Ассассин (Тарихий-замонавий роман)

assassin1БЕШИНЧИ БОБ

20 АСРНИНГ ОХИРИ

Нилуфар ўзига келганда қаерда эканлигини билолмай қолди. Атроф зимистон, қўланса ҳид димоғига урилмоқда. Негадир кўнгли айниб, ичидан бир нарса томоғига тиқилиб келмоқда. Нима гап? Туш кўряптими? У ҳеч нарсани тушуна олмади. Бутун вужуди худди қум солинган қопларнинг остида қолган каби қимирламас ҳолда эди. Кўзлари ачишгани боис ишқамоқчи бўлди, шундагина қўллари орқасига боғлаб қўйилганини ҳис қилди. Юраги шувиллаб кетди. Бирдан чақмоқдек ялт этган нарса унинг хаёлларига Рустамнинг сиймосини михлади.
Нилуфар кейинги кунларда қийин вазиятга тушиб қолганди. Ота-онаси ҳам Махфират холанинг гапига қўшилиб, унга босим ўтказа бошладилар.
-Қиз бола вақти етганда эрга тегиши керак, кейин кеч бўлади,-дерди онаси.
Отаси ҳам фақат тўйга тайёргарлик ҳақида гапира бошлаганди. У эса Рустам ҳақида ўйларди. Рустам нимаси биландир унинг юрагига кириб борганди. Аммо Рустамни ҳали тўла билмаётгани, унинг феълидаги оғирлик, кичик нарсаларга ҳам жиддий эътибор билан қараши, хушчақчақ эмаслиги ва бошқа нарсалар ҳам унга тинчлик бермасди. Аммо қандайдир таъсир кучи бор эди. Бувисининг уйига борса, Рустамнинг ана шу таъсир доирасидан чиқа олмаслигини биларди. Шу сабабдан бормасликка қарор қилди. Ҳеч бўлмаганда бир ҳафта ёки икки ҳафта уни кўрмайинчи нима бўлади, деб ўйлади. Бир умр бирга яшаши керак бўлган одамни яхшироқ билгиси келарди. Continue reading

Ассассин (Тарихий-замонавий роман)

2013_12_Istanbulda (43)ТЎРТИНЧИ БОБ

20 АСРНИНГ ОХИРИ

Ҳамидхон Қорабой акани кўндирганидан мамнун эди. Энди Отабекни ҳам синдирсам “иш битди” деб ўйлаётган эди. Зотан эртага эрталабки рейсда Тошкентга учиши керак, уни Бош прокурор Бўритош Мустафоевнинг ўзи чақирган. Қайнотасининг айтиши бўйича Президент билан ҳам учрашиб қолиши мумкин. Шу боис кўнглида қилаётган ишидан ифтихор туяётган эди.
Ҳамидхон жуда камбағал оилада туғилди. Улар уч ака-ука эдилар. У ўртанча ўғил эди. Акаси ва укаси новча, кучли, аммо у семиз ва заиф эди. Отаси худди хўроз уриштирган каби уларни доим курашга туширарди. У акасидан ҳам, укасидан жуда осон енгилар эди. Улар уни гурсиллатиб йиқитиб, устига миниб олишар ва “бир қоп қум, гум-гум-гум!” деб мазах қилишар эди. У ҳар қанча кураш тушишдан қочса ҳам, отаси барибир уни чақирар ва йиқилганда унинг устидан куларди. Кейин;
-Сан ҳеч одам бўлмайсан, акангга қара, ёки укангдан ўргансанг ўласанми?-дерди.
У отасини ёмон кўрарди. Шунинг учун онасининг пинжига тиқиларди. Мактабда ҳам дарслари яхши эмас эди. У семиз ва лўппи бўлгани, юзлари худди қизларникидек тиниқ ва силлиқ бўлгани учун болалар уни бурчакка тортиб ўпишар, “Ҳамида, Ҳамида…” деб мазах қилишар эди. Бунинг устига исмига қўшилган “хон” қўшимчаси ҳам болаларга қўл келар ва улар “Хон, битта ўпич бермайсанми?” деб унинг устидан кулишар эди. Мактабда у ўзи билмаган ҳолда қизларга яқин юрадиган бўлиб қолди. Уйда эса онасининг ёнидан силжимас эди. Бир куни отаси ва онасининг жанжалини эшитиб қолди: Continue reading

Жаҳонгир Муҳаммад

qarsakДиктатура

Диктатура яккаҳокимлик, зулм ва нодемократик режимга асосланган салтанатдир. Бу тузум кеча ё бугун пайдо бўлган эмас. Ғарбда ҳам, Шарқда ҳам унинг бир неча минг йиллик тарихи бор. Ҳозирга келиб саноқли мамлакатларнинг халқларигина бу анъанани бузиб, унинг чирмовиқларидан ўз зеҳниятларини тозалаганлар, холос. Аммо жуда кўп халқларнинг зеҳниятида бу тузумга мойиллик бор. Илдизи уларнинг маданияти, дини, анаъаналари, тарбияси билан боғлиқ. Бундай жамиятларда қаттиққўл, золим инсонлар жуда осонлик билан ҳокимиятнинг тепасига чиқиб олишлари ва умрбод тушмасликлари учун пойдевор мавжуд.

