ASSASSIN. Tarixiy-zamonaviy roman (3)

Jahongir Muhammad

Jahongir Muhammad

UCHINCHI BOB

20 ASRNING OXIRI

Bugun yakshanba bo’lgani uchun Zokir bozorga chiqib ketdi. Ular navbat qilib qo’ygan edilar. Bir hafta Rustam u-bu narsa xarid qilishga chiqsa, keyingi hafta Zokir. Ilgari birgalikda qilardilar bu ishni. Akmalxon ularni shanba va yakshanbada tunda navbatchilik qilishga ham rejalab qo’ydi. Ammo birgalikda borishmas edi. Bir kun Rustam borsa, ikkinchi kun Zokir. Shu bois ana shunga moslab bozorni ham navbat qilib qo’yishdi.
Rustam tongga yaqin kelgan bo’lsa-da, Zokirning chiqib ketganidan keyin uyg’ondi. U yoq, bu yoqa tovlanib yotdi, ammo uyqusi kelmadi. Shu bois Sobitxon qorining kasetaga yozilgan suhbatini tinglab yotdi. Xotin-qizlar bilan uchrashuvda bir ayol atir qo’llanish haqida savol bergan ekan. Bu Rustamga ham qiziq tuyuldi Chunki, ilgari olgan darslarida ayollar faqat uydagina atir sepishlari mumkin deyilgandi. Bu haqda Nilufarga aytganida:
-Ko’ramiz, keyingi hafta atir sepmasdan kelaman, qani chidaysizmi?-deya kulgandi. Shu bois Sobitxon qorining fikrini ham bilmoqchi bo’lib, diqqat bilan tingladi:
“Xotin qizlarning o’zlariga atir sepishlari Rasululloh sallalohu alayhi vassalomning sunnati va bu erkak hamda ayol uchun sunnatdir. Lekin ayollarning atir sepib ko’cha-kuyga chiqishlari, buni begona erkaklarga hidlatishlari ta’qiqlangan. Bu boradagi hadislardan birida, uni At Termiziy hikoya qilganlar, ”Bir ayol atir sepib, begona erkaklar hidlasin deb ko’chaga chiqsa, zoniyadir…” deyilsa, Abu Davud hikoya qilgan hadisda esa, ”Atirlanib masjidga chiqib, namoz o’qigan ayolning namozi, uyiga borib g’usul qilmagunicha qabul bo’lmaydi” deyiladi. Al Hindi ta’rif qilgan hadisda esa ”Ayol masjidga bormoqchi bo’lsa, junublikdan poklangani kabi yuvinsin” deb qayd etilgan.
Bu hadislarni har turli talqin qilganlar bor. Kimlardir bu bilan ayolning umuman atir-upa qilishini ta’qiqlagan bo’lsalar, yana kimlardir machitga borishdan tashqarida joiz degan fikrni ilgari surganlar. Asosiy gap ayolning atir hidini boshqalarga hidlatib, fitnaga sabab bo’lmasligi ekanligini ham aytganlar bor.
Shunday ekan, yaratgan insofni ayolning o’ziga bersin. Agar u aytilganlarga rioya etmasa, hech kim majburlay olmaydi. Uning iymoni butun bo’lsa, o’zi haq yo’lni topib oladi. Bugungi kunda atir qo’llanmaydigan ayolni topish mushkul bo’lib qolgan bir payt. Buning ham sabablari bor. Avtobuslarda yuradilar, ko’pchilik bo’lib bir joyda ishlaydilar, har soatda yuz-qo’llarini yuvib turadigan imkonlari yo’q va hokazo. Agar uyda o’tirganlarida ularga talab qat’iyroq bo’lardi. Bugun biz birdaniga, bas, ertadan boshlab ko’chaga chiqqanda atir sepmaysizlar desak, bizga hayrat bilan qarab qoladilar. Shu bois ishni atir sepishga qarshi kurashdan emas, balki e’tiqodni mustahkamlashdan boshlamoq lozim”.
Demak, Nilufarga keskin gaprab qo’yibman, deb o’yladi, Rustam. Nilufar ular turadigan uyning egasi Maxfirat xolaning nevarasi bo’ladi. Tibbiyot oliygohida o’qiydi. Odobli, hayoli va juda chiroyli qiz. Haftada bir kelib, buvisining kirlarini yuvishga, xonalarni tozalashga yordamlashadi. O’zlarining uylari Toshkent tumanida bo’lgani uchun ba’zan darslari kech tugagan paytlarda ham buvisinikida qoladi. Avval Zokir unga ko’z tikib yurdi.
-Jinnimisan?-dedi Rustam unga,-bo’ladigan ishdan gapirsang-chi. Birinchidan, u oliygohda o’qimoqda. Ikkinchidan, biz benzinchi, qora moyga botib yurgan odamlar. Hatto uning oppoq kiyimi bilan bizning qora kiyimlarimiz bir-biriga zid. Keyin, Maxfirat xola o’z onamizday bo’lib qoldilar. U kishining mehrlariga xiyonat qilib, nevaralariga ko’z olaytirmasligimiz kerak.
-Birinchidan, sening doim mana shunday “birinchidan” “ikkinchidan” deb gapiraverishing jonga tegdi. Ikkinchidan, o’zingni buncha aqlli qilib ko’rsatma, uchinchidan esa, bu ko’ngil ishi, agar ko’ngil ketsa, oq xalatmi, qora xalatmi, farqi yoq! Uyqu o’rin tanlamas, deganlaridek sevgi ham xalat tanlamaydi.
Shundan keyin Rustam Zokirga bu mavzuda boshqa gap ochmadi. Aslida u o’zi bilmagan holatda Nilufarni Zokirdan qizg’anayotgan edi. Nilufar kelgan kunlari negadir u tashqariga chiqishga xijolat chekar va doim derazadan qarab qo’yish bilan cheklanardi. Zokir esa uyga kirmasdi. Tashqarida o’rmalashgan, Nilufarga yordam berishga uringan va hatto hovlini supurish, suv sepishlarga qadar indamay “bajarib” qo’yaverardi. Ishi toza bo’lmagani uchun Maxfirat xolaga yoqmasdi.
Maxfirat xola yoshi bir joyga borib qolgan bo’lsa ham juda harakatchan ayol edi. Saharlab Eski Juva bozoriga chiqib ketardi. Shahar tashqarisidan meva-cheva olib kelganlardan ko’tara xarid qilib, doimiy bozorda o’tirib sotadiganlarga berardi. Shu yo’l bilan o’ziga kerakli pulni ishlab olardi.
