаҳзали ва рақамли лотереялардан ташқари);
қимор ўйинларини ва таваккалчиликка асосланган бошқа ўйинларни ташкил этиш ва ўтказиш учун телекоммуникация тармоқларида, шу жумладан Интернет бутунжаҳон ахборот тармоғи провайдерлари томонидан хизматлар кўрсатиш;
Ўзбекистон Республикаси ҳудудига пул ютуғига эга бўлган ўйин автоматларини олиб кириш ТАҚИҚЛАНСИН.

Демак бу қарорнинг таваккалчиликка асосланган бошқа ўйинлар деган жойига эхтимол бу Борига Барака капитал шоуси тушмас. Шу туфайли эхтимол бу тиражли лоторея қонуни асосида ўтказилса керак деб Вазирлар Маҳкамасининг 2002 йил 15 ноябрдаги 396-сон қарорига
ИЛОВА сини кўздан кечирдим.

Яъни лахзалик ва тиражли лотореяларни ўтказиш тартиби хақидаги қонун ва низомларни кўриб чиқдим. У ерда жуда кўп нарсалар хозирги капитал шоуда негадир йўқ. Масалан камида 20 кишилик комиссия тузилиши, йиғилган пул миқдори уларга очиқ айтилиши шарт деган низомга умуман жавоб бермайди. Битта бошловчи, иккита даллол ва рақам очувчи қиздан бошқа текширувчи йўқ. Шу низомда яна бир нарса эътиборимни тортди:

39. Ўйинларнинг ютуқ (мукофот) фондлари қуйидаги миқдорларда белгиланиши керак:
тиражли ва лаҳзали лотереялар учун – лотерея билетларини тарқатишдан олинган пул маблағлари суммасидан қатъи назар, чиқарилган лотереялар ҳажмининг камида 40 фоизи миқдорида;
лотереяларнинг бошқа турлари учун – тарқатилган лотерея билетлари умумий суммасининг камида 40 фоизи миқдорида.Яъни ютуқ фонди 40 фоиз Россия қонунчилиги бўйича 50 фоиздан кам бўлмаслиги керак экан. Бу дегани юқоридаги хомчўтимизга асослансак тахминан хар ўйинда 5 та икки хонали уй, ёки 50 та машина ёки юзлаб холодилниклар ютилиши керак. Хайронман адлия, солиқ, молия ва департамент ходимлари буни назоратга олиш кераклиги тўғрисида ўйлаб кўрмаган бўлсалар керак.

Қисқасини айтганда Борига барака ростдан хам Барака эканлигига шубха қилиб қолдим. Блогпостимни охирида юқорида тилга олиб ўтган қарордаги лотерея мақсадлари билар тугатсам

-лотереяларни ўтказишдан олинадиган даромадларни минтақаларда соғлом авлодни тарбиялаш, жисмоний тарбия ва спортни ривожлантириш, аҳоли манзилгоҳларини ободонлаштириш ва уларнинг инфратузилмасини такомиллаштириш, бошқа ижтимоий дастурларни рўёбга чиқариш чора-тадбирларини амалга ошириш учун қўшимча манба сифатида жамлашдир.

Ўйлайманки Борига барака капитал шоуси хам шу мақсадда фойдаланяпти. Яна билмадим.

Абдулазизхон Акрамов

Мамлакат имиджи қачон яхшиланади?

Фарҳод Абдураҳмонов

Мамлакатни имиджи қачон яхшиланади? Қачонки, мамлакат адолатли қонунлар асосида бошқарилса, барчага баробар қўлланилса,

-қачонки асосий Қонун ҳар куни, ҳар сонияда ўзини намоён этса,

-қачонки аҳолининг турмуш даражаси ва сифати доимий ўсиб борса, қачонки ҳокимиятлар бўлинишига қатъий риоя этилса,

-қачонки мамлакат илм-технологияларда жаҳонда рақобатлаша олса,

-қачонки давлат органларининг фаолияти шаффоф бўлса,

-қачонки ижтимоий лифтларга кўтарилишда асосий мезон бўлиб кишининг илми, ҳалоллилиги, компетентлиги ҳисобланса,

-қачонки аҳолининг ҳақ-ҳуқуқлари мамлакат ичкарисида ҳам ва ташқарисида ҳам давлат томонидан ҳимоя қилинса,

-қачонки мол-мулк дахлсизлиги таъминланса,

-қачонки инсонлар мамлакат ичида эркин ҳаракатланса,

-қачонки ресурслар адолатли тақсимланса, қачонки эътиқод ва сўз эркинлиги кафолатланса, қачонки шаҳар ва қишлоқ ўртасида тафовут бўлмаса,

-қачонки сифатли тиббиёт ва таълим тизими мавжуд бўлса….

Фақатгина ривожланишнинг қандайдир моделларини, стратегияларини баландпарвоз гаплар билан тарғибот ва ташвиқот қилиш орқали мамлакат имиджи яхшиланиб қолмайди.

Дунё ҳамжамиятини содда билмаслик керак, улар сўзимиз, қоғоздаги ҳаракатлар стратегиямизга қараб эмас, балки реал ўзгаришларимизни кўриб баҳо берадилар, амалдаги ишларимизга кўра сармоя киритадилар.

Туристлар оқимининг кўпайиши ҳам бевосита реал ишларимиз натижаларига боғлиқдир. Биз тарихдан тўғри сабоқ чиқаришимиз керак деймиз-у, лекин амалда тарихдаги хатоларни такрорлайверамиз.

Хатолар, камчиликлар, иллатлардан қутулмас эканмиз мамлакат имиджи ижобий томонга ўзгармайди, фақат дабдабали сўзлар билан ўзимизни-ўзимиз алдаб юраверамиз.

Мустақиллик қаҳрамонлари

bhayit.jpgСССРни зирқиратган ўзбек

Йиқилмас чинор

Биз боболари, ўтмишдошлари билан жуда ҳам фахрланадиган халқмиз. Лекин баъзан режимгагина ёққанларни қўшилиб мақтаймиз, ёқмаганларини эсламаймиз. Худди Советлар Иттифоқини узоқ йиллар давомида зир-зир титратган Боймирза Ҳайитни ёдга олмаганимиз каби.