Диктатуранинг пойдевори қаттиқўл инсонга ҳурмат ва тобеликдир. Кимдир бундай инсоннинг кучидан чўчиб уни ҳурмат қилади, кимдир ўз қўрқувларига ҳимоя қидириб унинг домига тушади, кимдир заковатига ишониб унинг муридига айланади. Бошқача айтганда диктатура инсонларнинг ўзларига ҳурматларини йўқотган жойда кўкара бошлайди. Агар инсон ўзлигини билса, англаса, қадрласа у тобе бўлмайди. Нотобеликкина диктатура пайдо бўлишининг энг катта тўсиғидир. Continue reading

Пўлат Охунов

pulatjan_akhunov1Ўзбекистонда мустабидликнинг ибтидоси

Ўзбекистонлик сиёсий мухолиф, Швецияда рўйхатга олинган Марказий Осиё жамиятининг (Association Central Asia) раиси, Ўзбекистонда Коррупцияга қарши кураш фонди асосчиси Пўлат Охунов ўтган асрнинг саксонинчи йиллар охирида ва тўқсонинчи йиллар ўрталарида Ислом Каримов билан учрашувлари тўғрисидаги хотираларини эслади.

Мени қамоқдан Ўзбекистон президентининг 1994 йил 3 ноябрь куни имзолаган фармони билан муддатидан олдин озод қилаётганларини Навоий вилояти Қизилтепа шаҳридаги УЯ64/47 жазони ўташ колониясининг санчастида туриб билдим. Турма ичидаги турма бўлмиш “бур”да уч ҳафта давомида очлик эълон қилганимдан сўнг шу ерга тушиб қолгандим. Ўша куни колония раҳбари (зеклар тилида Хозяин дея аталувчи бу одамнинг фамилияси адашмаётган бўлсам Идиев эди) олдимга келди. Менга нисбатан хушмуолада бўлгани билан, изоляторга ёки бурга (камерага ўхшаш хона) тиқиш учун орқама-кетин ҳужжат имзолашдан тоймасди. Бироқ бу сафар унинг юзидан сирли табассум таралиб турарди. Мен билан қисқагина ҳол-аҳвол сўрашганидан сўнг енгил тин олгандай: “Домла, Сизни озод қилиш тўғрисида фармон чиқди. Менга Сизни Тошкентга етказиш тўғрисида буйруқ беришди. Президент Фармони билан озод қилинганигиз учун конвой бўлмайди, мен ўзим Сизни машинамда олиб бориб қўяман”. Шундан кейин бир оз ўйланиб, “Сизни тўппа-тўғри президентнинг олдига олиб боришса керак…”, дея қўшимча қилди. Маҳбуснинг йўлга отланишига кўп вақт керак бўлмайди: китобларни йиғиштирдим, омбордан нарсаларимни олиб йўлга чиқдик. Қизилтепадан Тошкентгача йўл олис, чексиз борлиқдан эсаётган озодлик шамолидан чуқур нафас олиб, сархуш бўлаётгандек эдим. Кимсасиз чўл орасидаги йўллардан бир неча соатдан юргандан сўнг биз ниҳоят йўл четидаги хушманзара, иштаҳани қитиқловчи бўйлар таратувчи таомлар тайёрланаётган ошхона ёнида тўхтадик.

Continue reading

Абдуфаттах Маннапов

abdufattofВЫБОРЫ БЕЗ ВЫБОРОВ, ИЛИ О ФОКУСАХ ТИРАНА

«Когда народ боится правительства, это тирания.
Когда правительство боится народа, это свобода».
Томас Джефферсон

В истории предостаточно кровавых, коварных и ненасытных тиранов. Они, к сожалению, не перевелись и в современном мире. Один из них Ислам Каримов, тиран-мизантроп, узурпатор власти, незаконно находящийся на посту президента Узбекистана. [2] Идейные холопы давно, по указанию самого Каримова, сравнивают его с Амир Тимуром, Франклин Рузвельтом, Уинстон Черчиллем, Шарль Де Голлем. [3]. Догадаться не трудно, каким уровнем нравственной низости и интеллектуального убожества нужно обладать, для таких претензий и сравнений.
Карьера Каримова изначально строилась на базе безудержного властолюбия и виртуозного мошенничества, сравнимое с фокусами артистов цирка. Характеризующие его, внутренние основы, стержни его карьеры будут не полными, если не учесть присущие ему неимоверную подлость, необузданную жестокость и ненасытную жадность. [4]    Continue reading

Жаҳонгир Муҳаммад

Тарихий-замонавий роман (Янги таҳрирда)

УЧИНЧИ БОБ

20 АСРНИНГ ОХИРИ

Бугун якшанба бўлгани учун Зокир бозорга чиқиб кетди. Улар навбат қилиб қўйган эдилар. Бир ҳафта Рустам у-бу нарса харид қилишга чиқса, кейинги ҳафта Зокир. Илгари биргаликда қилардилар бу ишни.Акмалхон уларни шанба ва якшанбада тунда навбатчилик қилишга ҳам режалаб қўйди. Аммо биргаликда боришмас эди. Бир кун Рустам борса, иккинчи кун Зокир. Шу боис ана шунга мослаб бозорни ҳам навбат қилиб қўйишди.
Рустам тонгга яқин келган бўлса-да, Зокирнинг чиқиб кетганидан кейин уйғонди. У ёқ, бу ёққа товланиб ётди, аммо уйқуси келмади. Шу боис Собитхон қорининг касетага ёзилган суҳбатини тинглаб ётди. Хотин-қизлар билан учрашувда бир аёл атир қўлланиш ҳақида савол берган экан. Бу Рустамга ҳам қизиқ туюлди. Чунки, илгари олган дарсларида аёллар фақат уйдагина атир сепишлари мумкин дейилганди. Бу ҳақда Нилуфарга айтганида:
-Кўрамиз, кейинги ҳафта атир сепмасдан келаман, қани чидайсизми?-дея кулганди. Шу боис Собитхон қорининг фикрини ҳам билмоқчи бўлиб, диққат билан тинглади:
“Хотин қизларнинг ўзларига атир сепишлари Расулуллоҳ саллалоҳу алайҳи вассаломнинг суннати ва бу эркак ҳамда аёл учун суннатдир. Лекин аёлларнинг атир сепиб кўча-куйга чиқишлари, буни бегона эркакларга ҳидлатишлари таъқиқланган. Бу борадаги ҳадислардан бирида, уни Ат Термизий ҳикоя қилганлар, ”Бир аёл атир сепиб, бегона эркаклар ҳидласин деб кўчага чиқса, зониядир…” дейилса, Абу Давуд ҳикоя қилган ҳадисда эса, ”Атирланиб масжидга чиқиб, намоз ўқиган аёлнинг намози, уйига бориб ғусул қилмагунича қабул бўлмайди” дейилади. Ал Ҳинди таъриф қилган ҳадисда эса ”Аёл масжидга бормоқчи бўлса, жунубликдан поклангани каби ювинсин” деб қайд этилган. Continue reading