-Kun bo’yi bozorda o’tirish oson emas, buning uchun yaxshilab uxlab olish kerak. Ular menga ana shu uyqu pulini beradilar. Men meva-chevalarni sotib olib ularning joylariga qo’yib qo’yaman. Aslida men emas, egalari qo’yishadi. Men joyini ko’rsatib, pullarini beraman, xolos,-deya u qilgan ishidan doim g’ururlanar edi.
U ertalab isiq non bilan birga albatta yonida biror narsa olib kelardi. Rustamning yaxshi ko’rishini bilgani uchun unga bir kosada qovurma lag’mon keltirardi.
Maxfirat xola Rustamning boshiga kelganlarni eshitgandan beri unga xuddi o’z o’glidek muomala qiladigan bo’lgandi. Hatto ovqatni keltirib qo’yganda Rustam uxlab yotgan bo’lsa, sekin uning boshini silab, keyin chiqib ketardi. Bu esa, Rustamning xo’rligini keltirar va boshini yostiqqa bosib yig’lardi. Chunki hech narsa qila olmayotgan, na otasidan, na ukasidan xabar topmayotgan edi.
Maxfirat xola bu gaplarni Nilufarga ham aytgan shekilli u ham Rustamga mehr ko’rsatishga intilar edi. Bu esa unga yoqmadi. Hatto Nilufar Zokir bilan qahqaha otib kulib turgan bo’lsa, Rustamni ko’rishi bilan birdan tinchib qolar va boshini egib turardi. Bir zumdan keyin esa boshqa mavzudan gap ochardi. Balki shu boismi Rustamning unga ko’ringisi kelmasdi. Lekin Maxfirat xola bilan gaplashgisi kelardi. Xola uzoq yillar adabiyot muallimi bo’lgan va bilmagan narsasi yo’q edi. Rustam ham adabiyotni yaxshi ko’rgani uchun gaplari qovushar edi.
-Yigirma to’qqiz yil dars berdim. Toskandagi yozuvchi va shoirlarning yarmi mening o’quvchilarim, shoir Erkin Vohidov, tanqidchi Ibrohim G’ofurovni ham men o’qitganman. Qo’ydek yumshoq bolalar edilar. Mana endi bittasi qahramon shoir, ikkinchisi partiyaga rais. Seni ular bilan uchrashtirib qo’ysam, adang va ukangni topib beradilar. Nima bo’lganda ham ular tillarini sayratgan muallimlarining gapini qaytarishmasa kerak. Lekin.. pensiyaga chiqayotganimda maktabdan gazetaga e’lon berishdi. Ammo bittasi ham kelmadi. Avval xafa bo’ldim. Burunlari osmonga yetgan-da, muallimlarini yo’qlashmadi, deb. Keyin o’ylab qarasam, men o’z ishimni bajargan, ular ham o’z ishlarini bajarayotgan ekanlar. Balki o’sha gazetani ko’rmagan ham bo’lishlari mumkin-da? Men xuddi ularga yaxshilik qilib qo’yib, endi javobini kutayotgan ekandekman. Yaxshilikka javob kutilmaydi, bolam. Ammo ko’ngil ko’ngilda, balki avval birgalashib ularga xat yozarmiz, darrov chaqirib qolishar, keyin birgalashib boramiz, mushkilimiz kushod bo’ladi, Xudoyim sani mushkulingni kushod qilish uchun ham mening huzurimga jo’natgan-da,- deb uning yelkasiga qoqib qo’ygandi bir kuni Maxfirat xola.
Rustam ana shularni o’ylab yotar ekan. Sobitxon qorining suhbatini ham unutgan edi. Shu payt xonaning eshgi taqqilladi.
-Kim?-dedi Rustam.
-Kechirasiz, bezovta qivomman, oyim chaqirvottila!
Bu Nilufarning ovozi edi. Rustamning yuragi dukkillab ketdi. Uning ovozini eshitshi bilan sarosimaga tushardi. Nega bugun ertalabdan kelibdi? Darvoqe, bugun dam olish kuni va uning keladigan kuni. U o’zining onasini “opa”, Maxfirat xolani esa “oyi” der edi.
Nilufarning bo’yi unchalik baland emas, ammo sochlari uzun edi. U sochlarini boshiga chambar qilib bog’lab olar va o’g’il bolalarning shimiga o’xshagan lozimni kiyib, pochasini shimarib, ko’ylagining bir qismini lozimiga qistirib, ishga kirishib ketar edi. Ko’zlarining umumiy ko’rinishi qoramtir, ammo tagi ko’kimtir edi. Bu esa uning qarashlarini o’tkir qilardi. Yuzida kulgichlari bo’lib, jiddiy gapirayotganda ham kulib turgandek tuyulardi. Burnining ustida bitta katta xol bor edi. Bu ham o’ziga yarashardi. U tibbiyot institutida oq’igani uchun ko’p narsani ochiq gapirar, ochiq tortishar edi. Uyalib o’tirmas edi. Zokir ham shunday bo’lgani bois ularning suhbati qovushardi. Ammo Zokir uni chin dildan yaxshi ko’rmasdi. Chunki Nilufar haqda gapirib:
-Qiz bola ham shunaqa bo’ladimi? Odamlarni yalang’och holda amaliyot qilganlarini uyalmay aytib beradiyu qo’lini ushlayman desang jahli chiqadi,-degandi Zokir.
-Sen uning jahlini chiqarma, nega qo’lini ushlaysan?-deb javob qilgandi Rustam.
-Nega ushlamayin. U ilagri bu yerga haftada bir kelar edi. Hozir esa ora bir kun shu yerda. Bu bekorga deb o’ylaysanmi?
-Ko’ngling buzuqda. Balki hozir darslari kech tugaydigan davrdir?!
-E, buncha ham anqov bo’lmang, dostim, har kun tushdan keyin shu yerda, kelishimizni poylab o’tiradi-ku?! Anov kuni Akmalxon akadan so’rab, pochtaxonaga emas, uyga kelgandim. Ammo kampir ovqatga tushgan pashshhadek xalaqit qildi. Tashqariga olib ketay desam, ko’nmadi. Kino-pinoga olib borayin desam, ham rozi bo’lmadi. Nozi osmonda.
-Ovqatini yegan uyga yomon qaramaydilar…,-dedi Rustam ovozi ichiga yutilib.
-E, aslida bu ham savob ish. Bechoraning ko’nglini topolmay o’triganimiz esa gunoh!
O’sha kun oz qolsin, ikkalasi urushib qolishardi.