Боймирза Ҳайит Туркистон тарихининг 20-асрдаги чинорларидан биридир. Яна ҳам аниқроқ айтсак, улкан чинори. Чунки Туркистоннинг 20-асрнинг биринчи ярмидаги тарихини ёритишда унга тенг келадиган бошқа олим йўқ. Ўша даврда йўқ эди ва ҳалига қадар йўқ.

Оқни оқ, қорани қора дегани учун уни “Ватан хоини” деб атадилар. Бу ибора унга нисбатан ўз мазмунини йўқотди ва ватансевар англамига келди. Чунки ўша кезда ватанини Боймирза Ҳайит каби кучли севадиган бошқа одам бўлмагани ва “Ватан хоини” калимаси доим унга қарата айтиб турилгани учун ҳам бу ибора ўз мазмумини ўзгартирди.

бунгача Совет раҳбарияти уни ёмонотлиқ қиламиз, йиқитамиз деб кўп уринишди.

Политбюро кўрсатмаси билан

Шароф Рашидовни биласиз. Билмасангиз ҳам эшитгансиз. Ўзбекистон ёзувчилар уюшмасининг раиси, узоқ йиллар Ўзбекистон коммунистларининг сардори бўлган.  Шу одам  Боймирза Ҳайитга қарши мақола ёзган десам ишонмаслигингиз мумкин.

Шароф Рашидовнинг 1958 йил, 27 сентябрида  Москвада чиқадиган “Литературная газета”да “Туҳматчига”  деган мақоласи чоп этилган. Кейинги куни бу мақола барча ўзбек нашрларида кўчириб чоп этилган. Айни кунда шу мақола бошқа республиклардаги газеталарда ҳам чиққан. Мазкур “асари”да Рашидов  Боймирза Ҳайитнинг Швецариядаги “Базлер нахрихтен” деб номланган газетадаги “ Москва Шарқнинг маънавий ҳаётига суқулиб кирмоқда” деб номланган мақоласини қаттиқ танқид остига олган.

Аслида Рашидов ёзган бу мақолани танқид деб бўлмайди. Бир сўз билан ҳақоратнома дейиш мумкин. Унда Боймирза Ҳайит “фирибгар”, “унтер-ёлғончи” каби оғир калималар билан қораланган.  Бу мақолани Рашидов ўзича ёзармиди ва бутун мамлакат бўйлаб ихтиёрий равишда кўчириб босишармиди?  Бу иш фақат ва фақат Кремлнинг буйруғи билан бўлиши мумкин. Кремлнинг ҳам кичкина одами эмас, “коттакон”ларининг буйруғи билан. Боймирза Ҳайитнинг мақоласи ҳақиқатдан иборат бўлгани ва  Москванинг фикрида ётган режаларини очиб ташлагани учун ҳам Кремлнинг юрагини зирқиратган.

Ўзбекистон коммунистларининг йўлбошчиси Шароф Рашидов ўша “машҳур” мақоласида жумладан шундай деб ёзади:

“Бутун дунёдаги миллион-миллион кишиларга шу нарса аёнки, Б. Ҳайит “мустамлака Туркистони” деган умумий ном остида атаган бизнинг Ўрта Осиё республикаларимиз халқлари чинакам тенг ҳуқуқли бўлиб олганларидан кейин, Совет ҳокимиятининг қирқ йили мобайнида ўз хўжалик тараққиётининг шу қадар юқори босқичига кўтарилдиларки, ўз миллий маданият ва санъатларини шу қадар барқ урдирдиларки бунга капиталистик мамлакатлар ҳавас қилсалар бўлади.” (“Қизил Ўзбекистон”, 30 сентябр, 1958 йил).

Рашидов ўз мақоласининг давомида Боймирза Ҳайитни “иғвогар”, ёзганлари “фисқу фужурдан иборат”, “миси чиққан сафсата”, “беъманигарчилик” дер экан “Иғвогарнинг югургани сомонхонагача…” деб хулоса қилади.

Бугунга келиб кўриб турибмизки, Боймирза Ҳайитни қоралаган совет идеологиясининг ўзи сомонхонадан жой топди.

Шароф Рашидовнинг Боймирза Ҳайит ҳақида ана шундай руҳдаги бир нечта мақоласи бор. Демак, Боймирза Ҳайит шўроларни шу қадар ларзага солганки, унга қарши катта бир республиканинг раҳбарини, КПСС Марказий Комитети устунларидан бирини ишга солишган.

Афсуслар бўлсинки, Ўзбекистон мустақил  давлатга айлангач ҳам бу ҳақиқатни кўра олмади. Ҳануз Рашидов улуғланмоқда, Боймирза Ҳайит унуттирилмоқда.

Совет Иттифоқи бўйлаб

Боймирза Ҳайитга қарши нафақат Ўзбекистон миқёсида, балки бутун Совет иттифоқи бўйлаб кураш олиб борилганди.   Масалан, Тожикистоннинг рамзи ҳисобланган Мирзо Турсунзода номидан 1959 йилнинг 11 июнида “Литературная газета”да чоп этилиб, кейин барча маҳаллий нашрларда таржимаси эълон қилинган “Туҳматнинг умри қисқа” сарлавҳали мақола бунга мисол бўла олади.

Бу “асари”да Мирзо Турсунзода, жумладан, шундай деб ёзади׃

“Ҳайит ўзининг мақоланамо уйдирмаларида Туркистон “Совет мустамлакаси” деган маънони исботлаш учун ўзини юз ёққа уради. У “Туркистон” деган эски иборани бекорга рўкач қилаётгани йўқ. Туркистон турклар юрти деганидир. Мана шунга асосланиб бу нодон “туркистон миллати” деган аллақандай афсонавий миллатни юзага келтириб чиқармоқда…Ҳайит шаллақилик билан “Туркистон фожиаси”ни тасвирлайди, 1924 йилда руслар Туркистонни беш қисимга бўлган эмишлар… Ҳайитлар нақадар қутуриб сўлак оқизмасинлар, Совет Ўрта Осиёси Осиё халқларига сўнмас машъал бўлиб нура сочa беради”. (“Қизил Ўзбекистон”, 14 июн, 1959).