Жаҳонгир Муҳаммад

АССАССИН

Тарихий-замонавий роман (Янги таҳрирда)

ИKKИНЧИ БОБ

20 АСРНИНГ ОХИРИ

Қорабой ака ичида бўлган машина МХХ вилоят бошқармасининг темир дарвозаси ёнига келганда, худди уни кутиб турган каби дарвоза дарҳол ланг очилди ва машина ғиззиллаганча ичкарига кириб кетди. Қорабой акани зах бир хонага олиб киришди. Қўлига солинган кишанни ечмасдан ташлаб кетишди. У нима юз берганини оз бўлсада тушунган эди.
Мухолифатнинг орасида юрган айғоқчиларни аниқлаган ва бошқаларни эҳтиёт бўлишга даъват қилгандаёқ бошига шундай кун келишини тахмин қилганди. Аммо унутишди. Ҳар ҳолда ўша кезда юз берган юрак хуружи уни асраб қолди. Мана энди кечаги воқеадан кейин яна уларнинг кўзига тикандек санчилдим, шекилли?! Бир-икки пўписа қилиб, қўйиб юборишса керак? Ғалвирга илинадиган бирор нарса тополмасликлари аниқ. Кейинги йилларда мухолифатга ҳам қўшилганим йўқ. Дарвоқе улар қамоққа олинганимни эшитишган ва дунёга жар солаётган бўлсалар керак? Нима бўлганда ҳам илгари бирга эдик-ку?! Буни эшитиб қолган Тошкент “Қўйиб юборларинг, яна битта бош оғриғини нима қиламиз” дейиши мумкин, деб ўйларди у.
Нима учундир кўнгли хотиржам эди. Уйини босганларида юраги бир ўйнаб кетди, аммо кейин ўзини ушлаб олди. Юраги жойидан қўзғалиб бўғзида “гуп”-“гуп” ураётганини назарда тутмаганда аҳволи унчалик ёмон эмас эди.
У хонага разм солди. Эшикка қарши томонда теппада бир туйнук бор. Жуда қалин темир панжара ўрнатилган ва устидан яна симтўр тортилган. Ташқаридаги дарахтнинг бир шохини аранг кўрса бўларди. Шундан тахмин қилдики, бу жой ертўла экан. Демак, машина бинонинг остига кириб келаркан-да! Continue reading

Жаҳонгир Муҳаммад

АССАССИН
Тарихий-Замонавий роман (Янги таҳрирда)

БИРИНЧИ БОБ

20 АСРНИНГ ОХИРИ

Рустам Абдусоли қорининг жавобларидан қониқмади ва саволини қайта ёзиб, ўтирганлар орқали унга йўллади. Қори одати бўйича дарсдан кейин саҳобалардан бирининг ҳаёти ҳақида ҳикоя қилар ва вақт қолса, саволларга жавоб берарди. У Рустамнинг саволини ўқиди:
“Агар Оллоҳ ҳамма нарсани кўриб турган бўлса, бечораларнинг қонини ичаётган милитсияни нега жазоламайди?”
Абдусоли қорининг юзи тунлашди. Аммо жаҳли чиққанини билдирмади. У сал нарсага қизиб кетмайдиган, заковатли одам бўлсада, бу сафар жаҳлини яширмади:
-Бу савол кеча ҳам берилган эди. Овоз чиқариб ўқимагандим. Олдинги кун ҳам берилганди ва унда ҳам ўқимасдан жавоб билан кифоялангандим. Такрор айтаман. Аллоҳ зулмни ҳаром қилган ва бу ҳақда пайғамбаримиз(с.а.в.) орқали бизга етиб келган ҳадислар бор. Зулм қилганлар зулм топадилар, ажрдан маҳрум бўладилар. Биз вақтимизни мана шундай нарёғи аниқ бўлган бу ёғи эса ширкка олиб борадиган саволларга сарфласак, кўп нарсани ўрганмай қоламиз. Иймонни, эътиқодни мустаҳкамланг, ҳамма нарса ўзи аён бўлиб қолади. Бунинг устига деворнинг ҳам қулоғи бор,-деди.
Қачонгача деворнинг қулоғидан қўрқамиз?, деб ўйлади Рустам.
Худди унинг фикрини ўқиб олгандек, Абдусоли қори қўшимча қилди:
-Мана бунинг натижасида, биродарлар, бизнинг диёримизда Исломнинг асосий саҳиҳ ҳадисларини билмаслик вужудга келди. Такрор айтаман, бу нарса ўз-ўзидан вужудга келиб қолгани йўқ. Ажойиб бир уламоларнинг қатл қилиниб, йўқотиб ташланишлиги натижасида вужудга келди. Аллоҳ субҳоноҳу таолонинг раҳмати бўлсин шу шаҳид бўлган, аши уламоларга. Биз бугун ўтганлардан сабоқ олайлик. Кўр кўз билан эмас, очиқ кўз билан юрайлик!
“Домла мени кўр деяптилар. Демак, ҳали кўп нарсани билмайди деяптилар. Билмаслигим мумкин, аммо ана шу билмаганларимга қаердан жавоб топай? Нега Худо синов учун бизни танлади? Шундай деса, “Биз унинг севган бандалари, у севган бандаларини синайди” дейдилар. Лекин адолатчи? Ким адолат ўрнатади? Агар Худо адолат ўрнатишни бизнинг ўзимизга ташлаб қўйган бўлса, нега девордан қўрқишимиз, нега ўзимизни кўр деб фараз қилишимиз керак?” Continue reading