Tohir shularni o’yalib hovliga chiqqanda Maxfirat xola so’rida o’tirgan ekan, salomiga ham alik olmasdan unga dakki bera boshladi:
-O’zing saharga yaqin ishdan kelgan bo’lsang, naga uxlamaysan? Yana o’sha savil qogur magnatafonni qo’yib ehitganing eshitgan-mi?!. Nima u sanga non-tuz beradimi? Odam degan bir narsaga mukkasidan ketmaydi. Hamma narsaning tosh-tarozisi bor. Ollohim, aqlni senga ham bergan. O’zing ham o’ylashing kerak. Faqat birovlarning o’ylaganiga quloq tutish kerak emas. Eshitma demayman, eshit. Bilaman o’sha Sobitxon ko’p aqlli odam. Lokin dinni ipidan ignasiga qadar bilish unga kerak. Bilish uning vazifasi. Chunki ishi, hayoti shu. Sanga esa namozingni o’qish bilan ikki uchta narsani bilsang, ko’ngling to’g’ri bo’lsa yetadi.
-Lekin…,-Rustam nevarangizni oldida meni izza qilmoqchimiz degandek Maxfirat xolaga zimdan ko’z qirini tashlab qo’ydi. U esa parvo ham qilmadi.
-Lekin-mekiningni manga aytma. Man bilaman, bu yog’im ketib, naryog’im yaqinlashib qogan. Ko’nglim esa to’g’ri, odamlarga xiyonat qimayman, qo’limdan kelsa, yaxshilik qilaman, kelmasa, uni ham aytaman. Ollohimning biz bandalaridan istagani ham shu! Sani esa butun hayoting oldingda, nima, ikkinchi Sobitxon bo’moqchimisan? Yo’q bo’lomiysan. Unaqasi bitta bo’ladi. Uni uchun tug’ilgan kuningdan boshlab tayyorlanishing kerak edi. Vaqtni o’tkazib yubording. To’g’risini aytaymi, ular ham ba’zan oshirib yuboradilar, to’g’dek talab qisang, teppadek olasan, degan o’ylari bo’ladi-da. Hamma narsaning meyyori bo’lishi kerak. Shirin deb faqat qand yesang ham bo’miydi, yoki quruq non bilan bir umr yashash mumkin-mi? Sariq yog’ni bir o’zini yeb ko’r-chi? Ko’ngling aynaydi. Nonga surib yesang esa massa qilasan. Ba’zan nonni suvga botirib yeysan, ba’zan qaymoqqa. Xullas, bolam, nari-beringga qarab ish qigin!
Nilufar juda cho’zib yubordingiz-ku degandek Maxfirat xolaning yengidan tortib qo’ydi.
-San qiz tushmagur ham shuning tomonini olasan, nima yurak-puragingni oldirib qo’yganmisan!
Kutilmagan bu gapdan Nilufar qancha qizarib ketgan bo’lsa, Rustam undan ham battar ahvolga tushdi. Ammo bu gap har ikkalasiga yoqqanini Maxfirat xola sezdi. Unga shu kerak edi. Bularni kutilmaganda sinab ko’rmoqchi edi. Qachondan beri Nilufarning ota-onasiga uning “boshini ikkita qilib qo’yish” haqida gapirardi. Ammo Nilufar o’jarlik qilardi. Hali u yoqmaydi, hali bu. Kelgan sovchilarning asta-sekin keti uzilgandi. Maxfirat xola shundan tashvishda edi. Nevarasining qari qiz bo’lib qolishini istamas, qiz qarisa qozi bo’ladi deb tezroq uning to’yini ko’rishni ozru qilardi.
-Rustamjon, man bozordan u-bu narsa olgan edim, mana bu qiz tushmagur og’ir deyapti, shuni birgalashib ularning uyiga tashab kellaring. Istasalaring qaytishda “Panarama”ga borib, bitta kino ko’rlaring, bozordagilar “Yangi indiskiy kino kelibdi” deb aytayotgandilar. Raj Kapurning ko’rinmay ketgan o’gli o’ynaganmish. Nulufarga o’xshagan qiz boru, u ham chiqqanmish. Rustamjon, san ham uni bir kinoda ko’rgandek bo’lasan, borlaring, qoqindiqlar.
Rustam nima qilishini bilmay qoldi va Zokir qaytib kelganda unga aytib qo’yarsiz deya og’iz juftladi:
-Zokir…
Maxfirat xola gapni boshqa tomonga burib, darrov uning og’ziga urdi.
-Zokir ham odam bo’ptimi? U valdar-vuldur, bir qop yong’oq. Unga beradigan qizim u yoqda tursin, bir kosa sho’rvam ham yo’q, bildingmi?!
Endi Rustamning oyoq uchlariga qadar muzlab ketdi. Tizzalari qaltiray boshladi. Bir narsa “gup” etib bo’g’ziga tiqildi. Nilufar esa jahli chiqqandek:
-Nimalar deyapsiz buncha, hazil ham evi bilan-da, oyi,-dedi.
-Bilasanlar man cho’rtkesarman. Bo’ladigan ish bo’lishi, pishadigan qovun pishishi kerak. Nima bittang derazadan poylashing, ikkinching boshqa bittasi bilan gaplashib turib xayoling o’sha yoqda turishini man ko’rmaymanmi? Qachongacha qiynalib yurasanlar. Bittang tutingan o’g’lim bo’sang, ikkinching nevaram. Borlaring, gaplashlaring, uyat joyi yo’q. Ikkalang ham bo’y yetib qolgan odamlar. Gaplaring bir-biringa mos tushmasa kellaring o’zim moslashtirib qo’yaman. Ha, Rustam san bu hovlida qiz borligini bilasan, yigit degan bunday o’ziga qarab yuradi. Ana Nilufarga qaragin, oyday ochilib yuribdi. San bo’lsang bozor supuruvchiga o’xshab sudralib yurasan, bor oq ko’ylagingni kiyib, u yoq bu yoq’g’inga qarab chiq. Bo’lmasa yoningdagi qushni oldirib qo’yasan,-dedi.
Bu paytda Nilufar asta chekinib uyga kirib ketgan edi. Rustam yugurib borib Maxfirat xolani o’pib olgisi keldi. Ammo o’zini bosdi. U xuddi tush ko’rayotgandek edi. Keyingi paytda boshiga kelgan dahshatlardan keyin shodlik degan narsani unutgan ekanmi, yuragidagi muzlik erib ketdi va ko’zlari namlandi. Buni sezgan Maxfirat xola uni bag’riga bosdi.