Қаранг, Рашидов каби Мирзо Турсунзоданинг ҳам “тили ўткир”.

Шу руҳдаги “ўткир” мақолалар Туркманистон, Қозоғистон ва Қирғизистонда ҳам узлуксиз чиқиб турган.

Масалан, “Коммунист Туркменистана” журналининг 1959 йил 5-сонида Боймирза Ҳайитнинг “Туркистон 20-асрда” деб номланган китобчаси ҳужум остига олинади  ва адиб “крокадил кўз ёшлари” тўкиб коммунизмнинг порлоқ йўлига ғов бўлишга тиришади, деб танқид қилинади.

“Коммунист Туркменистана” айни сонида А. Илёсов, К.Новоселов имзоси билан “Буржуа миллатчиси Боймирза Ҳайит ҳақиқатни бекита олмайди” деган мақолага ҳам ўрин ажратган.

“Партийная жизнь Казахстана” журналининг 1959 йил 3-сонида Н. Сагиндиков, А. Шаманов имзолари билан “Ҳақиқат ёлғондан кучли” деган мақола  босилган. Унда ҳам айни услубда ҳақорат билан тўлиб тошган гаплар, Советларни улуғлаш ва Боймирза Ҳайитни камситишдан нарига ўтилмаган. Боймирза Ҳайитнинг иддаоларига қарши аниқ фактлар қўя олмаган коммунизмнинг нўноқ ижодкорлари унинг шахсини ҳақоратлаш ва камситишдан нарига ўтолмаганлар.

Кимлар ёзмаган у кишига қарши. Жумҳуриятларнинг биринчи раҳбарларидан тортиб мана ман деган ёзувчиларига қадар. Ўзимизнинг ёзувчимиз Ойбекдан тортиб, вазир Саид Шермуҳамедовга, советшунос Лазиз Қаюмовдан бошлаб ёзувчи Мирмуҳсингача ўзбекнинг минглаб таниқли шахслари Боймирза Ҳайитни “ватан хоини” деб ёздилар. Унинг мустақиллик ғояси чириган ғоя эканлигини ва ақлга сиғдириб бўлмас гаплигини бот-бот урғуладилар.

Ҳа, СССР деган империянинг идеология машинаси у кишига қарши тинмай ишлаб турган. Совет матбуотида Боймирза Ҳайитга қарши икки мингдан зиёд мақола чиққан ва бари туҳмату ҳақоратдан иборат. Бирортасида у кишининг озодлик борасидаги фикрларига қарши жўяли фикр билан жавоб беришолмаган.

Чунки устоз Боймирза Ҳайит ўз фикрларида минг чандон ҳақ бўлган

У йўқолади деган мустамлака  йўқолди.

У  йиқилади деган СССР йиқилиб кетди.

У озод бўлади деган Туркистон халқлари  рус истибдодидан қутулдилар.

У мустақилликни чирмаб олган золим режимлар истибдоди барҳам топади, деган эди, бу ҳам амалга ошмоқда.

Бу фикрлар ҳақоратга, камситишга эмас, ҳурмат қилишга, қойил қолишга лойиқдир.

Ўзбекистон қаҳрамони деган унвон бериладиган бўлса, халқлар қамоқхонаси ҳисобланган СССРни зир титратган Боймирза Ҳайитга берилиши керак!

Лекин мана шундай империяни қалтиратган фарзанди борлигини озод Ўзбекистонда ўзбекнинг ўзи ҳали тушуниб етгани йўқ.

Жаҳонгир Маматов.

Менинг фикримча…

Призидент гапларига фильтр

Охирги пайтлар эътибор бериб қаралса Призидентимиз бирор вилоятга борса ёки видиоселектор ўтказса призидент гапларини қайчилаб, уни устига журналист хохлаган гапини наговор қилиб ўқиб беряпти. Бу албатта призидент матбуот хизматини ёки твни навбатдаги манипульяцияси деб тушунаман.

Мулохаза қилиб кўрилса призидентимиз сайловолди нутқлари, янги сайланган вақтидаги деярли барча чиқишлари тўғридан тўғри узатилар эди. Нега энди бу нутқлар энди филтрлаб, қоғозга ўраб берилмоқда?

Сабаблар менингча

1. Призидент гапларини оддий халқ қурол сифатида ишлатишидан чўчиш.

Оддий халқни суянадиган, хуқуқини химоя қиладиган одами қолмаганидан кейин призидент гапидан фойдаланса ёмонми? Ёки призидент нотўғри гапирадими? Хуқуқларини прократура, суд, МИБ, департамент, ИИБ ва бошқа зўравон ташкилотлар поймол қилса дардини кимга айтсин? Кимдан нажот кутсин? Озодликданми, ББС данми?

2. Рахбарлар халқ олдида обрўсизланишини олдини олиш.

Аввало рахбар сўкиш эшитяптими у асосли. Шунгача вазиятни олиб келгач чидасинда. Ростан иккита призидентдан дашном эшитиб яна қилғилиғини давом эттиришига йўл қўймаслик керак. Бунинг учун халқ бу жараённи кузатиши, бу шахсни кирдикорларини билиши зарур. Ажабмас халқ хафсаласини пир қилишдан хам чўчиб инсофга келишса.

3.Халқни Хуқуқий онг ўсишини ва ўз хаққини талаб қилишини хохламаслик.

Твда, радиода, интернетда айтилаётган гаплар кўпинча популистик, сохта ва айтилиши кераклиги учун айтилади. Хўп халқни хуқуқий онгни ўсдиям дейлик. Аммо уни талаб қилганида буни бажариб берадиган ташкилот қани? Ахир призидент битта бўлса. Эътибор берсангиз хозир призидентга мактуб ёзиш урф бўлди. Сабаби оддий халқ бошқа ташкилотлар тўғри ишлашига, фуқорони химоя қилишига ишонмай қўйган.