Асадулла Яккабоғли

adabiyotШОИРЛАРИ АЛЛА АЙТГАН ЭЛ
Хар бир санъаткор исёнкор услуб ёрдамида -гарчи бу камдан кам дахоларга насиб этсада -уз бадиий дунёсини ва унинг конунларини яратади.Шоирлар,- деган эди Шелли – дунёнинг тан олинмаганконун чикарувчиларидир. Албер Камью.

Куллук кил демасман, Юрт тупрогин уп,
Унга куллар эмас, фидолар керак,
Уни сену мендек шоирлари куп
Буюк элга энди дахолар керак. Эркин Вохид. Continue reading

Жаҳонгир Муҳаммад

navruzНаврўз муборак сизга!

Ҳей, оғир кун ҳам Oллоҳини ўйлаган,
Ҳей, ёлғон эмас рост сўзини сўйлаган,
Ҳей, зардоб ютиб курашини қўймаган,
Диллар
Наврўз муборак сизга!

Ҳей, мансаб учун дўст ёрини сотмаган,
Ҳей, қабоҳатнинг ботқоғига ботмаган,
Ҳей, Ватаним деб кечалари ётмаган,
Диллар
Наврўз муборак сизга!

Continue reading

Ўзгармаган мавзулар

АСАДУЛЛА  ОРТИҚОВ:МЕН ШОҲ ЭМАС, АХИР ОТАМАН

(ТЎРТИНЧИ МАКОЛА)

Азизлар Узбекистон халк ёзувчиси Уткир Хошимовнинг «Дафтар хошиясидаги битиклар»ини укишда давом этамиз. Улардан бири «Жавобгарлик» деб аталади. У жуда киска шунинг учун хам уни тулалигича эътиборларингизга хавола килмокдаман. «Ота учун бола жавобгар эмас, аммо бола учун ота жавобгар. Бола отани эмас, ота болани дунёга келтиради ва тарбиялайди.». Continue reading

Пулат Ахунов

pulatjan_akhunov1Истоки узбекского самовластья

Узбекский политик-оппозиционер, председатель зарегистрированного в Швеции Общества Центральная Азия (Association Central Asia), основатель Фонда борьбы с коррупцией в Узбекистане Пулат Ахунов вспоминает о своих встречах с Исламом Каримовым в конце восьмидесятых – середине девяностых годов прошлого века.

Указ президента Узбекистана от 3 ноября 1994 года о моём досрочном освобождении – я отбывал срок в исправительно-трудовой колонии (ИТК) УЯ64/47, что на окраине города Кызыл-Тепа Навоийской области, – застал меня в санчасти, куда я попал из бура (тюрьма в тюрьме – ред.) после трёхнедельной голодовки. В тот же день начальник колонии или, как его называют зеки, Хозяин (если не изменяет мне память, его фамилия была Идиев), пришёл ко мне в санчасть. Он всегда был со мной приветлив, что не мешало ему раз за разом подписывать бумаги для оформления меня в изолятор или бур (ПКТ, помещение камерного типа). Однако в этот раз его лицо сияло загадочной улыбкой. Коротко справившись о моём самочувствии, он как будто выдохнул: «Домулла (уважительное обращение к образованным людям, учителям – ред.), вышел указ о Вашем освобождении. Мне поступил приказ доставить Вас в Ташкент. Так как Вы освобождены Указом Президента, конвоя не будет, я лично Вас повезу на своем авто». Потом, призадумавшись, добавил: «Наверное, повезут прямо к президенту…» Continue reading

Ўзгармаган мавзулар

АСАДУЛЛА  ОРТИҚОВ: ДАРЁ ҚИРҒОҒИ ИККИТА БЎЛАРМИШ

(УЧИНЧИ МАҚОЛА)

«Дафтар хошиясидаги битиклар» билан танишишда хакикий мухлисларга хос кизикувчанлик билан давом этамиз. Битиклардан бири «Конун» деб номланади ва унда хукук ва мажбурият хакида фикр юритилади. Тушинарли булмоги учун мазкур битикни тулигича келтирамиз: «Дарё киргоги иккита булиши бежизмас.унг киргок куласа хам, сул киргок куласа хам тошкин булиб офат руй беради. Continue reading

Ўзгармаган мавзулар

АСАДУЛЛА  ОРТИҚОВ: САДОҚАТ ЁХУД ТЕНТАКОНА ХАЙВОНИЙ СОДИҚЛИК
(ИККИНЧИ МАҚОЛА)

