ASSASSIN. Tarixiy-zamonaviy roman (2)

assaIKKINCHI BOB

20 ASRNING OXIRI

Qoraboy aka ichida bo’lgan mashina MXX viloyat boshqarmasining temir darvozasi yoniga kelganda xuddi uni kutib turgan kabi darvoza darhol lang ochildi va mashina g’izzillagancha ichkariga kirib ketdi. Qoraboy akani zax bir xonaga olib kirishdi. Qo’liga solingan kishanni yechmasdan tashlab ketishdi. U nima yuz berganini oz bo’lsada tushungan edi.
Muxolifatning orasida yurgan ayg’oqchilarni aniqlagan va boshqalarni ehtiyot bo’lishga da’vat qilgandayoq boshiga shunday kun kelishini taxmin qilgandi. Ammo unutishdi. Har holda o’sha kezda yuz bergan yurak xuruji uni asrab qoldi. Mana endi kechagi voqeadan keyin yana ularning ko’ziga tikandek sanchildim, shekilli?! Bir-ikki po’pisa qilib, qo’yib yuborishsa kerak? G’alvirga ilinadigan biror narsa topolmasliklari aniq. Keyingi yillarda muxolifatga ham qo’shilganim yo’q. Darvoqe ular qamoqqa olinganimni eshitishgan va dunyoga jar solayotgan bo’lsalar kerak? Nima bo’lganda ham ilgari birga edik-ku?! Buni eshitib qolgan Toshkent “Qo’yib yuborlaring, yana bitta bosh og’rig’ini nima qilamiz” deyishi mumkin, deb o’ylardi u.
Nima uchundir ko’ngli xotirjam edi. Uyini bosganlarida yuragi bir o’ynab ketdi, ammo keyin o’zini ushlab oldi. Yuragi joyidan qo’zg’alib bo’g’zida “gup”-“gup” uarayotganini nazarda tutmaganda ahvoli unchalik yomon emas edi.
U xonaga razm soldi. Eshikka qarshi tomonda teppada bir tuynuk bor. Juda qalin temir panjara o’rnatilgan va ustidan yana simto’r tortilgan. Tashqaridagi daraxtning bir shoxini arang ko’rsa bo’lardi. Shundan taxmin qildiki, bu joy yerto’la ekan. Demak, mashina binoning ostiga kirib kelarkan-da!
Devor beton va nam tortgan. Shu bois xonaning havosi qo’lansa edi. O’tiradigan, yotadigan joy yo’q. Hojatga qayerga borar ekan?
U xayollarga g’arq bo’lib ketdi. Ishqilib Rustamga tegmasinlar. Ammo shu o’g’lidan umidi juda katta. Tug’ilganidan shu kunga qadar hech ozor bermadi. Esining tanibdiki otasining do’sti. Maktabda yaxshi o’qidi. Sakkizinchi sinfdaligidayoq shahar, viloyat olimpiadalarida g’olib chiqib, keyin respublikada ham adabiyot sinovida uchinchi bo’ldi. Uncha-buncha she’r ham yozardi. Ammo bir muddat siyosatga qiziqib ketdi. Bunga balki men sababchi bo’lgandirman? Balki O’zbek tiliga davlat tili maqomi berish uchun kurashgan paytlarimiz uni siyosat dunyosiga boshladimikan? Ko’p tashkilotchi emas, ammo odamlarni indamay eshitishni yaxshi ko’rardi. Keyin shundan xulosa chiqarardi. Xulosalari o’zi kabi o’ktam. Bir kun:
-Bolam yaxshi o’qisang, kelajakda Tashqi ishlar vaziri bo’lishing mumkin,-dedi Qoraboy aka unga.
-Nega endi aynan Tashqi ishlar vaziri,- deb so’radi Rustam.
-Mamlakatni dunyoga tanitadigan odam Tashqi ishlar vazirida,-deb javob qildi u.
-Ba’zan mamlakatni oddiy bir ishbilarmon ham dunyoga tanitishi mumkin…
Juda qiziq, hamma yoshlar kasb tanlashda baland dorga osilsalar Rustam oliygohga borishni istamasdi, orzusi ishbilarmon bo’lish edi. Lekin Qoraboy akaning majburlashidan keyin instutga hujjatlarini topshirdi. Inshodan xursand bo’lib qaytdi. “Juda yaxshi bilgan mavzu tushdi. Boplab yozdim” deb kelgandi ammo yiqitishdi. Qoraboy aka rektorning yoniga bordi.