-Aylanib ketay, qoqindiq, o’g’ilginam, o’zimning aqlli o’g’ilginim, ota-onang ko’rmagan yaxshi kunlarni ham Ollohim senga bersin,-dedi.
Shu payt Zokir kirib keldi.
-Ha, yana ona-yu og’il bo’lib, dardlashib o’tiribsizlarmi?-dedi qo’lidagi narsalarni bir chetga qo’yar ekan.
-Bu safar rostdan ham ona-yu o’g’il bo’lmoqchimiz,-dedi Maxfirat xola.-Hozir bular ketishsin, keyin san binan gaplashamiz. Planlarim sanga ham yoqib tushadi!
Rustam indamay ichkariga kirib kiyina boshladi. Zokir shuncha “Nima gap?’ deb so’rasa ham bir narsa deya olmadi.
Faqat:
-Yuklari bor ekan, shuni Nilufarlarning uyiga tashlab kelishimni so’rayaptilar,-dedi, xolos.
Rustam bilan Nilufar bekatga qadar gaplashmay borishdi. Keyin Rustam:
-Kecha men sizga oshirib yuborgan ekanman,-dedi.
-Nimani?-dedi Nilufar xuddi tovushining yarmini yutib yuborgan kabi.
-Atir masalasida, bugun Sobitxon domlani eshitsam, uncha ham bosim qilmaslik kerak, deganday bo’ldilar,-dedi Rustam.
-Men bo’lsam, sizga ishonib bugun atr ham sepmabman,-deya hazil qildi Nilufar.
-O’zingiz atrdan ham yaxshisiz,-deb yubordi Rustam.
Bu uning hayotida ilk bor qiz bolaga aytgan juda jiddiy gapi edi. Shu bois o’z gapidan o’zi qo’rqqandek asta qizga qaradi.
-Gapingizga ko’ra juda ko’p atir hidlagan ko’rinasiz-ki yaxshi yomonini darrov aytib berayapsiz…
Bu gapdan Rustam qiyin vaziyatga tushdi. Avvaliga Nilufarning nima deganini tushunmadi. Keyin tushundiyu, balki noto’g’ri tushundimi deb o’ylanib qoldi. Uning tili aylanmaganini sezdi shekilli, Nilufar:
-Oyimning gaplarida ja, ta’sirlangan ko’rinasiz. Yoki ish bitib ketdi deb o’yalayapsizmi,-dedi yarim hazil va yarmi chin qilib.-Menimcha, o’sha domlangizni yana bir eshitib ko’ring qani, nima deydilar, bizning ham haqqimiz bormi yoki oyim bilan siz kelishib olsanglar, ish bitib ketaveradimi?
-Biz kelishganimiz yo’q. Men hatto taxmin ham qilganim yoq!
-Tembole,-dedi Nilufar ruschalab,- agar kelishmagan bo’lsangiz, taxmin qilmagan bo’lsangiz, ja, qiziq-ku? Ha-ya, to’g’ri siz taxmin qilmagan bo’lishingiz kerak. Oz qolsin Zokirga elchi bo’lmoqchi edingiz, shekilli?
-Yo’g’e, meni noto’g’ri tushunmang…
Xayriyatki avtobus keldi va Rustam qiynoqdan qutuldi. U to qishloqqa yetib borguncha gap qo’shmadi. Favqulodda gapdon va shaddod bo’lgan Nilufar ham quyilib qolgandek, jim edi. Faqat qishloqda bekatda bir yigit ularga peshvosh chiqib qoldi:
-Ha, Nilu, qattan kevos-san?-dedi u Rustamga parvo ham qilmagandek ko’rsatib o’zini.
-Har kuni qattdan kesam, o’shattdan kevomman, lekin hozir yana qaytib ketaman. Ana buni so’rasang sanga qiziq bo’ladi,-dedi Nilufar eski shaddodligiga qaytib.
-Xo’p, qatga borasan?
-“Panorama”ga Raj Kapurning o’g’li Shishining yangi filmi kepti. Ana shuni ko’rishga boroviz-a,-dedi u “a’ harfiga urg’u berib. Qiziq, Nilufar Rustam bilan gaplashganda adabiy tilda gapirar, ammo boshqalar bilan esa Toshkent shevasida so’zlashardi. Har, holda bu institutda orttirgan “tajriba”si edi.
-Kim binan borivivossan?
-Rustam akam minan-de,-deb Rustamga ishora qildi Nilufar.
Haligi yigit Rustamga boshdan oyoq qaradi-da:
-Mana gap qayerda ekan,-dedi,- Sovchilar ostonasini yalab yuborishdi, ammo birortasiga ham rozi bo’madi. O’zim ham bir gapi bor deb o’ylagan edim.
Rustam hayron bo’lib qoldi. Kim ekan bu yigit? Har holda sovchi bo’lganlardan biri bo’lsa kerak? Ular qo’l berib salomalshdilar va darhol xayrlashdilar ham.
-U yuridicheskida o’qiydi. O’zini prokuror deb biladi. Maktabda birga oqiganmiz. Otasining puliga oqishga kirgan…
Shunday dediyu Nilufar birdan jim bo’lib qoldi. Balki oyim Rustamga aytgan bo’lsalar-chi deb o’yladi. U maktabni a’lo bahoga bitirdi. Tibbiyot institutiga hujjatlarini topshirib, yaxshi baho olib o’tdi. Ammo ikki yildan keyin bildiki, o’ta-onasi kimgadir pul olib borib berishgan ekan. Buni ham Maxfirat xola og’zidan qochirmaganda bilmasdi. Shu bois o’z gunohidan o’zi uyalgan boladek indamay qoldi.
Ular Nilufarlarning uyiga kirib borsalar hammayoq supirilgan, suvlangan edi. Onasi Rustamni yelkasiga qoqar ekan:
-Bir chimdim osh damladim, hozir amakingiz ham keb qoladilar. Osh yeb, keyin ketasizlar, o’sha kino qochib ketmas,-dedi.