Бир гурунгда сухбатдошлардан бири аллакайси адибни «саводсиз ёзувчи» деганида «ёзувчи хам саводсиз буладими?» деб хайрон колган эдим. Дархакикат, истеъдодли кушикчи, истеъдодли боксчи, истеъдодли футболчилар орасида гирт саводсизлари булгани каби, ёзувчилар орасида хам саводсизлари буларкан. Саводсиз десак унчалик тугри булмас, хаётдан аллакачон оркада колиб кетган, уша тоталитар тузум догмалари рухида тарбия курган, тор дунё карашли акидапарастлар десак, Шуро давридан колган ва хамон уша догмаларга тула эски зилдек жомадонларини оркалаб юрган мохиятан Совет ёзувчиларимизнинг хурматини жойига куйган хам булардик. Continue reading

“Туронзамин” хазинасидан׃ АСАДУЛЛА ОРТИҚОВ ижоди

turonzamin3ҚУЛДА ВАТАН БЎЛМАЙДИ, ГАРЧИ У ЎЗ ЮРТИДА ЯШАСА ҲАМ

(БИРИHЧИ МАҚОЛА)

Азизлар, «Халк сузи» газетасининг 2000-йил 13-декабр сони 4-сахифасида Узбекистон Халк ёзувчиси Уткир Хошимовнинг табиат, жамият, инсон хакидаги мулохазалари эълон килинди. Газетанинг ярим сахифасини эгаллаган адиб мулохазалари «Дафтар хошиясидаги битиклар деб номланган.

«Дафтар хошиясидаги битиклар»ни сузбошисими, мукадимасими газетанинг биринчи сахифасидан бошланади.

Иктибос»: «Мустакиллик менга нима берди?» деб нолийдиганлар учраб туради.Уларга мухтасар килиб шундай деган булар эдим. Мустакиллик сизга Ватанингизни кайтариб берди. Мустакиллик она тарихингизни кайтариб берди. Мустакиллик сизга эътикодингизни кайтариб берди.Мустакиллик сизнинг узингизни узингизга кайтариб берди! Зероки , сиз Ватанингиздан, тилингиздан, тарихингиздан, тарихингиздан айрилган эдингиз. Борингки, узингиз хам узингизга бегона эдингиз! Шуларнинг хар бири алохида бир олам эмасми? Энди биродар сураганнинг айби йук: Сизнинг узингиз Мустакилликка нима бердингиз?» Иктибос тугади. Continue reading

Жаҳонгир Муҳаммад

to'nТАҚСИР

Ислом Каримов чин дилдан “Ўзбекистон Қаҳрамони” унвонини берадиган бўлса, буни собиқ муфтий Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуфга бериши керак эди. У одам шунга лойиқ эди. Лекин Каримов у кишининг қадрига етмади.

Тақсирни Аллоҳ раҳмат этсин! Тошкентда ҳам хорижда ҳам у кишни тақсир дер эдик. Шунинг учун бугун ҳам анъанани бузмадик.

1991 йилда Президент сайловидан олдин тақсир ёзувчи Нурали Қобул билан Ўзбекистон телевидениесига чиқиб, сайлов ҳақида гапиргандилар. Нурали Қобул савол бериб турди, у киши жавоб қилдилар. “Подшо Аллоҳнинг ердаги сояси эканлиги Қуръони Каримнинг ҳукмидир” деб Ислом акага овоз беришга чақирдилар. Алғов-далғовли кунларда бу нарса Каримовнинг сайланишига жуда катта ёрдам қилди. Чунки ўша кезда ҳам тақсирнинг обрўси жуда баланд эди. Continue reading

“Туронзамин” почтасидан

mushtum1Носиёсий латифалар

Россияни бир шахрида троллейбусга рус аёл чиқди. Хамюртимиз дарҳол ўрнидан туриб жой бўшатди.
-Ўзбекистонданмисиз?-сўраябди аёл.
-Қайдан билдингиз?
-Катталарни ва аёлларни хурмат қилганингиздан.
-Сиз Москваданмисиз?- ўз навбатида сўради аёлдан ҳамюртимиз.
-Ҳа, қайдан билдингиз? Continue reading

Лидерсиз жамият

Яқингинада ўтган кунлар: “ХАЛҚ СЎЗИ” (Давоми-9)

abulqosim4Абулқосим МАМАРАСУЛОВ

1991 йил 2 октябр.

Республиканинг 50 нафар ижодкори билан Президент Ислом Каримов учрашадиган бўлди. Жиззах вилоятидан вакил сифатида мени таклиф этишди. Бундан хабар топган Меҳриниса Каримова менга қўнғироқ қилиб: “Шусиз ҳам сизнинг обрўйингиз баланд. Абдураҳмон яқинда уюшмага масъул котиб бўлган, унинг обрўсини кўтарайлик. Президент билан учрашувга у борсин”, дея мендан илтимос қилди.

– Бу масалани мен ҳал қилолмайман-ку,  –  дедим мен.

– Сиз хўп десангиз бўлди, биз шуғулланамиз, – деди Меҳри Каримова.

Мен рози бўлдим. Аммо уларнинг ҳаракатлари натижа топмапти. “Рўйхат кетган, Президент билан учрашувга фақат Абулқосим Мамарасулов киритилади” , деган жавоб олишипти.