-Bu bola respublika olimpiadasida g’olib chiqib, qanday qilib sizlardan o’tolmasligi mumkin?-dedi u rektorga.
-Shu bolangizni o’qitish niyatingiz bor ekan, oldinroq kelish kerak edi. Yanagi yilga harakatni ertaroq boshlang, bilamiz iqtisodiy qiyinchilik mavjud, shu bois hozirdan harakat qilib borsangiz o’sha kezda og’ir tushmaydi! Birovni o’rtaga aralashtirib yurmang, to’ppa to’g’ri o’zimga keling, o’zim o’g’lingizni o’qitib beraman!-dedi rektor.
Shundan keyin Rustamning ko’ngli cho’kib qoldi. Adolat anqoning urug’i ekan, degan xulosaga borib qolgandi. Keyin yana tadbirkorlik haqida gapirib yurdi. “Bir ish qilaylik” der edi. Pulni yaxshi ko’rib qoldimi desa, yo’q, pulga ham mehri unchalik emas.
Qoraboy aka kasal bo’lib yotib qolgan kezlar faqat shuni esladi. Mehr qo’ygan o’g’limni o’q’ishga kirita olmadim, endi mustaqil bo’ldik, Sovet davridagi poraxo’rliklar qolib ketdi, deb o’ylagan edi. Qarasa yanada ochiq bo’libdi. Rektorning o’zi uyalmay sha’ma qilib turibdi. O’g’lining orzusi ushalishi uchun nima qilish kerakligini o’yladi. Haqiqatdan ham daraxt o’zi yoqtirgan joyda o’sadi deganlari to’g’ri ekan. Ish boshlashlari bilan Rustam yayrab ketdi va tezda tadbirkor bo’lib ko’zga tashlandi. Man endi eski do’stlarimga qiziqqonlik qilib, uning yo’lini to’smasam bolgani edi…
Shu payt eshik ochilib uning xayoli bo’lindi. Ikki o’zbek yigiti uni yuqoriga boshlashdi. U Sovet davrida KGB haqida o’ylaganda faqat ko’z oldiga badbashara uruslar kelar edi. Hozir uni olib borayotgalar esa, kelishgan, istarasi issiq o’zbek yigitlari edi. Ularning o’q’imishli ekanliklari ham yuzlaridan bilinib turibdi. O’zimizdan ham chiqar ekan-ku, degan bir g’urur ham ko’nglining bir chetini qitiqlab o’tdi.
Uni bir xonaga olib kirishdi. U yerda yana ikki kishi kutayotgan ekan. Kuzatib kelganlarga javob berishdi va Qoraboy akaning qo’lini yechib unga suv uzatishdi:
-Endi gap bunday, oqsoqol,-dedi ulardan biri.-Agar qilgan hamma ishlaringizga darhol iqror bo’lib, biz aytgan takliflarni qabul qilib mana bu qog’ozni imzolasangiz ish oson kechadi. Siz ham qiynalmaysiz, biz ham. Bu safar adi-badi aytib o’tirishga, sizni sindirish uchun haftalar sarflashga vaqtimiz yo’q. Sizni tuzoqqa biz ilintirgan emas, o’zingiz ilindingiz. Xullas 24 soat vaqtimiz bor,-dedi ulardan biri eshik tomon yurar ekan.
-Hali soqol qo’yganim yo’g’-ku qayoqdan oqsoqol bo’laman,-dedi u hazil aralash,- keyin nima ish qilibmanki, undan bo’yin tovlasam. Qanaqa tuzoqqa ilinibman, bunday ochiq gapirmaysizlarmi?
-Soqol qo’yganingizda-ku ishimiz ancha oson kechgan va sizni oldinroq tanigan bo’lardik, ammo besoqol bo’lib yurganlardan cho’chish kerak ekan,- dedi chiqib ketishga shaylangan odam.
Endi bu Qoraboy akaning hamiyatiga tegdi. Buning ustiga ular unga e’tibor qilmasdan ruschlab gaplasha boshladilar. Keyin unga ham ruscha muomala qila boshladilar.
-Hov baraka topgurlar, biz mustaqilmiz, endi ona tilida gaplashaveraylik,-dedi u.