Tavba, kino haqda qayoqdan bildilar ekan, deb o’yladi Rustam. Keyin, balki Maxfirat xola sim qoqqan bo’lsa kerak deb o’yladi. U Nilufarning onasi va otasini Maxfirat xolaning uyida bir necha marta ko’rgan. Ammo ularning uyiga birinchi bor kelishi edi. Shu bois biroz tortinib o’tirdi. Nilufar esa oshxonda onasi bilan pisir-xisr qilib nimalarnidir gaplashar edi. Rustam ham xursand edi, ham xafa. Bir tomondan xayol qilishga ham qorqqan narsasi bir zumda amalga oshay deb qolgandi. Ikkinchi tomondan onasi shunday kunlarini ko’rmadi. Otasi va ukasi qayerda? Nahotki bir shodlik ularni esdan quvib chiqrasa? Ularni topmasdan qanday qilib to’y o’tqazadi. E, qanaqa to’y, dedu u o’ziga. Na joying, na moling, na mulking bor-u, qanday qilib uylanasan? Yoki Maxfirat xolaning zax bosgan kulbasida yashaysizlarmi? Balki bu hovliga ichkuyov bo’lib kelish niyating bordur?! E, yo’q, oldin oyoqda turib olishing, dadang va ukangni topishing, ana undan keyin uylanishing kerak. Hozir esa onangni, balki dadangni ham ruhini chinqiratayapsan?! To’xta, hali kim senga to’ydan gap ochdi? Balki shunchki unab qo’yishmoqchidir? Balki Nilufarning o’qishi bitishini kutishar? Balki men ham o’qishga kirarman?
Ana shunday keti uzilmas savollar girdobida qolgan Rustam qanday osh yeganiyu, qanday filmni tomosha qilganini ham bilmaydi. Ora-sira Nilufarning savollariga javob bermagan bo’lmasa, deyarli gaplashmasdan borib keldilar.
Maxfirat xola eshik yonida kutib o’tirgan ekan.
-Uff,-dei Nulufar,- oyi, yorilib ketay dedim, bu kishiga gapirib ham bo’lmaydi. Atir haqida bir hazil qiluvdim, shu bilan ishlari bitdi, qanday borib, qanday kelganlarini ham bilmaydilar.
-Hammani o’zingga o’xshab shaqildoq deb o’ylama, yigit bolaning o’gir bo’lgani yaxshi, u ham senga o’xshagan og’zingdagini olib, yoqangga chaplaydigan bo’lsa, oila yurmaydi. Bittasi plus bo’lsa, bittasi minus, Ollohim o’zi shunday qilib tuzib qo’ygan,-dedi Maxfirat xola.
-Qanaqa oila. Ja, oshirib yuborasiz-a, oyi,-deya Nilufar ichkariga kirib ketdi.
-A, xo’p, istmasang, bor uyinga ketaver, men birovni majbur qilmayman,-dedi Maxfirat xola Rustamga ko’zini qisib.
-Yarim tunda qayoqqa ketaman!,-degan ovoz keldi ichkaridan.
-Bo’pti ertalab ketasan,-dedi Maxfirat xola.
Nilufar ertalab ketgani bo’yicha, bir necha kun kelmadi. Rustam uchun dunyoning qolgan qismi ham qorong’u bo’lib ketdi.
Maxfirat xola faqat “O’sha kun nima gap bo’ldi?” deyishdan nariga o’tmasdi. Rustam esa “Hech narsa” deyishdan.
Zokir bo’lsa:
-Ichingdan pishib ketgan ekansan, tuz yegan hovliga ko’z tikma, deb aql o’rgatguncha, men uning qo’lini ushlab qo’yganaman, desang ham tushunib olardim,-deya undan o’pkalar edi.
Rustam tezroq otasi va ukasidan darak topish orqaligina bu masalaga ham qaytishni o’ylsa-da yuragining yarmi har kuni “Nilufar! Nilufar!” deb dukkilayotgandek uni bir lahza ham yoddan chiqara olmas edi. Lekin ayni paytda Nilufar o’z qarorini berdi, shekilli, meni istamadi, deb ham o’ylay boshladi. U yana bir hafta kelmasa Maxfirat xolanikidan ko’chib ketman, deb joy ham qidirishga tushdi.
Otasi va ukasi haqida Sobitxon domlaga aytgandi u:
-Uka, bu endi bizning vakolatimizga kirmaydi, hukumatning ishlariga aralasha olmaymiz, lekin Mufti- deputat, unga bir aytib ko’raman,-dedi.
U Sobitxon qorining huzuridan chiqar ekan, uni kuzatgan yigit:
-Bilasizmi, Mufti bilan bir nech oydan beri gaplashmaydilar. Mufti bu kishini uzoqdan turib yomonlab yurganini, bu yerda ketkazmoqchi bo’lganini eshitib qolib, juda xafa bo’lgandilar. Mana endi, shunga qaramay siz uchun borib gaplashmoqchilar. Balki, Mufti sulh istasa sizning ishingizni hal qilish bilan qori akamizning ham ko’ngillarini topar,-dedi.
Rustam mufti haqida ko’p eshitgan. Avval u o’nib-o’sgan mahallada ijarada turgandi. U yerda muftining otasini juda hurmat qilishar ekan. Sovet davrida ham hech kimdan qorqmagan edi, deyishardi.
Ammo Abdusoli qori muftini yoqtirmas ekan. Saboq olishga kelganlar orasida bu borada o’zaro bahslar bo’lib turardi. Kimdir Muftini rahbarlar bilan kelishib ish bitiradigan odam desa, boshqasi sessiyalarda indamay o’tiradi, chunki kommunistik partiyaning ro’yxatidan deputat bo’lgan derdi. Boshqa birov esa uni “bilimdon” deb maqtasa, yana kimdir yurtboshini saylatgan shu odam derdi.
Rustam ular haqlaridagi bahslarga hatto qo’shilishga cho’hib, ular haqida gap aytishga istihola qilib yurgan odamlariga mana endi taqdir ipi bilan bog’lanib borayotgan edi. Sobitxon qori bilan bir necha marta yuzma-yuz gaplashdi. Shu ketishda mufti bilan ham uchrashib qolsam kerak deb o’yladi.
Rustamo’zida yengillik his etgandek, kechga tomon uyga kirib kelganda yana boshidan tegirmon toshi bosildi. Maxfirat xolaning faryodidan esankirab qoldi. Xola qo’llari bilan tizzasiga urar, sochlarini yulib, yuzlarini timdalar va:
-Nilifarim! Nilufarim!,-derdi bo’g’iq ovozda.
Rustamning tizzasi bukilib ketdi. Nima bo’ldi?
“Nilifar?!” …
“Nilufar?!” …
“Nilufar?!” …
Uning quloq pardalariga Maxafirat xolaning qichqirig’i o’q ovozidek uzluksiz urilayotgan edimi, yoki yuragidagi hayqiriq quloqlariga ko’chimidi, o’zi ham bilmadi.