Учрашувга Тошкентга келгандан сўнг – янги мақолаларимни топшириш учун  –  бирров ишхонага “Халқ сўзи”га кирдим. Continue reading

Яқингинада ўтган кунлар: “ХАЛҚ СЎЗИ” (Давоми-8)

abulqosimАбулқосим МАМАРАСУЛОВ

1991 йил 20 август, шанба.
Атаганларимизни олиб, тоққа чиқиб бордик. Санаторий чойхонасида зиёфат уюштирдик. Анвар ака иккимиз ҳам ғирт маст бўлгунга қадар ичдик. Умида опанинг гаплари, менга муносабатлари ғашимни келтирарди. Гўё ўз хизматкорига муомала қиларди. Эрим сенинг ишга ўтишингга сабабчи бўлган, деган таъна, писанда ҳар бир сўзида, ҳар бир ҳаракатида сезилиб турарди. “Янаги якшанбада келиб, мени Пахтакор туманидаги Ҳайдарбек Абдужабборов номли совхозда яшовчи опамнинг олдига олиб борсангиз бўлди. Майли, Тошкентга ўзимиз кетамиз, ишингизни енгиллаштираман”, деди Умида опа менга. (Умида опанинг опаси мен хотираларимда бир неча бор тилга олган Абулфайз Баротовнинг собиқ хотини бўлган) Continue reading

Яқингинада ўтган кунлар: “ХАЛҚ СЎЗИ” (Давоми-7)

abulqosim5Абулқосим МАМАРАСУЛОВ

1991 йил 17 июл.
Олий Кенгаш раиси Йўлдошев бошчилигидаги казо-казолар Номоз Саъдуллаевни бош муҳаррир вазифасини бажарувчи сифатида опкелиб таништиришди. Ҳар ким Олий Кенгашга, казо-казоларга ўз талаб-истакларини билдира кетишди. Фақат раҳмат (лаънат) айтиб ўтирсам бўлмас эди, шу сабабли баҳона топдим:
– Тақдир тақозоси билан вилоят мухбирларидан бу ерда фақат мен қатнашяпман. Биз ҳаммамиз ҳамиша бизга ғамхўр партия-ҳукуматимизга раҳмат айтиб юрамиз. Бугун шунча кишилар ўзларининг бошқа ташвишларини қўйиб, шу ерга келиб ўтирганларингиз ҳам партия-ҳукуматимизнинг бизга ғамхўрлиги намунасидир. Шунинг учун сизларга минг раҳмат! Вилоят мухбирларининг тилагига келсак, Олий Кенгаш: “ҳар бир вилоят мухбири “ГАЗ-24” хизмат машинаси билан таъминлансин”, деган қарор чиқарган ва бу қарорни вилоятлар раҳбарларига жўнатган, аммо мазкур қарор бугунга қадар амалга ошмаяпти. Шуни амалга ошириб берсангиз, вилоят мухбирлари партия-ҳукуматимиздан янада кўпроқ хурсанд бўлардилар, – дедим.
Биров ундай тушунди, биров ажабланди, биров ғазабланди. Хуллас, шу иборамни кўплар эсида сақлаб, латифа қилиб айтиб юришди. Continue reading

Яқингинада ўтган кунлар: “ХАЛҚ СЎЗИ” (Давоми-6)

xalqАбулқосим МАМАРАСУЛОВ

1991 йил 15 май.
Алам устида Тошкентга бориб, “Халқ сўзи” газетаси бош муҳаррири Аҳмаджон Мухторов номидан обком биринчи котиби Эркин Турсуновга хат олиб келдим. Хатда вилоятдаги махсус мухбир Абулқосим Мамарасуловга битта енгил машина жуда зарурлиги айтилиб, бу борада ёрдам бериш сўралганди. Хатни ўзим Эркин Турсунов қўлига топширдим.
Бу пайтларда М.С. Горбачев сиёсати амалга ошаётган, яъни вилоят Коммунистик партияси қўмитасининг биринчи котиби – вилоят Советининг ҳам раиси бўлар, шу тахлит ҳокимият аста-секин партиядан советларга ўтади, деган ақида мавжуд эди. Эркин Турсунов ҳар икки лавозимни эгаллаб турса-да, ҳамон обком биносидаги кабинетида ўтирар, шу кунларда облисполком биносидан бир хонани вилоят совети раиси учун тайёрлашаётган эди. Ва шу кунлари: “Эркин Турсунов бўшар эмиш, Ўктам Олимов вилоятга раҳбар бўлар эмиш”, деган гап-сўзлар чиқиб қолган, бу гап шу қадар ишонарли тус олган эдики, Эркин Турсунов ҳузурига ҳеч ким бормай қўйган эди. Советлар давридаги одатга кўра раҳбарликни партия амалга оширса-да, ҳал қилувчи фармойишлар ижроқўм томонидан чиқарилар ва ижро этиларди. Вилоят ижроқўми раиси Ўктам Олимов эса Тошкентга шифохонага ётиб олган эди. Continue reading

Яқингинада ўтган кунлар: “ХАЛҚ СЎЗИ” (Давоми-5)

abulqosim51991 йил 23-28 апрел.
Жиззах туманида “Халқ сўзи” кунлари ўтказиладиган бўлди. Мен бу ҳақда обком секретари Эркин Турсуновга ахборот бердим.
– Бу кимнинг ташаббуси? – сўради Эркин ака.
– Тошкентда менга раҳбарларимиз шу хабарни етказ, дейишди. Мен элчиман, холос.
“Халқ сўзи” бўлим мудирлари Йўлдош Исмоилов, Норбобо Шакаров, Икром Ўтбосаров ва бошқалар роса беш кун Жиззах туманида бўлдилар. Бешинчи куни туман маркази Учтепада туман меҳнаткашлари ва фаоллари вакиллари билан якуний учрашув бўлди. Мажлисга Аҳмаджон Мухторов ташриф буюрди. Аҳмаджон Мухторов билан савол – жавоблар бўлди.
– Жиззах қўзғолони ҳақида ҳеч гап ёзилмади. Нега?
– Куни кеча битта мақола чиқди, иккинчисини тайёрлаяпмиз, яқинда чиқади, – дея жавоб берди Аҳмаджон ака.
Журналист Имом Бердининг шу мавзудаги кичиккина мақоласини мен яқинда тайёрлаб берган, куни кеча у эълон қилинган эди. Тарихчи олим Ҳайитбой Ҳайдаровнинг шу мавзудаги катта мақоласини ҳам мен тайёрлаб берган, аммо буни Аҳмаджон Мухторов билмаса керак, деб ўйлагандим. Continue reading