-Mana ko’rdingizmi, birinchi qilmishingizni o’zingiz ham tan olib turibsiz. Konstitutsiyamizda yozib qo’yilgan, millatlararo fitna uyg’otish bu jinoyat. Bilasizmi faqat shuning o’zi uchun bo’yningizga 15 yilni osishimiz mumkin. Nima ishingiz bor odamlar qaysi tilda gaplashadilar?
-Ha, endi…
Ko’rinishidan mansabi kattaroq bo’lgan haligi kishi ruschalab “Tezlashtir!” dedi-da chiqib ketdi va uni kuzatib qolgan yigit birdan jiddiy qiyofaga kirib;
-Moskvaga nimaga borgan edingiz,-dedi.
-Ish minan..
-Turkiyaga-chi?
-Ish minan-da, uka, men bekordan-bekorga boraman-mi?
-Xo’p shu yerda to’xtab turing. Men javoblaringizni mana bu yerga yozib borishim kerak. Demak, Moskvaga va Turkiyaga borganingizga va bekordan bormaganingizga iqror bo’ldingiz. Ana shunday hamkorlik davom etsa, bu ishni tez bitiramiz-, dedi u Qoraboy akaga zaxarxanda julmayib. Keyin savol-javob birdan keskin tus olib, “qizib” ketdi.
-Moskvada kim bilan uchrashdingiz?
-Hech kim bilan…
-Cho’pchakni chetga qo’yib turamiz. Shunday katta shaharda hech kim bilan uchrashmay keldingizmi-a?
-Ha, endi bir ikki odam bilan oldi berdimiz bor, shular bilan uchrashdim.
-Qayerda Podmoskovyeda-mi?
-Qayerda?
-To’g’riya, u yerga bormasangiz ham ish o’zi bitib ketaveradi-ki?! Kamolov bilan nega uchrashdingiz?
-Qanaqa Kamolov? Bunday tushuntiribroq gapiring. Yoki birov bilan almashtirayapsizmi?
-Kamolov Vyacheslav Muxtorovich, hali yaqingacha Oz’bekiston Ichki ishlar vaziri edi. Nima bilmaysizmi?
-Bilaman, Moskvaga ketib qopti deb eshitgandim.
-U bilan uchrashib, nimalarni gaplashganingizni bilasizmi?
-Yo’q, bilamayman.
-Hm, Ahmadjon Odilovni bilasizmi?
-Eshitganman…
-Uning “Amir Temur” partiyasini-chi?
-Shunaqa partiya bor ekanmi?
-Shu partiyaning viloyat rahbarligiga sizni tavsiya qilishganini ham bilmaysizmi? Usmonov bilan nega uchrashgan edingiz?
-U bilan ilgaridan tanishligim bor. Ishbilarmonlar uchun bank ochamiz degan taklifni aytgandi, shuni gaplashgandim.
-Anvar Tillanazarovni taniysizmi?
-Haligi qo’shiqchimi?. “Anvarbank”…
-Ha, barakalla, qo’shiqchi edi, Toshkentdagi Achavot mahallasidan chiqqan. U ochgan bankka nega borgan edingiz?
-U ishbilarmonlarga qarz beradi deb borgandim, ammo o’zi bilan uchrasha olmadim.
-Mana bu rasmni, yaxshilab tanib oling.
-Bu yigitni bilaman, “Qorachadan kelgan qo’shiqchi” degan laqabi ham bor.
-Ha, yashshang, “lo’li” desangizchi, nima endi vatanimiz taqdiri lo’lilarga qoldimi?
-O’zingiz boya millat masalasini gapirayotgan edingiz-ku!
-Ular millat emas, ularga Sovet davrida ham status berilmagan, nahotki shuni ham bilmasangiz. Bo’pti,
mana bu Ahmadjon Odilovning Toshkentdagi uyi. Ichki ishlar vazirligi binosining orqasida. Shu yerda Anvar Tillanazarov bilan uchrashgansiz.
-U yerga borgan bo’lmasam..
-Yaxshilab eslab qoling, u yerga Adliya vazirligida ishlab turgan Hasan G’oziyev degan odam bilan birga borgansiz. Mana rasmi. Pakana, semiz odam. Ilgari Ahmadjon Odilovning yuristi bo’lgan. Keyin Moskvada SSSR mafiyasining hisobchisi, hozir Toshkentda, Oqtepada yashaydi. Kamolov bilan yaqin oshna bo’lgan. Ertaga Toshkentga borganda balki uchrashib ham qolarsiz. U kishi bilan uchrashsangiz nima desalar “Xo’p” deng. Hozir mamlakatning jilovi u kishining qo’lida. Agar telefonni olib “Zokir, ana u bolani qo’yib yubor!” desalar bas, o’g’lingiz militsiyadan chiqib ketadi. Boshqa odamning kuchi yetmaydi. Hozir Zokirjon akamiz, kottakonning eng ishongan odami. Haqiqatdan ham ishonsa bo’ladigan, o’g’il bola u kishi!