Энди Призидент нутқларини фильтрлайдиган, халқ ва юртбоши ўртасига девор қўядиган, беўхшов нагавори билан бизга керакли гапларни тўсадиганларга саволим. Нега бундай қиляпсиз?

Призидент гапларини дубляж қилиш сизга нега керак? Нима у киши биз билмайдиган тилда гапиришяптими? Ёки биз билишимиз керак бўлмаган давлат сирими бу? Бундан ким манфаатдор?

Мархамат қилиб Биз севган, хурмат қилган, халқ ишончини қозонган, сайлаган призидент гапларига фильтр қўйманг. Қачонгача айрим селектор ёки йиғилишдаги гапларни ўғринча Озодлик ёки ББС дан эшитишимиз керак?

Шунча йил қўйилган фильтр, девор, ихота билмайман нима деб номалашни хам, бизни зериктирди! Шаффофликни, тоза хавони, эмин эркинликни истаймиз. Мамлакат ривожини истаймиз. Яра қалбимизга призидент гаплари малхам бўлса буни тўсмаслигингиз керак.
Биз призидент билан биргаликда харакат қилишни, тўсиқларсиз уларга куч бағишлашни истаймиз.

©Абдулазизхон Акрамов

Жамшид Муслимов

КЎЗГУ ВА УЙҒОҚЛИК

“Овоз бўл, акс садо эмас.”

.
Бировларни ўзгача қарашлари ва позициялари сабабли ёқтирмаслик – табиий ҳол. Хатто душман даражасига кўтариб ёмон кўриб кетиш ҳам табиий ҳол… Аммо яна бир табиий ҳол бор-ки унинг тузоғидан анча мунча одам қутула олмас экан. Бу – ўз душманига ўхшаб кетиш…

.
Мазлум ўз золимининг услубларини, қул ўз қулдори жабрини, қасоскор ўз ғаними сиймоси-ю, кўникмаларини ичига чуқур сингдириб, одатланишини кузатамиз. Мисолларга ҳожат йўқ деб ўйлайман.

.
Фан олимлари мияда «кўзгу» ҳужайралари мавжуд деишади. Бу нейронлар инсонни ташқи оламни англаши ва у билан мулоқотга киришишига имкон берар экан. Яъни инсон ўзи билмаган ҳолда рўпарасидаги оламнинг вакили (шахс, хайвон ва хатто жонсиз нарса) ҳатти ҳаракатини миясида акс этиб қайтаради. Рўпарадаги шахс/ҳайвон/нарса қанчалик таъсир кучига эга бўлса шу кўзгу нейронлари шунчалик фаол ҳаракатланиб, қарши объектининг қилиқларини акс этишга ундайди.

.
Энг ёмони – дуч келган ўзгача шахсга нисбатан асосий душмани қилиғини ўтказиш одатланиб қолиш. Яъни нусҳа олиган одатлар нафақат нусҳа манбасига нисбатан, балки атрофига ҳам соча бошлайди.

.
Юқорида буни табиий ҳол дедим. Аммо биз – инсонмиз. Фақат ҳайвонларгина ўз табиатларига берилиб, онгсиз яшайдилар. Бировни ёқтирмасликда ақл меъёридан чиқмайлик, ёмон кўрганда адолат, фаросат каби фикрлаш режимини ёқиб қўйишни унутмайлик. Ҳиссий реакциялар парҳезкорлик назоратини талаб этади. Бу уйғоқлик деб аталади.

.
Бу – ўзимга огоҳлантириш, дўстларимга тавсия, бошқалар эса ўзлари билади…

Jahongir Muhammadga savollar

Saida Mirziyoyeva mamlakat imidjini ko’tara oladimi?

Саида Мирзиёева мамлакат имиджини кўтара оладими?

Navbatdagu suhbatni ko’ring.

Каримберди Турамурод

Энди менинг ҳам ишим бор

Газетадан, кейинроқ “Хабар”дан бўшатишганидан бери ишсиз эдим. Охирги икки йил асосий ишхонам “Фейсбук” эди. Ўзи ишламаган йилларимда кўпроқ “ишладим”.
Ниҳоят, мени расман ишга олишди. Умримда олмаган ойлигим ва умримда кўрмаган эҳтиром, яъни хизмат машинаси билан. Яна бир ўзимга икки хонали офис! Яна бир ўзимга иккита ёрдамчи! Яна қиммат, жуда қиммат фото, видеокамералар! Яна униформа!
“Яна нима керак сенга?” дейдиган одам керак! Энди ишлайман-да!
Энди мен “Иқтисодий газета”нинг 5-6 вилоятга масъул бўлган ҳудудий мухбирлик пункти раҳбари – “катакон”ман!
“Иқтисодий газета”ни ким ўқирди, унда нима ёзиларди, деманг. Ҳамма нарсанинг асоси, пойдевори – иқтисод!
Мен энди шунчаки ёзмайман, энди муаммоларни кўрсатиш билангина чекланмайман, энди ишни муаммолар ҳал бўлишигача олиб бораман!
Ҳозирча қуйидаги мавзуларни ёритиб, уларнинг ҳал қилинишига эришишни режа қилдим:
1. Ҳайдовчилардан ундириб олинаётган миллиардлаб жарима пуллари қаерга кетаяпти?
2. Президент юрмайдиган кўчаларнинг аҳволи нега хароб? Улар уруш ҳақидаги киноларни суратга олиш учун шу ҳолда сақланиб турилибдими?
3. Ҳар бир машина сотиб олинганда, ҳар бир литр ёқилғи сотиб олинганда “Йўл фонди” учун ундирилаётган миллиардлаб маблағлар кимларнинг ўртасида тақсимланмоқда?
4. СИТИлар қурилиши оқибатида кўчада қолаётган минглаб хонадонларнинг аҳолисига ким бошпана беради? Қачон беради? Қанақа бошпана беради?
5. Нега ҳар бир туман ё шаҳарга янги ҳоким тайинланса, ишни ўша ернинг бозорини бузишдан бошлайди? Бунинг тагида қандай сир бор?
6. “Халқимиз узоқ келажакда эмас, бугун бахтли яшашни истайди”, деди Ўзбекистон Президенти. Бугун қачон бошланади?