***
889 YIL OLDIN

Tohir Alamut qal’asining ostonasiga yetib kelgungia qadar juda ko’p qiyinchiliklarni ko’rdi. Odamning ajali yetmasa o’lmaydi, degan gap rost ekan. Necha marta o’limning go’shasiga kirib, tirik chiqdi. Bir martasida qorning ostida muzlab qolib ham o’lmadi.
Odam ham hayvondek gap ekan, deb o’ylardi. Hayvon tabiatga, yashash joyiga qraab moslanib boradi. Odam ham shunday. Ilgari qishda sovuq qotardi. Ammo bu yerga kelgandan keyin har kun vujudiga yovvoyi kiyikning moyini suykashni o’rgatishdi. Avvaliga tanasidan anqiqan bad bo’yga chidolmay yurdi. Keyin o’rganib ketdi. Moyni suykavergandan keyin, teri yaltiroq oltinga o’xshab qolar ekan. Sovuqda xuddi arslon terisini yopingan kabi yuraverarkan odam. Uch yilllik mashqlar ortda qolib u Shayx yashaydigan qal’aning ichiga kirganda uni yig’iniga boshlashdi.
Uch yildan beri haqida har kun, har soat eshitgani shayx juda salobatli odam ekan. Yuzidan xuddi nur yog’ilayotgandek tuyulsada ko’zlari qashqirning ko’zini eslatardi. Tohir tog’da qashqirga juda ko’p ro’baro’ kelgan. Qashqir shunday tikilardiki, xuddi ko’zlari bilan hamla qilayotdek bo’lardi. Tohir ham otasidan o’rgangani kabi qimirlamasdan unga xuddi shunday tikilib turaverardi.
Otasi:
-Qo’rqsang boshingdan hovur ko’tariladi, qashqir shuni kutadi. Qochsang ham ishing bitdi. Ammo qo’rmasang u qaytib ketadi,-derdi.-Qashqir ham odamga o’xshaydi. Bir o’zi bo’lganda hujumkorlik qilmaydi. Ammo yonida boshqa qashqirlar ham bo’lsa, ular to’da bo’lib ovga chiqqan bo’lsalar qutulishing amri mahol. Unday paytda bitta yo’ling qoladi. Hujum qilishing kerak.
Man endi Tohirning o’zi ham qashqir bo’lib borayotganini his qilardi. Yaxshi qashqir bo’lishni istardi.. Daddasi yaxshi va yomon bo’rilar haqida ko’p rivoyatalar aytib bergan:
-Bir ona bo’rining ikki bolasi bor ekan. Ular juda sho’x va harakatchan ekanlar. Yillar o’tib bittasi juda ham qonxo’r bo’libdi. Ko’rgan o’ljasini o’ldirmasa, qo’ymas ekan. Qorni ochmi, qorni to’qmi hujum qilaverar ekan. Ammo ikkinchisi unday emas, o’zini odamlarga yaqin olar ekan. Bir kuni bir guruh odam tog’lar orasidagi adirlikda chiqsh yo’li topmay, adashib qolshibdi.
Shunda bo’rilardan biri odamlarga hujum qilib, har tunda bir kishini sudrab keta boshlabdi. Ikkinchisi esa tog’ning teppasiga chiqib uvlay boshlabdi. Undan qo’rqqan odamlar teskari tomonga qarab qocha boshlabdilar. Shunda ikkinchisi kelib odamlarning yo’lini to’sibdi. Ikki qashqir orasida jang boshlanib, yaxshisi yomonini jarohatlab, yengibdi va odamlar chiqib ketishi mumkin bo’lgan tomonni ochiq qo’yib, qolgan joylargda yugurgncha uvllar ekan. Shu zaylar odamlar daradan chiqib ketgan ekanlar…
Birdan Tohirning xayollari uzildi. Xonaning o’rtasida tanasidan uzilgan bir bosh turardi. Shayx yangi kelgan yigitlarga ana shu uzigan boshni ushlab ko’rishlari va hali qoni qotmaganini his qilishlari kerakligini aytdi:
-Bu dushmanlarimiz tomonidan o’ldirilgan bir bechoraning boshi. U hayotda hech gunoh qilgan emas. U doim adolatni izladi, adolatdan yona bo’ldi. Hech kimga yomonlik qilmadi. Alloh buyurganini bajardi, faqat. Ammo nomard dushmanlar uni o’ldirdilar. Qabr azobidan xalos etilgan bu yigitga Alloh qayta jon ato etishi aniq. Faqat buni undan chin dil bilan so’ramoq kerak!
Shayx shunday deb yigitlarni uzilgan bosh atrofida aylana shaklda o’tqazib qo’yib, yorug’ tushadigan hamma joylarni bekittirdi va kesilgan boshga qarab gapira boshladi:
-Allohdan senga jon so’radim. Hozir mana shu sinovlardan o’tib, haqiqqtni izlab kelgan yigitlar oldida Rabbim seni tiriltiradi…
Shayx shunday deb yigitlarga qaradi:
-Bu daqiqani unutmang, agar e’tiqodingiz mustahkam bo’lsa va dushman qo’lida jon bersangiz ham Rabbim istasa sizga jon beradi. Istasa sizni jannatga yo’llaydi. Agar siz shahid bo’lsangiz, ki shahidlik eng ulug’ shahodatdir, siz behishtdan joy topasiz. Buning to’qqiz fazilati bor.
Bir: tomchi qoningiz to’kilsihi bilan butun gunohlaringiz avf etiladi. Gunohsiz banda yo’q. Hatto ba’zan xayol bilan ham gunoh qilib qo’yishingiz mumkin.
Ikki: behishtda qayerda va qanday yashashingiz ko’z oldingizga keltiriladi. Bulbullar sayrashi, qumrilar chraqlashi, gullarning rango-rangligi. Shrashralarning kamalakka aylansihi… hamma-hammasi oldindan sizga ko’rsatiladi.
Uch: Shu ondayoq sizga iymon libosi kiygiziladi.
To’rt: Eng go’zal, ohu ko’zli hurliqolardan 72 tasiga uylantirib q’yilasiz. Farog’at nimaligini ana shunda bilasiz.
Besh: mana bu boshi kesilgan yigitga o’xshab qabr azobiga tortilamaysiz.
Olti: Qiyomat qoyim bo’lganda ham sizga xotirjamlik berialdi.
Yetti: Boshingizga ehtirom toji kiygiziladi. Unda ming gavhar bo’lib, faqat bittasi butun dunyodan ustun bo’ladi. Bu dunyoning qirollariga ham nasib etmagan taomlar sizga nasib etadi.
Sakkiz: yqinlaringizdan 70 kishiga shafoat qilimadi. Ularni yo’qotgan bo’lsangiz topasiz.