Tergovchi shunday der ekan, nima uchundir ko’zining qiri bilan atrofga va teppaga qarab qo’ydi. Qoraboy aka esa “o’g’il” so’zini eshitib yana Rustam yodiga tushdi va
-O’g’lim militsiyada deb kim aytdi sizga?-dedi.
-Mana men aytdim, o’g’lingiz, Rustamjon qarshidagi militsiya binosida, sayrab o’tiribdi, hozir.
Qoraboy aka unga ishonmadi. Hali, boya o’g’li hovlisida edi. Uni bu yerga olib kelishgandan beri oradan ko’p vaqt o’tgan emas. Buning ustiga uni militsiyaga olib borishgan, so’roq qilayotgan bo’lsalar bu qayoqdan biladi? Lekin baribir yuragi cho’kib ketdi. Ammo tergovchi unga o’ylash uchun fursat bermayotgandi.
-Demak, Kamolov bilan Moskvaga borganda uchrashib, mamlakatimiz rahbarini o’ldirishni gaplashdingiz…
Qoraboy aka o’rnidan turib ketdi.
-Sen manga nima deb tuhmat qilayapsan? Bunaqa hazil- pazilingni menga qilma, boshqa gaping bo’lsa so’ragin va meni uyimga olib borib qo’ygin, shomga kechikib qolaman…
-Mana bu sirni ham o’zingiz ochdingiz, soqol qo’ymagan bo’lsangiz ham shomni vaqtida o’qishni bilasiz. Sanlar ikki yuzlik odam, hali meni sensiraydigan bo’ldingmi, biqiningdan darcha ochib qo’yaman, mana bunday qilib,- u Qoraboy akani bir nixtab joyiga o’tqizib qo’ydi,- Qani aytchi, biz kimni muxolifatga aralashtirib qo’ydik? Mard bo’lsang otini ayta olasanmi? Yoki shunday taxmin qilib, gap sotib yuribsanmi? Aralashgan bo’lsa nima qipti? “Tavba”, “Islom lashkarlari”, va yana qancha balo-battar tashkilotlar tuzib, Islom davlati qurishlaringga yo’l qo’yib berishimiz kerakmi? Bu xayollaringiz xom. Kichkina o’g’lingiz Otabek muxolifat va islomchilarga qo’shilib, bir qizni zo’rlashganidan xabarimiz yo’q deb o’ylaysizmi?
Qoraboy aka gap juda jiddiylashib ketayotganidan tashvishga tushdi, to’grirog’i qo’rqib ketdi, oyoqlari, qo’llari qaltiray boshaldi. Tuhmat ustiga tuhmat, zarba ustiga zarba odamni tentak qilib qo’yar ekan. Bu ablahlarga nima kerak o’zi? Nega bu qadar tuhmat qilayapti? Men kichkina bir odam bo’lsam, qayerdagi hech kim bilmagan gaplarga qanday qilib aralashaman? U tergovchining hozir yana bir bir bo’hton toshi otishidan cho’chib, qurib qolgan labini tili bilan ho’llab oldida:
-Uka, siz kabi o’g’lim bor, shuning uchun bilmasdan sensiragan bo’lsam ko’ngilga olmang, shuning uchun ota go’ri qozixonami, mana siz ham meni sensiradingiz, teng bo’ldik,-dedi yolvorgan ohangda.
-Siz meni o’zingizga tenglashtirmang. Teng-tengi bilan tezak qopi bilan, degan gap bor. O’g’lingiz Otabekka kelsak u ham narigi xonada so’roq berayapti.
-Unga nima deysizlar, nima gaplaring bo’lsa mana mendan so’ranglar. Uni sindirmanglar, u mamlakatga rahbar bo’ladigan surobi bor. Bu yil Toshkentga borib, dorilfununga kirmoqchi. Tuhmat qilmanglar, unga, jon uka!
-Ha, yashang, demak prezidentni o’ldirtirib o’z og’lingizni oldingga surmoq rejalaringiz bor ekanda-a?
