Ўзгармаган мавзулар

adabiyot.jpg Атрофимиз ишоратлардан иборат

Аслида ўйлаб кўрсам бу мавзуни тўхтовсиз давом эттирса бўлади, ҳалиги ёзувчи шоирлар тилида айтганда абадий мавзу.

Аввал сал кайфиятни созлаб олиш учун бир воқеани айтиб ўтсам.  Ўзбекистонда шу кунларда турли номлар остидаги музқаймоқлар сони кўпайган. Номларнинг зўрлигидан баъзан бу маҳсулотга нисбатан бироз андайроқ қарашда бўлган инсон ҳам, татиб кўриш кераг-ов, деб юборади, ном зўрлигидан. Аммо баъзан…

Кўпчилик ўзбекистонликлар ана шундай антиқа номли музқаймоқлар орасида “бўмба” отлиғи борлигини яхши билишса керак. Демак воқеа мана бундай. Бир куни турли озиқ-овқат маҳсулотлари қатори музқаймоқ савдоси билан ҳам шуғулланувчи йигитга қўнғироқ бўлиб қолди. Қўнғироқ бўлган пайт зўр савдо кетаётган эди, шундай бўлсада йигит қўнғироққа жавоб қайтарди, зеро гап “товар” ҳақда борарди. Continue reading

Сиёсий сатира

Ҳа, пул ўлсин-а, пул!

Олимларнинг тадқиқотларига қараганда инсон ўз умри давомида миясининг 6 фойизинигина ишлатаркан холос. Қолган 94 фоизи экилмаган қўриқ, ҳувиллаган дала! Ҳой, даланг бўш ётибди-ку, бирор нарса экмайсанми, демайди ҳеч ким. Чунки ўша гапни айтадиган одамнинг ҳам даласи ҳувиллаб ётипти.

Ҳа, келинг, олимлар миясининг ўн фоизини ишга солсин, дейлик. Шунда менга ўхшаганлар миясининг тўрт фоизи ишлаётган бўлади. Калланг ишламайди, дейишади, каллани ишга солиш керак, дейишади. Тўғри гап. Шахсан менда калланинг уч фоизи ишлайди. Хотинники бир фоиз. У ҳам бўлса, “пул” деган сўз билан тўлган. Хотин калланинг уч фоизини ҳам “пул, пул, пул” деган учта сўз билан тўлдириб ташлаган. Бир менда эмас, ҳамманинг калласида шу сўз. Шундан ҳамманинг хаёли жойида эмас. Пул топишнинг йўлини излайди. Россияга, Кореяга, Америкага бориб, пул ишламоқчи бўлади. Continue reading

Ўзгармагaн мавузлар

oliy_majlis.jpgДИКТАТУРАНИНГ ТОМОША САҲНАСИ

Кейинги пайтда танқидларимиз пастдан туриб миноранинг теппасига ёки шамолга қарши тупуришга ўхшаб қолаяпти. Масаланинг моҳиятига кириб бораяпмиз. Масалан, президент Олий мажлисда депутатларга инсон ҳақлари поймоли ҳақида гапиринг, дер экан, уларнинг лом-мим дейишмаганини бир неча ойдан буён танқид қилиб юрибмиз. Аслида нима учун гапиришмаганини моҳиятини эса очмаяпмиз.

Маълумки, 70 йил ҳокимият советлар, яъни шўролар қўлида эканлигига ишонтиришди. Ҳақиқатда эса, ҳамма нарса компартиянинг ҳукмида, шўролар бўлса унинг саҳнага тақиб чиқадиган юзи, яъни маскаси эди. Совет Иттифоқи парчалангандан кейин бу юз йиртилди. Табиийки, Ўзбекистондан бошқа жойларда. Ўзбекистонда эса бу юз қайта таъмирланди. Хафиф ва хушбичим ҳолга келтирилди. Чунки тажрибаларга ўрганган зеҳният янгини қабул қилишдан кўра илгаригисини қўллашни афзал билди. Тўғрироғи, шўролар панасида қилич кўтариб туришнинг сафосидан кеча олмади. Бундай ҳолда, хавф туғилса, қурбон бўладиган бор. Қолаверса, ҳар ишни шўроларга ағдариб, панада мусича-ю бегуноҳ бўлиб ўтиришга нима етсин? Continue reading

“Туронзамин” почтасидан

 mushtum2Барака тоpмас… маърака топмас!

Бугун жума – кайфиятим юқори, настроением зўр! Чунки охириги кунлари ишим роса юришаябди.
…Ҳаммаси металлоломдан бошланди. Газга пул тўлаётганимда почтачи қиз:
-Бу ойдан бошлаб пенсияни олишда газ ва свет справкасига қўшиб металлолом топширганингиз қоғози ҳам керак бўлади, – деб қолди. “Свет”га ҳали тўлаганим йўқ, счётчик анча айланибди, энди металлоломини қаердан оламан?” – деб кеча эрталабдан сиқилиб тургандим, бир маҳал ўз оёғи билан монтёр Шоқосим келиб қолса бўладими. Боши оғриганида кириб турадиган одати бўларди. Ҳар доимдагидек мен ундан:
– Ука, бу счётчик жуда айланиб кетибди-ку, нима қиламиз?- деб сўрадим. Ҳар доимдагидек у менга:

Continue reading

Тарихга назар

Hirot. Navoiy qabri.