To’qqiz: Agar bu dunyoda vazifangiz qolgan bo’lsa, mening iltimosim ila Alloh sizni yana qaytardi va vazifangizni bajarishda sizga yo’l ko’rsatadi. Bu yigit ham ona-onasini o’ldirganlardan qasos ololmay shahid bo’lgandi. Shu bois vazifasiga qaytarish uchun men oraga kirdim.
O’rtada sandalga o’xshagan joyda kichik gulxan yoqildi. Shayx yana kallaga qarab gapira boshladi:
-Allohim senga jonni yubordi. Avall ko’zlaringni och!,-dedi.
Uzilgan kalla sekin qimirlagandek bo’ldi va qon ostidan asta ko’zlari ochildi hamda gulxanning nurida porlay boshaldi. Yigitlar o’tirgan joylarida titrab qoldilar. Tohirning boshi aylanib ketgandek bo’ldi. Shaxning mo’jizalari haqida deyarli har kuni eshitganiga qaramay bunga o’zi guvoh bo’layotgani uchun sovuq ter ostida qoldi. Shayx esa so’zida davom etardi:
-Endi qoshlaringni qimirlatib ko’r!
Kesilgan boshdagi qoshlar qimirlashga boshladi. Tohirning eti junchikib boraverdi. Qo’llari bilan yerga to’shalgan arslon terisidan qilingan po’stakni mahkam ushlab oldi.
-Endi boshingni aylantir!
Kesilgan boshi joyida aylandi.
Tohir asta-sekin qo’rquv hissidan g’ururlanish tuyg’usi tomon borayotgandi. Ko’plarga nasib etmagan narsa unga nasib bo’lganidan ichki bir mag’rurlik his eta boshladi. Demak, men Xudoga yaqinlashib borayapman, hamma niyatlarimga yetaman, shuncha azobmlarim bu Allohning sinovi ekan, hammasidan yaxshi o’tdim, deb o’ylardi u.
Ancha davom etgan bu hodisadan keyin Shayx yigitlarni bir-bir ko’ksiga bosib:
-Sizlar mening xos askarlarim, sizlar Allohning lashkarlari!,-dedi.
Shayx Hasanning bolaligi og’ir kechgandi. Bolaligida otasi uni Quronxonlikka berdi. Bir kuni qiroatni buzib qo’ygandi, domlasi uni oyog’idan shotiga bog’latib, hamma toliblarga ximich bilan urdirdi. Oyog’ining osti yara bo’lib, gazaklab ketdi. Negadir otasi uni so’rab kelmadi. Domla esa uning oyog’iga ham qaramasdan choyxonachi qilib qo’ydi. U dala-toshga chiqib o’tin terib kelishi, keyin qumg’onda suv qaynatishi kerak edi. Domlasi juda injiq edi.
Hali:
-Qayoqqa qarading choyning ichi qora qurumga to’lak-u,- deya qaynoq suvni unga qarab sepib yuborsa, hali:
-Man sanga bu safar olma po’chog’idan emas, rayhondan damla degandim,-deya choyni to’kib tashlardi.
Bir kun darslar bitib, toliblar uy-uylariag ketdilar. Hasanning ko’zi yo’lda qoldi. Hech kim kelmadi.
-Sani odam qilmqochi edim, boshimga balo bo’lding, tekinxo’r,-degan domlasi unga juda yomon muomalada bo’la boshladi. Avvaliga oyog’ini uqalatgan bo’lsa, keyin uni shahvga boshladi. Shahvatparast bo’lgan domla bir necha yil Hasanni o’ziga bachcha qilib yurdi. Yoshi bir joyga yetgach, bir kuni xastalanib qoldi. Azoblar girdobida ilondek to’lg’anib yurgan Hasan domlasini bug’ib o’ldirdi-da o’zi mullalik qila boshladi. Qiroati yaxshiligi uchun machitga imomlikka ham uni chaqirishdi.
Va’zlarini adolat bilan boshlab, adolat bilan bitirardi. Ayni paytda uyida talabalarni ham o’qitardi. Xayolida esa dunyodagi hamma domlalarni buzuq deb bilar va ularni yo’q etish yo’llarini izlardi. Bo’sh paytlarida ota-onalaridan go’shti meniki, suyagi sizniki deb sotib olgani-besh olti bolani chiniqtirardi. Ularga odamni yiqitish, bo’g’ish, pichoqlashni ham o’rgatar edi. Ammo bolalarga yaxshi muomala qilib, yaxshi qarar va o’z og’lidek boshlarini silardi. Ularni doim boshqalarga o’rnak qilib ko’rsatar, rag’batlantirar edi.
O’choqning boshida kunlarni tunlarga, tunlarni kunlarga bog’lgan paytida xayolidan kechganlari endi bir-bir haqiqatga aylanayotgan edi. U butun dunyodagi yomonlarni jazolash, yo’qotishni orzu qilgandi. Domlasiga o’xshagan, otasiga o’xshaganlardan dunyoni tozalashni o’z oldiga maqsad qilib qo’ygandi. Ana shu orzusiga yo’lni besh-olti bolani tayyorlashdan kirishgandi. Bolalarning orasida asrab olgan o’g’li ham bo’lib, uni guruhga bosh qilib qo’ygandi.
Bundan oldinroq ota-onasini qidirtirdi. Onasi olamdan o’tgan, otasi xasta ekan:
-Meni kechir bolam, o’sha paytda nochor ahvolda edik, ochlikdan qutulish uchun seni domlaga sotgan edim,-dedi otasi jon taslim qilishi oldidan.
U otasidan nafrat qildi. Sotadigan bo’lsa, nega dunyoga keltirdi, degan savolga javob topolmay yurdi. Keyin chekkan azoblari ko’z oldidan o’tar ekan, otasiga o’xshaganlar ham yashamsligi kerak degan qarorga kelgandi.
Dunyosi goh torayib goh kengayib yurgan Hasan atrofidagi yigitchlarni qotillika o’rgatib, yomonlarni jazolashga, domlaraning uylarini bosishga boshladi. U nomi yaxshi chiqqan domlalarga indamas edi. Yomonotliq bo’lgan domlalar, boylarni sirli ravishda jazolardi. Ba’zan u falon joyda, falon odam Allohning haqqiga xiyonat qilayotgan ekan, Allohim o’zing g’azzabingni yubor unga, deya duo qilardi. Oradan ikki kun ham o’tmay o’sha odamning o’lgani haqida gap tarqalardi.