-Uka gapimdan gap topib hazil qilayapsizmi. Askiayaga ham usta ko’rinasiz. Bizni nega bu yerga olib keldilaring. Agar u bu narsa kerak bo’lsa, ana butun topganim sizlarniki!
-Nima siz menga pora taklif qilayapsizmi? Men vijdonimni harom pulga sotadigan odam emasman. Men sizga o’xshab past ketmayman. Men hayotimni shu hukumatim, shu mamlakatim, shu yurtboshimga tikkanman. Manga ular berayotgan pul yetib ortadi. Sizga esa pora taklif qilganlik aybini ham tirkayman.
Nahotki dunyo bir zumda teskari aylanib ketdi? Xuddi tushdagi kabi voqeadan voqeaga uchub o’tayotgan va hatto nima bo’layotganini esda saqlolmayotgan edi. Ammo bular nimadir istashmoqda deb o’yladi va tashabbusni qo’lga olmoqchi bo’ldi:
-Qani sanksiyalaring bormi o’zi? Nega mani qamaysanlar?!-deya dodladi.
-Sanksiyani uyingizga borganda ko’rsatishmadimi, o’sha yerda so’rash kerak edi. Bu yer esa sanksiyadan keyingi qaror yoziladigan joy. Endi gap bunday ertaga sizni Toshkanga olib boramiz, bugun men sizga aytadigan gaplarni hammasini o’sha yerda bo’yinga olasiz va keyin prezidentimiz avf chiqarganlarida qo’yib yuboramiz sizni.
-E, nimalar deyapsiz. Sizlar xato ish qilib qo’yganga o’xshaysizlar, adashib boshqa odamni ushlab kelgan ko’rinasizlar,-dedi Qoraboy aka yana baland ovozda.
-O’pkani bosib oling.Biz adashganimiz yo’q. Bizga kerakli odam siz bo’lasiz. O’sha Kamolov Moskva KGBsida ishlayapti hozir. Bir guruh odamlarni Podmoskovyeda mashqdan o’tkazib, prezidentimizni o’ldirish uchun tayyorlamoqda. Bunga muxolifat ham, islomchilar ham, ishbilarmonlar ham aralashgan bildingiz-mi? Biz bu ishni to’xtatishimiz kerak. Ya’ni Kamolovning orqasiga tepishimiz zarur. Men sizga qayerga borganingiz va Kamolovga bu yerdan qanday xat olib borganingiz, kim berib yuborgani va boshqa ma’lumotlarni aytaman, siz bu gaplarni Toshkentda va kerak bo’lsa Moskvada takrorlasangiz bas, vatan tarixi uchun ulkan xizmat qilgan bo’lasiz.
-Yo’q, sizlar adashgan, men unaqa odam emas…
-Biz yo’q deganlarning ko’pini ko’rganmiz. Butilkani ustiga o’tirgandan keyiin mo’min qobil bo’lib qolishadi,-dedi tergovchi tortmasini ocharkan.
-Meni qo’rqitmang, men siz aytgan odam emas,-dedi Qoraboy aka yana tovushini ko’tarib.
-Bo’lmasa, biroz ishontirishga to’g’ri keladi.
Tergovchi Qoraboy aka tomonga o’tdida uni o’rnidan turg’azib ikki oyog’ining orasiga bir tepdi. Qoraboy akaning nafasi ichiga tushib, hatto “uh” ham deya olmay o’tirib qoldi. Tergovchi keyin tortmasidan bitta aroq shishasini oldi-da yerga qo’ydi. Ikkinchi harakat mana shuni ustiga orqangiz bilan o’tqazish bo’ladi. Bu hazil emas. Mana ko’ring!- deya u videotasmani ishga soldi. U yerda bir yosh yigitni shishaning ustiga o’tqazishganidagi dahshatli manzara tasvirga olingan ekan. Qoraboy akaning yuragi o’ynab ketdi. Labi quridi. Tili borib komiga yopishdi. Bu ne ko’rgilik? Shu yoshga yetib bunday sharmandagarchilikni yashaymanmi endi? Biz mustaqil bo’lib allaqachondan shunaqa ishlar boshlanib ketgan bo’lsa ertaga nima bo’ladi.
-Ukajon, siz ham uylangan bo’lsangiz kerak, bola chaqangiz bordir, ota-onangiz bordir, surishtirib kelsa balki qarindosh chiqib qolaramiz, qo’ying endi shu gaplarni,-dedi u arang.