Яқингинада ўтган кунлар: “ХАЛҚ СЎЗИ” (Давоми-4)

 abulqosim4“Халқ сўзи” газетасида ишим унча юришавермади. 1 январда битта ва 1 февралда битта беш-олти сатрлик хабарчаларим чиқди, холос. Катта иккита мақолам қайтарилди. Анвар ака жиғибийрон бўлар, нималарнидир тушунтиришга ҳадди сиғмас, айтолмас, бундан ўзи баттар жиғибийрон бўлар, мақола чиқармай, менинг юзимни ерга қаратдинг, деб аччиқланарди. Самарқанднинг, бошқа вилоятларнинг мухбирлари ўн-йигирмата мақола келтириб ташлаганини айтар, меники эса албатта, уларга нисбатан кам эди. Менинг биринчи катта мақолам “Раҳмат деб ёзинг” мартнинг охирларида газетада чиқди. Уч ойда битта мақола чиқариш – албатта мухбир учун жуда ёмон ҳол эди. Буни ўзим ҳам тушунардим, аммо… бу ёқда Анвар ака зуғум қилади. Бўлимдан ўтган икки мақолам муҳаррирдан қайтди, иккитасини Анвар аканинг ўзи қайтарди. Анвар ака негадир менинг мақолаларимни қайтарарди. Газетада ўнта бўлим бўлиб, икки ўринбосар уни бештадан бўлиб олган эди. Шу сабабли Анвар аканинг кайфиятини сезиб, иложи борича Абдукарим ака раҳбарлик қилаётган бўлимларга тааллуқли мақолалар ёзадиган бўлдим. Continue reading

Эскирмаган мавзулар

ЎЗБЕКНИНГ ОНАСИ
Ўзбекистонда ҳар йилнинг бир оти бор. Кейинги уч йил эса оналар номи билан боғлиқ эди. Бу йиллар оналарга нима берди? Ўзбекнинг онаси бир йил тугаб иккинчи йил бошланаркан қай аҳволда?

Қорлар тоққа эмас, бошингизга ёғди, Онам!
Дорлар ёвга эмас, болангизга боқди, Онам!
Умрингиздан яна бир йил кетаркан,
Торлар куйга эмас, нолангизга оғди, Онам!

Дунёда оналар ҳақида энг жўшқин ва энг ларзали, оташин ҳамда оҳанграбо сўзларни кўп айтганлар беллашуви бўлганда табиийки, Ўзбек ғолиб чиққан бўларди. Онаси ҳақида гап кетса, йўлларига поёндоз тўшашини, қўлларига гард юқтирмаслигини, егани олдида, емагани ортида каби шароит қилиб қўйганини гапириб кўкракка урадиган яна бошқа ким?.

Continue reading

Яқингинада ўтган кунлар

abulqosim1“ХАЛҚ СЎЗИ”

(Давоми-3)

1990 йил 22 ноябр
Мен Жиззахга, ишга, Ёзувчилар уюшмасига бордим. Хонага киришим билан худди пойлаб тургандай, ортимдан Саттор Қорабоев пайдо бўлди:
– Ҳа аблах! Мени таклиф қилмадинг-а! Нима бўлди?
– Айтдим-ку! Улар кўнишмади-ку! Сиз ҳозир “Халқ сўзи”нинг Жиззах вилоятидаги махсус мухбири Абулқосим Мамарасулов билан гаплашяпсиз.
– Зўр! Табриклаймиз! Уюшма нима бўлди?
– Уюшмаям ўзимда қолди. Ярим штатга! Continue reading

Яқингинада ўтган кунлар: “ХАЛҚ СЎЗИ” (Давоми-2)

 Жаҳонгир Муҳаммаднинг шахсий архивидан олинган бу суратда таниқли адиб Аҳмаджон Мухторов (ўртада).

Жаҳонгир Муҳаммаднинг шахсий архивидан олинган бу суратда таниқли адиб(марҳум) Аҳмаджон Мухторов (ўнгдан иккинчи).

Абулқосим МАМАРАСУЛОВ: 1990-91 ЙИЛЛАР

1990 йил 20 ноябр.
Эрталаб Тошкентга, “Ёшлик” журнали бош муҳаррири Ғаффор Ҳотамов ҳузурига бордим. Маслаҳатчилар: “Халқ сўзи” катта газета бўлиб, ҳатто чет элларда ҳам ўз мухбирига эга бўлади. Газетада уч юзга яқин одам ишлайди. Абулқосимга ўхшаган вилоят мухбирлари бош муҳаррир ҳузурига олти ойда бир кирмай, кўринмай, бир ойда бир-иккита мақола ёзиб, чиқариб, ўйнаб, ижодини қилиб юраверади, ўтса, жуда яхши бўлади, дейишипти. Continue reading

Сойим Исҳоқов

kupkariКўклам адоғида куз

(Роман)