Ҳозирча ана шу муаммоларни кўтармоқчиман. Такрор айтаман, шунчаки “ҳуриб қўймоқчи” эмасман! Ҳеч бўлмаганда “узиб олмоқчиман”!
Бу ишларда Сиз, мухлисларимнинг ёрдамига таянаман, албатта. Кейинги режаларимга киритишим лозим бўлган аниқ муаммоларни менга айтиб туринг! Менга маслаҳатлар бериб туринг! Мени қўллаб-қувватлаб туринг!
Самарқандликлар, жиззахликлар, қашқадарёлик ва суррхондарёликлар, навоийлик ва бухороликлар, сизлар “меникисиз”лар! Аммо қолган вилоятда яшаётган аҳолининг ғами, ташвиши ҳам бизга бегона эмас.
Бирлашиб, жамиятимиздаги иллатларга қарши курашайлик! Халқимизнинг нонини “туя” қилаётганларга орамизда ўрин қолмасин!
Мақсадимиз битта: Халқимиз ҳо-ов, узоқ “буюк келажак”да эмас, бугун бахтли яшасин! Халқимиз шунга лойиқ! Халқимиз шунга муносиб! Миллатнинг дардига дармон бўлайлик!

Каримберди Турамурод

ОҚ-ҚОРА СУРАТЛАР БИЛАН СУҲБАТ

Яқинда қишлоқда бўлиб қайтдим. Шаҳардаги уй тор бўлгани учун альбомларим, китоблар ва турли кундаликларим ота уйда туради. Ҳар-ҳар замонда уларни бир-бир варақлайман. Олис хотираларни жонлантиради. Суратлар эса энг ширин лаҳзаларни эслатади. Беғубор ва хуш дамлардан дарак берувчи ёзишмаларнинг ўз тарихи бор.
Ўқувчилик ва талабалик даврида “Ёшликдан эсдалик” номли кундалик дафтар тутиб, унда синфдош ва курсдошларнинг дил изҳорларини ёзиб олганман. 15 ёшда тутган илк дафтардаги сатрларни ўқий туриб, қалбни ўзгача тотли хаёллар чулғаб олди. Бир муддат ўша таъсирга тушдим. Кўз ҳам ёшлангандай бўлди, назаримда. Қўй, бутун ташвишларни унут, дейди оқ-қора бу расмлар. Бизнинг дунёни ҳам сайр қилиб туринг, дейди қораламалар. Қарийб 25 йил ортга қайтгандек бўлдим.
Туси кўчган парталар, йиртиқ доска, буржуйка печка, совуқ ва нимқоронғи тангу тор синфхоналар кўз олдимга келди. Аслида, биз учун бу синфхоналарнинг қиймати ҳар қандай каҳкашон бинолардан кўра файзлироқ эди, чамамда. Беғуборлик, самимият, пок дил изҳорлари, бегидир ўйинқароқлик, хуллас, ўқувчиликка хос барча шўхлигу интилувчанлик бор эди. Юрак бор эди, журъату шиддат ҳамроҳ эди.
Баъзида ўйлаб қоламан: қишлоқларга шаҳар тусини бериш керакмикан?! Йўқ, мен чироқсиз, газсиз, хароба мактаб ва боғчалару ўнқир-чўнқир кўчалардан иборат қишлоқни назарда тутмаяпман. Шунчаки ҳашаматдан йироқ уйлар солинган, бой ва камбағалга ажралмаган ҳудуд бўлса етади. Одамларга қанчалик қулай шароит қилиб берилаверса, у ердан тароват қочади, сунъийлик кўпаяди.
Ёзувларда аксарият синфдошларим жумлаларни жуда ҳам яхши ёзган, хатога кам йўл қўйганини кўрдим. Буям таълим сифати анча юқори эканини билдиради. Тўғри, компьютер, телефон йўқ эди, кутубхонага кириб, китоб олиб ўқиларди. Эрта баҳордан далага чиқиб ишлаган бўлсак ҳам кундуз ва кечалари мутолаа қилиб, дам олардик. Ахир бу ўтмишдан эртаклар эмас, кечаги кунимиз шундоқ эди.
Ўсиш бор, улғайиш мавжуд экан, яшамоқнинг ҳам ранжу балоларига чидаш керак. Чекимизга тушгани эса насибамиздир. Олдга қараб кетаверар эканмиз, ортда қолаётган суратлар тобора хира тортиб бораверади. Аммо ундаги ҳақиқатлар, ёниқ хотиралар ранг-баранг тус ола бошлайди.