-Qo’yamiz, lekin siz oldin mana bunga qo’l qo’ying,-dedi tergovchi.
-Bu nima?
-Hozir sizga aytganlarimiz, qo’l qo’yganingizdan keyin qolganini aytaman.
-Bilmagan, qilmagan ishga qandy qilib qo’l qo’yish mumkin?
-Agar bundan qo’rqsangiz alternativ variant bor. Narigi xonada xotiningizni tergov qilishayapti. Yuring ko’rsataman.
Qoraboy akaning ichidan bir narsa uzilib ketgandek bo’ldi. Yo’q bu aldayapti. Agar ularni ham olib kelishganda bitta mashinga solib keltirgan bo’lardilar. Xuddi uning fikrini uqib turgandek, tergovchi javob qildi;
-Siz ko’nmasligingiz mumkin deya orqadan olib keldik,-u shunday deb qo’shni xonaning eshigini ochdi. U yerda xotini o’tirgan va uning yonida ham shisha turgandi. Xotini Qoraboy akani ko’rishi bilan yig’lab yubordi. Ammo tergovchi eshikni yopdi va Qoraboy akaga:
-Agar rozi bo’lmasangiz, mana shu yerda ko’zingizni oldida biz ikkalamiz xotiningizni zo’rlaymiz,-dedi.
U shunday deb qo’shni xonadagi yigitga:
-Boshidagi ro’molini olib ot! Yechintir va bu yoqa olib kel!-dedi.
Qoraboy akaning qoni maynasiga chiqib ketdi. Jon holatda tergovchining basharasiga qarab musht tushirdi. Ammo tergovchi xuddu shuni kutib turgan ekanmi, uning qo’lini aylanirib yuborgan edi, Qoraboy aka koridorning devoriga borib urildi.
-Hali senmi ko’nmaydigan to’ng’iz, seni bulbul qilib qo’yaman,-deya u Qoraboy akaning yoqasidan tortib ichkariga olib kirdi.
Keyin bir-ikki mushtlab burchakka itarib yubordida qo’shni xonadagi yigitga baqirdi:
-Xotinini yechintirib bu yerga olib kel dedim, sanga. Tez bo’l!
-Baraka topgur, to’xta, olib kel o’sha qog’ozingni. Mana qo’l qo’yish kerak bo’lsa qo’yaman, ammo Toshkanga borganda hamma siringni ochaman,-dedi Qoraboy aka yig’lab.
Tergovchi qog’ozga qo’l qo’ydirib oldida:
-Sen Toshkanda bo’lganingda xotining va o’g’illaring shu yerda bo’lishadi. Mana shu butilka ham shu yerda turadi, shuning uchun odamga o’xshab gapimga kirsang, hammasi men aytgandek bo’ladi. Agar adi-badi aytib o’tirmaganingda o’g’ling va xotiningni javob berib yuborgan bo’lardik. Hali ham o’ylab ko’r, rozimisan, tinch yo’l bilan hal qilamizmi, yoki…
Qoraboy akaning umr yo’ldoshi eshik yonida ichki kiyimda, ochiq joylarini qo’llari bilan bekitgancha bir musht bo’lib, dildirab, yig’lab turardi. U xotiniga bir qaradiyu boshqa qaray olmadi. Yuragi tipirchilay boshladi. U to’xta dedi yuragiga, bu safar senga osonlikcha bo’ysunish yo’q. Oldin bularni qutqarish kerak, ana undan keyin nima qilsang qilaver!