Ўн иккинчи боб
Пешин номозининг вақти бўлиб қолганидан Саримсоқ полвон оғир қўзғолиб, сой сувида таҳорат ола бошлади. Ўн икки ёшидан бошлаб бирор марта намозини канда қилмади: гуркираб кўпкари чопиб юрган кезларида ҳам, қулоқ қилиниб каналларда «хизмат» бажариб юрган кезларида ҳам. Таҳорат олишнинг иложи бўлмаган жойларда таяммум билан, намозни ошкора ўқиш мумкин бўлмаганида ҳимо билан бўлса ҳам, Ҳақ таолонинг қарзини узиб юрди. Умри бўйи ичмади, чекмади, бузуқ йўлга юрмади. Тарбияси шундай бўлган эди-ботиний интизомни бирор марта бўлсин бузмади у. Балки шу туфайлидир, неча чиғириқлардан тўрт мучаси соғ чиқди, неча хатарларда омонат жони омон қолди…
Уни халқ душмани сифатида айблашмади. Совет ҳокимияти учун қилган ва ўз виждонини ҳануз қийнаб юрадиган бир «хизмат»ни ҳисобга олишди шекилли. Аммо ўзига яраша мол-давлати бўлганидан, қулоқ қилиб беш йилга қамашди. Бу жазо ҳолва экан. Гарчи ҳалол йўл билан топган эса-да, бой деса дегулик эди: қўра-қўра қўйлари, омбор тўла дон-дунлари, қанча қорамолу отлари бор эди. Маҳбуслар орасида бир сигиру уч-тўрт қўй-эчки билан ҳам қулоқ қилиниб, беш-ўн йилга кесилиб келганлари борлигини кўргач ёқа ушлади. Уни халқ душманига чиқариб отиб юборишлари ҳеч гап эмасди… Continue reading

Яқингинада ўтган кунлар: “ХАЛҚ СЎЗИ”

abulqosimАбулқосим  МАМАРАСУЛОВ: 1990-91 ЙИЛЛАР

1990 йил 6 ноябр

Катталар билан узоқ тортишувлардан сўнг, – Шароф  Рашидов вафотидан сўнг биринчи бор! –  Жиззах туманига қарашли Шароф Рашидов туғилиб ўсган ҳудуд – “Москва” колхози клубининг кичик залида Шароф Рашидовнинг туғилган  кунини нишонладик.

Мен  1990 йил 16 июндан  Ўзбекистон Республикаси  Ёзувчилари  уюшмаси Жиззах вилояти бўлимида масъул котиб бўлиб ишлай бошлаган  эдим.  Шу даврдаги фаолиятимнинг дастлабки якуни эди  бу. Continue reading

Ўзгармаган мавзулар

jahangir_mamatovНега бир жойда депсиниб турибмиз?

САВОЛ: Сиёсатчи ва лидер айни одамми ёки бошқа бошқа-бошқами, уларни қандай фарқлаб олиш мумкин? (Миразиз).

ЖАВОБ: Сиёсатчи ва лидер мутлоқ бошқа-бошқа одамлардир. Ажратиб олиш учун ҳар иккаласини ҳам кўра олиш керак. Бугун биз сиёсатчиларни кўриб турибмиз, аммо лидерларни кўра олмаяпмиз. Нега?

Фараз қилинг. Бур гуруҳ одам йўлга чиққан. Унинг олдида икки киши. Бири олдинга қарамоқда, иккинчиси орқага. Олдинга қарагани лидердир, яъни йўлбошчи. У йўлни билади, ўзи қаерга боришини, одамларни қаерга олиб боришни билади ва амали билан одамларга йўл кўрсатмоқда, олдинга қараб кетмоқда.

Continue reading

Ёдгор Обид

yodgorobidВандализм

Вандализм. Вандалисмус.
ВАНДАЛ – атамасидан олинган.
Аслида бу Шарқий германия қадимий қабилаларидан бирининг номи…
Лекин бу ном у қабила ҳарбий қўшилмалари ёки агрессив тўдалари қисмининг қилмишлари сабаб, бутун дунёда салбий маънода ишлатила бошлади. Бирор ваҳший тўданинг қилмиши – бутун бошлиқ ҳалқ номига абадий доғ сифатида ўрнашиб қолиши мумкин экан.
Эрамизнинг 455 – йили, июнида бу тўдалар Римга ҳужум уюштириб, санъат ва маданият ёдгорликларини вайрон қилабошлашган… Римдан жуда катта бойликларни олиб кетишган…
Оддий ҳалққа нисбатан ваҳшиёна муомала қилганлари ҳақида аниқ маълумотлар тарихий ёзувларда учрамайди…
Нимага айнан шу тарихий ҳодиса ва ном бугун ёдимга тушди…
Ҳарбир ёвузликка нисбатан ишлатиш мумкин бўлган атамага айланиб қолган бу сўзни бугунги кунда рўй бераётган кўп ҳунук ҳодисалар ҳам эслатиб туради… Continue reading

Мулоҳаза

iakelection1.jpgЎлди нима, ўлмади нима?

Кундузора бўлмаса ҳам кунора ИAK ҳақида бир нарса ўқиймиз ё эшитамиз. Бу табиий. Ўттиз миллионлик мамлакатни ғайриқонуний равишда “идора” этаётган, деҳқонча қилиб айтганда тагига босиб олган мафиябоши ҳақида тарафдори севиниб, мухолифи куюниб, муриди кўриниб ёзади ва ҳоказо.

Лекин кейинги йилларда унинг ана инфаркт, мана инфаркт, ана кома, мана кома, ана ўлди, мана ўлди каби ёлғонларини тўқийдиган ва ўқийдиган, дил-дилидан ишонадиганлар кўпайиб бормоқда. Continue reading