Фазлиддин САТТОРОВ

Кеча бир одам менга қўнғироқ қилди

Дилфуза Комил

Жуда кўп одамлар биров ҳақида фикр билдиришганида, шахсан ўзларининг манфаатлари, ўзаро муаммолари ёки шахсий муносабатларига кўра (албатта, ўз айб ва хатоларини яширган ҳолда) фикр билдирадилар ва атрофларидагиларнинг ҳам айни одам ҳақида худди ўзларидек хулоса қилишларини исташади. Оқибатда, жуда кўпчилик ўзи умуман танимаган, билмаган одами ҳақида ёмон гумонда бўлиб, гуноҳга ботади.
Бир одамнинг шахсий қарашларига тобе бўлиб, бошқа бир нотаниш бандани ёмонга чиқариш – Аллоҳнинг: «Эй, иймон келтирганлар! Кўп гумонлардан четда бўлинглар, чунки баъзи гумонлар гуноҳдир» (Ҳужурот сураси, 12-оят) деган огоҳлантиришини писанд қилмасликдек гап…
* * *
Кеча бир одам менга қўнғироқ қилди.
– Мен сизга бир пайтлар ёмонлик қилганман, ноҳақ жабр тортишингизга сабабчи бўлганлардан бириман. Мени кечира оласизми? – деди.
Исмини айтгач, эсладим – зиёли ва машҳур одам.
– Мен сизни яхши билмай туриб, бировларнинг гапи билан адолатсизлик қилганман ўшанда, – деди. – Мана энди, сиртдан бўлса ҳам танияпман, биляпман. Асл ҳақиқатларни дўстларимдан эшитяпман… Жуда қаттиқ виждон азобида қолдим…
…Мен бу одамни умрим бино бўлиб кўрган эмасман, сиртдан билардим. Чиндан ҳам, бир вақтлар бир танқидий мақолам юзасидан шу одамнинг катта бир йиғинда билдирган «илмий асосланган» фикрлари туфайли тузуккина жабр тортганман. Бизни хонавайрон қилиш «лойиҳаси» учун айни шу (бақир-чақирли) мулоҳазалар айрим ваколатли идораларга жуда қўл келганди… Мен у кўргуликларни ортиқ эсламоқчи эмасман. Мени ўшанда бир нарса қаттиқ ранжитган: ўзи умрида кўрмаган, билмаган, ақалли бир марта бўлса ҳам ҳамсуҳбат бўлмаган киши ҳақида (кимларнингдир гапи билан) хулоса қилиш, уни ёмонга чиқариш учун одамга қанчалик катта виждонсизлик керак бўлади! Одам дегани бунинг учун одамийликнинг диний ва дунёвий қоидаларига тупуриб қўйиши керак!..
Мен у одамни ва унинг шерикларини аллақачон кечирганман. Буни ўзига айтдим кеча.
– Худога шукр-ей, виждоним роҳат қиладиган бўлди. Раҳмат сизга! – деди. Ундан кўра кўпроқ ўзим қувондим…
Ҳаётимда менга ёмонлик қилганларнинг барчасини кечирганман. Худодан бандалари билан шу дунёнинг ўзида ҳисоб-китоб қилиб олиш учун имкон сўраганман. Чунки мен Қиёматда – Яратганнинг олдида – ҳеч ким билан қарама-қарши турмоқчи эмасман!

Дилфуза Комил

Бошқача бўлиши мумкин эмас

9 май ҳеч қанақа Ғалаба байрами эмас. Уни шу руҳда нишонлаш эса ахмоқлик. Кимни ғалабаси у? Қандай қилиб миллионлаб инсонлар ўлган воқеиликда ғолиблар бўлиши мумкин? Йўқ. Бу мағлубият. Инсониятнинг улкан ва шармандали мағлубияти. Бу ерда фақат мағлуб бўлганлар ва кўпроқ мағлуб бўлганлар бор. Бўлди.

Россиянинг расмий тарғиботи бу кунни уларнинг ғалабаси эканлигини сингдиришдан чарчамасада, аслида ҳозирги Россия ва Германияни солиштирсак русларнинг тўлақонли капитуляциясини кўришимиз мумкин. Айниқса Путин даврида халқда ғоявий ғалаба ҳиссиёти сунъий шакллантирилди. Реалликда эса уларнинг яшаш шароитлари, иқтисодий аҳволи тамоман тор-мор этилганликни исботланмоқда.

9 май Хотира ва қадрлаш куни. Буюк мотам. Бу куни фақатгина 2 жахон урушида ҳалок бўлганлар эмас балки биринчи жахон, афғон, совет даври оммавий қатағонлари ҳамда бошқа беҳуда урушлар қурбонлари ёд этилиши лозим. Бошқача бўлиши мумкин эмас.

Nozim Safari

Mузлатилган пуллар

Куйидаги ракамларни укиб, давлат идоралари рахбарлари ва халкимизни, тадбиркорларимизни туризм иши бн янада жиддий шугулланишга даьват килмокчиман. Уз урнида юртимизга туристлар окими жиддий купайтириш, ички ва хорижий туристларга шароитларни яхшилаш чорасини етарли даражада курмаётган Узбекистон хаво йуллари, аэропортлар, темир йул идоралари ва вокзаллари рахбарлари ва ходимларини, чегарачи ва божхоначилардан туризмни жиддий ривожлантириш ишига янада жиддий караш, кескин чоралар куришни талаб килмокчиман, солик туловчи фукаро сифатида:
Туркияга 2018 йилда 40 млн турист келган, жами даромад 30 млрд Акш доллари бб, шундан 4,5 млрд дол кисмигина туризм харажатларини ташкил килган, колган 25 млрд доллар эса соф фойда булган. Бу расмий тасдикланган ракам. Яьни даромад харажатга нисбатан 6 баравар ортик экан. Ахмокларгина, ута виждонсизларгина, давлат ва халк душманларигина бундан фойдани олишга етарли шароит яратмайди. Эьтиборсизлик килади. Камига тускинлик хам килади. Чунки у халк душмани.

Бундайларни факат камаш кк. Кани эди ДXX ва бошка идоралар хадеб диндорларни ва румол ураган талаба кизларни кувгин килиш бн банд булавермасдан, туристлар окими купайишига етарли чора курмаетган Узбекистон хаво йуллари рахбар ва ходимларини, аэропорт ва вокзаллар рахбарларини, туристларга яхши муомала килмаетган чегара ва божхоначиларни, туризм бча илгор хориж тажрибаларини куллаш бча етарли ишламаетган бошка амалдорларни жазолаш бн шугулланса булмасмикан. Хеч булмаса уларни ишлатиш бн шугулланинглар.
Эслатма: Узбекистонни 2018 й даги Ялпи ички махсулоти 48 млрд дол деб эьлон берилди, лекин бу ракам узбек сумида 280 трлн сум, яьни 35 млрд дол атрофида деб укиганман стат хисоботларида, ракамлар халиям хар хил. Туркияни ЯИМ микдори 2018 й 900 млрд дол дан ортган.