Hirot. Navoiy qabri.

Навоий ўзига неча жойдан қабр қаздирганди?

Ҳазрат қандай касалликдан вафот этган?

Астрободадн келаётган подшоҳ ҳазратлари Хўжа Аббос мавзесига келганда тахтиравондан тушди. Негаки уни бир умрлик дўсти кутиб олаётганди. Аммо негадир дўсти подшо билан дийдорлашмоқ учун отдан тушиб келаётса-да, юришга қуввати қолмаётгандай кўринди. У бир қўлини Хўжа Абдуллонинг елкасига, иккинчи қўлини Хондамирнинг кифтига қўйиб тахтиравонга яқинлашди ва подшоҳ ҳазратларининг қўлини ўпдию, ҳолсизланиб ерга ўтириб қолди. Беҳуш бўлиб қолган киши Мир Алишер Навоий ҳазратлари эди.

Болаликдан бирга вояга етгани боис вақт ўтиб подшоҳ ва вазир даражасига чиққан Ҳусайн Бойқаро ва Алишер Навоий дўстлиги умрбод давом этди. Алишернинг оиласи ва қариндош-уруғлари темурийлар хонадонига яқин амалдорлардан бўлиб, отаси Ғиёсқадин Кичкина Абулқосим Бобурнинг сарой амалдорларидан, кейинроқ эса Сабзавор шаҳрига ҳоким ҳам бўлганди. Бу ҳолат ака-укалар Бахлулбек, Алишербек ва Дарвешалибекларнинг болаликдан темурий шаҳзодалар билан мактабда ўқишига сабаб бўлди. Continue reading

Тарих сабоқлари

temurХуросонга иккинчи сафарим ва Сабзавор уруши
Саккизинчи фасл

Хуросондаги қўшунум мендан кейин Мовароуннаҳрга етиб келди. Мен у йил ўз вақтимни мамлакат ободонлиги ва қўшуннинг такмил ва таъмрини билан ўтказмоқда эдим. Хуросонда қолғон ўғлим Жаҳонгир қўшунини Мовароуннаҳрга олиб келиш вақтида шиа уламоларидан тўрт кишини бирга олиб келган эди. Бу улмолар Самарқандда менга хос меҳмон эдилар. Ўғилларимга аввалдан ҳам уламо, шуаро, ҳунарманд аҳлини эҳтиром қилишни тайинлаганим учун мазкр тўрт кишини бирга олиб келгандур. Уларни ўз қасримда олиб турдим. Эрта оқшом ҳар вақт суҳбатда бўлдук. Биринчи суҳбатдаёқ билиндики, шиа уламоларининг ўз мазҳабларини порлатиб кўрсатмоқ учун қўллаган далиллари маъқулга эмас, манқулга мунтаки бўлмишлар эди. Мен улардан далили собит сўраганимда баъзи ривоятларни сўзласалар ҳам, илмий далил бўлмас эди. Икки ой менга меҳмон бўлганларидан кейин ҳар қайсисига бир дона от ва пул бериб юртларига қайтмоқлари учун рухсат бердим. Шиаларнинг маркази Хуросондир, Рай дарёси – Оби Сукун кинорларида бордир, бошқа жойларда йўқдур, бўлса ҳам оздур (Мутаржим изоҳи: Шиалар аксар вилоятларда бор эди, фақат ул вилоятларда суннийлар ҳам бор эди. Шуни билмак керакки, ўша вақтларда шиа ва сунний ўртасида хилоф йўқ, улар оға-инидек ҳаёт кечирар эдилар).

Continue reading

Мустақиллик йиллари

jm_2012yilДАВЛАТ СИРИ

Маълумки, шўролар замонида ҳар бир матбуот идораси қошида давлат сирларини сақлаш бўйича махсус вакил ўтирарди. Унинг бошқача номи цензор эди. Бугун МДҲ ўлкаларининг аксариятида бу муассаса тарихга айланди. Ўзбекистон қонунларида ҳам матбуотни цензура қилиш таъқиқланган. Жумладан, шу йил 24 апрелда қабул қилинган «Журналистик фаолиятни қимоя қилиш тўғрисидаги» Ўзбекистон республикаси қонунининг 4-моддасида ҳам бу эътироф этилган.

Бироқ юқорида номи тилга олинган вакиллир ҳамон ўз ўринларида ўтиришибди. Уларнинг муҳри босилмасдан нашр йўли очилмайди. Бу воқеани ҳар ким ҳар хил изоҳламоқда.

Жумладан, «Халқ сўзи» ва «Ҳуррият» газеталарининг Бош муҳаррирлари (Хуршид Дустмуҳаммад ва Аббасхон Усмонов) Буюк Британияга сафарлари чоғида Би-Би-Си радиосига берган суҳбатларида «Катта кичик ҳар бир мамлакатнинг ўз сири бўлади» дейишди. Continue reading