Hasan endi bashoratchilik bilan mashhur bo’ldi. Har kun uning huzuriga keladigan arzchilarning keti uzilmas edi. Uni “Shayx Hasan” deydigan bo’ldilar. Boylar va hatto ba’zi o’lkalardagi vaziru a’zam, qirollar ham unga molu davlat yuborib, dushmanlariga Allohdan balo so’rashni istardilar. U kambag’al-bechoralarning eng yaqin do’stiga aylandi. Ulardan pul olmas, ammo istaklarini ado etardi. Uning hovlisi talabalaar bilan to’lib ketdi. Bolasini unga muridlikka bergan odamlarning son-sanog’i yo’q edi.
Sekin-sekin uning aytgani aytgan, degani degan bo’lib qoldi. Istasa, bayramlarni bekor qilar, itasa, oylab bayrambozlik qilardi. Istasa, soliqlarni bekor qilar va istasa, qaytadan tayinlar edi.
Bu endi ba’zilarga yoqmadi. Unga qarshi gap aytadiganlar ham chiqdi. Ba’zilar dinda bashorat qilish ta’qiqlangan desalar, ba’zilar uni din dushmani ham deya boshladilar. Bu esa Hasanni bezovta qila boshladi. Hatto unga qarshi bo’lgan vaziru a’zamlar ham topildi. Shulardan biri Nizomul Mulk edi. U odam yuborib, el-ulusning qoidasini saroy belgilashi, uning esa aralashmasligini, shariat qoidalarini belgilashda ulamoga quloq solishini, qozilarni tinch qo’yishini, oyatlarni noto’g’ri tafsir va talqin qilmasligini talab etdi.
Shundan keyin Shayx Hasan teppalikda bir qasr soldirib, atrofini o’zi yetishtirgan askarlar bilan o’rab oldi.
U askarlarini uch tabaqaga bo’lgan edi. Birinchisi, chet ellarga borib, xabar to’plab keladigan guruh edi. Ularga:
-Siz mazlumlarning xaloskori, szi orqali men ularning holidan o’z vaqtida voqif bo’lishim kerak,-der edi.
Bu guruhga kirganlar darvesh, qalandar, muhaddis, savdogar, umrachi, hajga boruvchi kabi nomlar bilan boshqa ellarga kirib borardilar. Ular odamlarning ahvoli bilan birga boylar, domlalar, soliqchilar haqida ham ma’lumot to’plashardi. Ularning uy-joylari qayerdaligi, qayerlarga borishlari, to’y-ma’rakalardagi ishtiroklari… xullas, qaytib kelganda har qanday savolga javob beradigan ma’lumotlarni o’rganishlari kerak edi.
Shayx bu ishni shunchalik pishiq yo’lga qo’ygan ediki, bir joyga kamida ikki kishini yuborardi. Ular bir-birlarini tanimagan holda kuzatishar va agar shubhali narsa sezib qolsalar bittasi ikkinchisini yo’qotar edi.
Bu guruh kundan kunga kuchayib, uning josuslari juda uzoqlarga qadar yetib boradigan va maxsus o’rgatilgan qushlar orqali xabar yo’llaydigan bo’ldilar. Bu guruhga shayxning asrandisi bosh-qosh edi.
Ikkinchi tabaqa esa soqchilardan iborat edi. Ular qal’ani qo’riqlash bilan birga bu yerdagi butun hayotni boshqarar edilar. Yangi talabalar topish va ularni yetishtirish ham shu tabaqaning ishiga kirardi. Shayxning ostonasiga yetib borolmagan yigitlar ana shu tabaqada xizmat qilardilar.
Uchinchi guruh esa jazolovchilar bo’lib, bunga tanlov nihoytda qattiq edi. Buni bevosita shayxning o’zi nazorat qilardi. Tohir ana shu uchinchi tabaqaga “ilingan”di.
Shayx o’z lashkarlariga unvonlar ham ta’sis etgandi. Jazolovchi guruhga kirganlarga “fidoyi” unvoni berilar edi. Ularni o’zaro “qasoskorlar” ham deyishardi. Ammo shayx ularni “xos lashkarlarim” derdi.
Ikki-uch topshiriqdan eson-omon kelgan yigitga “Rafiq” unvoni berilar edi. Bu esa Shaysning do’sti degani edi. Ularga shayx “Do’stim” deb murojat qilardi. Bu guruhda o’zini ko’rsatganlarga “Doyi” unvoni berilar va ularni Shayx erkalatib, yaqin olib “tog’a” derdi.
U butun buyruqlarini ana shu “tog’a”lari orqali berar va ijrosini ham ulardan surishtirar edi. Ularning orsidan tanlab olingan bir necha kishi esa Shayxning mashvaratiga kirganlar, qaysi bir ma’noda maslahatchilar, sir saqlovchilar bo’lishardi.
Sir saqlash Alamut qasrining asosiy qoidasi edi. Buning uchun odamlar alohida tekshiruvdan o’tkazilardi. Shayx ba’zan eng yaqinlariga ham yolg’on bir gapni aytib, keyin o’rtaga odam qo’yib, uni bilishga intilar, va o’sha odamning o’gzidan sir chiqsa boshi yerda yumalardi.
Shayx o’z atrofidagilarning hammasini bir-birlariga dushman qilib qo’ygandi. Ular doim bir gap topishga intilar edilar. Bunday gaplarni shayx berilib tinglar va gap keltirgan odamni rag’batlantirgani bois ham bu ish avjiga chiqqandi.
Shayx eshitgan gapini “aybdorga” aytib, uni o’limning eshigiga olib borar va qaytarib olib kelardi. Unga hech kimga aytmaysan, deya gapni kim olib kelganini aytar va doim uni kuzatib yurishni tayinlardi. Bu esa Qal’a va tashqarisida o’z-o’zini nazorat qilsihni, metin intizom va shayxga sadoqatni kuchytirgan edi…
Tohir shayxning huzuridan chiqib, hali o’ziga kelmasdan, kesilgan boshning charaqlab turgan ko’zlarini unutmasdan uni va yonidagilarni choyga taklif qilishdi
Daraxtning tanasidan yasalgan kosachada ularga choy berishdi. Bunaqasini u hech ichmagan edi. Birdan boshi aylanib, ko’zlari tindi. Yer osmonga ko’tarilib, osmon yerga tushgandek bo’ldi…

Jahongir Muhammad.

(Davomi bor).

VASHINGTON: 2005-2006

Advertisements

About TURONZAMIN

supporter of democracy
This entry was posted in 1.BOSH SAHIFA, Assassin. Bookmark the permalink.