Лекин халкни ва давлатни эмас, факат чунтагига харом пул туплашдан бошка гами булмаган айрим амалдорларга бу ракамларни хеч кизиги йук. Уларга неча млрд дол ни халкдан, бюджетдан угрилаб, тезрок хориж банкларига олиб бориб куйиш ахамиятли холос. Гарчи кейин бу харом пулларни хориждаги банкларда музлатиб куйилиши эхтимоли 200 % эканини билса хам фарки йук. Чунки бу музлатилган, олиб куйилган пуллар уники эмасда, халкники.

 

 

Ўғирлик қилманг! Давлат конкурентларни ёқтирмайди

Ҳукуматнинг халқ билан умуман иши йўқ деган хато фикрдагиларга маслаҳат: бир икки ой солиқларни тўламай кўринг.

* * *

Химия фанида қайтар реакциялар ҳақида ўқиганмиз. Биология фанида атавизм тушунчаси бор. Менимча буям қайтар жараён. Бетўхтов йўқ думингизни мажбуран ликиллатеверманг, авлодларингиз думли бўлиб туғилиши мумкин.

* * *

Бугунги ишни эртага қолдирма. Эртадан кейин ёки индинга қолдир, шунда икки уч кун бўш вақтинг бўлади.

***

Оптимист бўлинг. Тез ёрдам машинасию қабристон хочларидаям ҳаётнинг  “плюс”ларини кўришга одатланинг.

* * *

Одамзод барча нарсага тез кўникади. Дорга осишсаям типирлаб, типирлаб тинчиб қолади.

* * *
Балиқ егач, қўлингиздан балиқ ҳиди келмаслиги учун беш олти сония керосинга қўлингизни ботириб туринг.

* * *

Одамлар сизни туяга ўхшатишадими? Барига тупур.

* * *

Очиқ электр симини ҳеч қачон нам қўлингиз билан ушламанг. Сим занглаши мумкин.

* * *

Ўғирлик қилманг. Давлат конкурентларни ёқтирмайди.

* * *

Ҳечам оч наҳор юрманг. Ичингиздаги миллионлаган бактериялар қарғишига қоласиз.

Шавкат Муҳаммад

Дилфуза Комил

Kўппак одамлар билан бир қабристонда ётишга ҳақлидур!

Ўтган даврларда бир одам қабристондан мозор қазиб, унга ўлган кўппагининг жасадини кўмди. Бундан ғазабланган аҳоли даврон қозисининг ҳузурига бориб, шикоят қилдилар. Қози у одамни чақириб, сўроққа тутди:
– Эшитганларим тўғрими?
– Тўғридир, жанобим, – деди у одам. – Лекин мен ҳеч бир ёмон иш қилмадим, кўппагимнинг васиятини бажо келтирдим, холос…
Бу гапдан қозининг тепа сочи тикка бўлди.
– Сен бизни мазах қиляпсанми?! – ғазаб билан бақирди у. 
– Асло! – деди одам тавозе билан. – Мен бор гапни айтяпман. Менинг кўппагим нафақат ўзини одамлар қабристонига кўмишни, балки сизга ўн минг дирҳам беришни ҳам васият қилган…
Бу гапни эшитган қозининг юзига табассум югурди. «Кўппак васият қилган» ўн минг дирҳамни олгач, оммага бу одамда айб йўқ эканини эълон қилди. Одамлар ҳайратда қолишди:
– Ахир бу қанақаси, қози жаноблари?!
-Тинчланинглар! – деди қози йиғилганларга виқор билан боқаркан. – Бунинг ҳеч ажабланадиган жойи йўқ. Мен бу одамнинг кўппаги ҳақида ҳамма нарсани ўргандим. Ва аниқлашимча, у кўппакнинг ота-боболари машҳур шайхлар юрган карвонларни қўриқлаган азиз кўппаклардан эканлар. Бундан аёнки, у аслзода кўппак одамлар билан бир қабристонда ётишга ҳақлидур!..

…Кўряпмизки, у азиз кўппак… э йўғ-е, ўша қози жанобларининг айрим «азиз» авлодлари ҳамон ўз «адолатли» аждодларининг фаолиятини муносиб давом эттириб келмоқдалар.

Manba: Дилфуза Комил

Қани оқибат?

Рузибой Азимий

Ӯзбекистон билан Қозоғистон ӯртасида барча соҳаларда юксалиш бӯлишидан ҳар иккала халқ манфаатдор. Дӯстона алоқаларимиз янада ривожланишини ӯзбегу қозоқ бирдек хоҳлайди. Лекин икки давлат ӯртасида кӯп йиллардан бери қатор муаммолар ечим топмаётир. Ана шундай муаммолардан бири бу Ӯзбекистонда доимий яшовчи фуқаролиги бӯлмаган шахслар билан боғлиқ.

Қозоғистонда туғилган ва СССР парчаланишдан 2-3 йил олдин Ӯзбекистонга кӯчиб келиб, бугунги кунда Ӯзбекистонда узоқ йиллардан бери доимий яшаётган ва диктатор Каримовнинг қабиҳ сиёсати туфайли ҳеч қайси давлат фуқароси бӯла олмай қолган ӯзбеклар Қозоғистонга, таъбир жоиз бӯлса ӯз уйига минг азоб-уқубатлар билан бориб қайтади.

Гарчи Ӯзбекистон билан Қозоғистон ӯртасида виза бӯлмаса ҳам Ӯзбекистонда яшовчи фуқаролиги бӯлмаган шахслар Қозоғистонга фақат виза расмийлаштириб боришга мажбур. Маълумот учун айни пайтда бир марталик виза нархи 80$, кӯп марталик виза нархи эса 200$. Бу дунёдаги қашшоқ давлатлардан бири бӯлмиш Ӯзбекистон учун кам пул эмас. Нега, ҳар иккала давлат раҳбарлари мана шу муаммога ҳалигача панжа орқасидан қараб келмоқда? Ӯзбекистонда доимий яшовчи фуқаролиги бӯлмаган шахслар ҳам худди Ӯзбекистон фуқаролари каби ӯзлари туғилиб ӯсган Қозоғистонга визасиз боришни йӯлга қӯйиш шунчали мураккаб ишми?