-Uning kiyimlarini ber, hamma aytganingga roziman,-dedi Qoraboy aka ko’zlarini boshqa tomonga burib, qo’lini xotini tarafga uzatar ekan. Baribir Toshkentga borganda buni fosh etaman, deb tergovchining aytganiga rozi bo’ldi. Tergovchi bitta yangiroq kostum olib kelib, Qoraboy akaga kiygizdi va bo’yniga bo’yinbog’ ham taqib qo’ydi. Keyin suv ichirdi va “Valerianka” berib, o’zi uning sochlarini tarab ham qo’ydi. Keyin voqealarni takrorlab berdi va Qoraboy akaning “ko’rsatma”larini videotasmaga yozib olishdi. Ayni payda unga bu gapni ruschalab ham aytishni buyurdilar. Buni ham bajardi. Keyin uni yerto’laga tergovchining o’zi olib tushdi. Uni kameraning ichida qoldirar ekan tergovchi:
-Ko’rdingmi, boya ikkalamizni tenglashtirayotgan eding, men esa farqimiz bor degandim. Farqimiz shuku, sen egoistsan, o’zingzni o’ylaysan. Ikki yil oldin mitinglarda xalqim, tilim, millatim degan gaplaring safsata, sen kerak bo’lsa o’z manfaating uchun hamma narsani sotasan. Qara, yolg’ondan butilka tiqaman, xotiningni zorlayman degan edim, Kamolovni va yana qancha odamlarni yo’q qilib yuborish uchun rozi bo’lding. Ularning ham xotini, bola chaqasi borligini esa o’ylab ham ko’rmading. Sen eng tahlikali odamsan. O’zingni o’ylab boshqa odamlarni oyoq osti qilib yuborasan. Sen xoin deb yurgan, muxolifatga arlashib yurgan o’sha yigitlar esa shu vatan, shu millat uchun jonini tikkanlar. Senga o’xshab qo’rqoq emas ular. Sening kallang ham ishlamaydi. Agar ishlaganda bilar eding, bu yerga kirdingmi chiqish yoq. Demak qo’l qo’ysang ham o’lasan, qo’yamasang ham. Endi sening keraging yo’q, bilasanmi odamning ismida ham ko’p gap bor. Senga bekordan Qoraboy deb ism berishmagan ekan!-deya uni tahqirlab chiqib ketdi…

892 YIL OLDIN

Tohir olti oy Quron kursiga qatnadi. Yotadigan, yashaydigan maxsus joy yo’q edi. Yalanglikda uxlab, yalanglikda uyg’onardilar. Bir kuni u:
-Yaqinda qattiq sovuq tushib qoladi, hozirdan ovga chiqib, teri to’plab, keyin chodirlar qurib olsak bo’lmaydimi?-deb mullaga savol berdi.
Mullaning jahli chiqdi:
-Bu yerga kelganlar adolatni, haqiqatni izlab kelganlar. Haqiqatni topish oson emas. Uning uchun sinovdan o’tish kerak, azoblarda toblanish zarur. Sizlar hali birinchi sinfdasizlar. Ikkinchi sinf qishda, qor-qirovda chiniqish bo’ladi.
Undan keyin uchinchi sinf boshlanadi. Bu ochlik, suvsizlik sinfi.
So’ng pichoq, xanjar o’yinlari darsi.
Shundan o’tganlargina shayx hazratlarining ostonalariga yetib boradilar. Agar hazratning sinovlaridan ham o’tishsa Jannatga borishadi. Xudo faqat u kishiga vahiy yuborib turibdi. Faqat bu ulug’ zot dunyoda nimalar kechgani, nimalar bo’layotgani va nimalar bo’lishini biladilar.
Har bir sinf yakunida bir marta u kishining mo’jizalarini o’z ko’zingiz bilan ko’rasiz!
Har bir sinf bitishida jannatga borib qaytgan bir odam bilan uchrashasiz!
Har bir sinf bitishida ota-onasini kim o’ldirganini topgan va jazolagan odam bilan gaplashasiz.
Har bir sinf bitganda Xudoga bir qadam yaqinlashib qolasiz!
Hamma ham buning uddasidan chiqa olmaydi. Faqat jismonan, aqlan kuchli bo’lganlar, o’zini chiniqtira olganlar, qo’rqmas, jasoratli yigitlargina bunga muyassar bo’ladilar. Oldingizda ikki yil bor. Agar qiynalsangiz bu uch yoki besh yilga ham cho’zilishi mumkin. Yoki qo’rqoqlik qilsangiz yarim yilgan ham qolmasdan ketib qolishingiz ham o’z qo’lingizda. Biroq qiynalishdan qo’rqib ketib qolganlarning holini eshitib turibmiz. Ularning ota-onalarini o’ldirgan badbaxtlar ushlab qolib, bachcha qilib qo’yishgan ekana. Bachcha degani nimaligini bilasizlarmi? Barzangi-barzangi erkaklar o’zlariga xotin qilib oladilar, qulbachcha qilib oladilar, xunasa bo’lib qolasiz, naru-moda bo’lib qolasiz, erkaklikni unutasiz. Bu yerda chiniqib haqiqiy erkak bo’lasiz. O’sha bechoralarni ham qutqazish sizga nasib bo’ladi!