Қозоғистон томон Ӯзбекистонда доимий яшаётган, фуқаролиги бӯлмаган, миллати қозоқ бӯлган биродарларимиз учун Қозоғистонга бир йиллик визани бепул беришади. Лекин ӯзбеклар виза учун Қозоғистон томонга ҳам катта пул тӯлашади, ҳам визани ҳафталаб кутишади. Қани оқибат?

Иккинчи масала, Қозоғистондан Ӯзбекистонга келган меҳмонларни рӯйхатга қӯйиш муаммоси. Дунё учун эшигини очаётган Ӯзбекистон бу борада ҳам Қозоғистонга келганда яна эски усулда иш юритмоқда. Хуллас, қозоғистонликлар Ӯзбекистонда рӯйхатсиз атиги 5 кун яшай олади. Бу муаммони ҳам ҳал қилиш мавриди келди деб ӯйлайман. Акс ҳолда ӯтган йили Қозоғистонда Ӯзбекистон йили деб эълон қилиниши ҳеч қандай самара бермаганидек, бу йил Ӯзбекистоннинг ҳам Ӯзбекистонда Қозоғистон йили деган эълони ҳеч қандай самара бермайди. Қоғозбозлик, расмиятчиликни бир чеккага йиғиштириб, реал ҳаётда ҳар иккала халқ учун реал ишлар қилишга ӯтилиши керак.

Ruzibay Azimiy

Munosabat

OTABEK UMAR :Turkiston legioni…

Tariximizning 20-asr qismidagi eng kam o‘rganilgan nuqtalaridan biri Turkiston legionidir. Turkiston legioni o‘rtaosiyoliklar, jumladan, o‘zbeklarni o‘z ichiga olgan va Ikkinchi jahon urushida Germaniya tarafida qatnashgan harbiy qo‘shilmadir.

Sodda insonlar so‘rashadi: “Nimaga sizlar Turkiston legionini qo‘llab-quvvatlaysizlar, axir ular fashistlar tomonida urushishgan-ku!” Bu yerdan tushunmovchilik boshlanadi.

Turkiston legionida xizmat qilgan askarlarni sotqinlik, fashistlik, yana balo-battarlarda ayblash. Biroq o‘sha davrdagi voqealarni yaxshi anglash uchun tarix bo‘yicha mafkuralashmagan tushuncha va o‘ylash qobiliyati kerak.
Xoin deyishadi… Turkiston legionidagilar kimni sotishgan, kimga xoinlik qilgan? SSSR ular uchun vatan emas edi. Ona yurti – Turkistonni qizil bosqinchilardan ozod qilish uchun yuzlab o‘zbek, qozoq, turkman yigitlari ular oldida yuzaga kelgan imkoniyatni qo‘llab, legionga qo‘shildilar.

Qo‘llariga 1917-yil Qo‘qonda tuzilgan Turkiston Muxtoriyati bayrog‘ini olib, baland tutdilar. Vali Qayumxondek ziyoli odamlar ularga boshchilik qildi va o‘sha chog‘dagi Germaniya hukumati bilan shunday bitimga erishdilarki, Germaniya yutsa, O‘rta Osiyoga olmon armiyasi emas, balki Turkiston legioni askarlari kirishi va o‘z mustaqil davlatini tuzishi kerak edi. Turkiya ushbu kelishuv bajarilishiga kafil bo‘ldi. Ular fashist Germaniyasi tomonida kurashgandir, lekin fashizm uchun emas, balki yurtining erkinligi uchun.
“Fashist edi”,-deb ayyuhannos solishga shoshilmang. Albatta, men Hitler tomonidan qilingan insoniyatga qarshi jinoyatlarni hech qachon oqlamayman. Konsentratsion lagerlar, millionlab yahudiylarning qirilishini oqlab bo‘lmaydi.

Lekin ikkinchi tarafga qarang – Stalin boshqargan Sovet davlati bundan yaxshiroqmidi? Qizil terror, milliy respublikalardagi yuzlab ziyolilarni yo‘q qilgan qatag‘onlar, millionlab odamlarning qamalishi, yashagan joyidan surgun qilinishi, otilishi… Kommunistlar qon bilan hokimiyatga keldi va qon bilan hokimiyatni ushlab turdi.

Tarixiy faklarni yaxshi o‘rgansak, ko‘p jihatlardan kommunistlar Uchinchi Reyx natsistlaridan ham o‘tib ketganini ko‘ramiz. Shunday ekan, nima uchun kommunistlar tomonida urishgan Qizil Armiya askarlari qahramon-u, Germaniya tarafida jang qilgan Turkiston legionidagilar xoin bo‘lishi kerak? Bundan tashqari, yahudiylarni qirish va siyosiy qatag‘onlar bilan o‘sha payt Germaniya qurolli kuchlarining maxsus bo‘linmalari shug‘ullanishgan va Turkiston legioni askarlarining bunday ishlarga aloqasi yo‘q.
So‘zsiz, urushda halok bo‘gan barcha ota-bobolarimizning, qaysi tarafda urushganiga qaramasdan, xotirasi men uchun qadrli.

Turkiston legioni safida bo‘lganlar ham eslanishga haqli, negaki ularning o‘ziga yarasha maqsadi va yo‘li bo‘lgan – yurtni ozod qilish yo‘li. Bu yo‘lda ular munosib harakat qilishdi.

Otabek Umar

НОСИЁСИЙ ЛАТИФАЛАР

ЗАМБУРМАСАЛ

ҚОН ТОРТАДИ
Қонга беланган Болтани ҳамма сўка бошлади. Лекин бирдан ғиз-ғиз этиб ҳавони кесганча Пичоқ ўртага чиқди׃
-Биринчидан, Болта деган отлари бор, бу бизнинг фахримиз! Иккинчидан, Болта дейилганда ҳаммага титроқ киради. Учинчидан, Болта жанобларидан бизнинг умидимиз жуда катта. Continue reading