U yerda esa orqangizni yirtib yuborishadi! Agar kim qiynalsa, o’zida bardosh, kuch, iroda topa olmasa, ayolsifat bo’lsa, to’rt tomoni qibla, hozirdanoq ketaversin. Unutmasin, bir kun borib uni qutqazamiz, agar ungacha itlarga yem bo’lib ketmasa?! Chunki ular itlarga odam go’shti yedirib, ularni tozilikka o’rgatar ekanlar. Bu yer qo’rqoqlar, nimjonlarning joyi emas! Bu yer alpomishlar, arslonlarning maskani! Siz ezilganlar, bechoralar, qashshoqlar uchun kurashadigan, yurganda oyog’idan olov chaqnaydigan yigitlar bo’lishingiz kerak! Osmondan inayotgan chaqmoq sizdan qochsin, siz momoqaldiroqdan larzaga tushsangiz keragingiz yo’q…
Tohir boshini egib qoldi, Xuddi hamma unga qarayotgandek va “Qo’rqoq” deya ko’rsatayotgandek edi. Ammo Quron darsidan keyingi kurashlarda, yugurish, toqqa chiqish, toshlarni yumalatishlarda u ko’zga tashlanib qolgani uchun hech kim unga qaramayotgan edi. Shunday bo’lsada u bergan savolidan izza bo’ldi, xijolat chekdi.
…Toqqa qarab yugurish darsida u hammadan avval qoyaga yetib bordi. Xuddi qoyaning ustida kiyik turgandek edi. Ko’zlari jovdirab turgan kiyikni ko’rgandek bo’ldi. Ko’zimga nimadir ko’rinayapti deb o’yladi. Lekin haligi kiyik yigitchalarga o’xshab kiyinib olgan qiz ekanligini payqadi.
-Sen … sen, nima qilib yuribsan, bu yerda?-dedi unga nafasini rostlab olarkan.
Qiz ham unga o’xshab hallixlab qolgandi. Unga bir qiyo boqdi-da pasga qarab yugurib ketdi. Tohir qiz boya turgan joyga kelib, past tomonga qarasa o’nlab qizlar xuddi emaklagan kabi qoyaga intilayotgan edilar. Ortda esa o’zining do’stlari. Demak, qoyaning bu tarafida ham boshqa hayot bor ekan, deb o’yladi. Bu orada bolalardan biri qoyaga yetib keldi-da orqaga qaytdi. Tohir birinchilikni yo’qotayotganini his qilib haligi bolaning orqasidan yugurdi.
U yana biror dashnomga sabab bo’lmasin deya qizlar haqida hech kimga savol bermadi.
Shom namozidan keyin ustodlar Katta teppadagi qal’aga ketib qoldilar. Qorong’u juda tez bostirib kelar edi bu yerda. Shu bos u Xuftonni do’stlari bilan birga oq’idida tog’dan keladigan soy tomonga ketdi. Uning ko’ngli rohatsiz bo’lib qolgandi. Haligi qizlar unga Zuhrani eslatgandi. Balki Zuhra ham adashib shu joylarga kelgan va o’sha qizlar bilan birga bo’lsa-chi, degan savol uni tinch qo’ymadi. U asta-sekin qoyaga qarab ko’tarilib bordi. Qoyaga yetganda Oy ko’rindi. To’lin oy. Birdan dadasining gapi yodiga tushdi:
-Oy yangiligida to’lin bo’ladi. Unga qarasang, keyin yaqinlaringga qarama. Ko’z tegadi. Avval yerga qara, keyin odamga!
Ammo atrofda odam yo’q edi. Shunday bo’lsada bir oyga qarab, keyin bir qoyaga qarab qo’ydi. Ammo qoya xuddi uning ko’zidagi nurni o’ziga qaytargandek tuyuldi. Bundan ko’ngli g’ash bo’ldi. Nima bo’lsa ham, borib qizlar qayerda turishini aniqlashga va Zuhrani surishtirishga qaror qildi. Oldin belidagi belbog’ini yechib bir burda qotirma va bir burda go’shtni olib yedi.
Sinfda kuniga bitta qotirma va bir lo’nda pishgan go’sht berishardi. Agar birinchi bo’lsa ikkita qotirma va bitta qatlama olardi. Tohir ba’zan ikki uch sohada birinchi bo’lib ko’proq yegulik olardi. Ammo u ortib qolganini bellashuvlarda eng oxirda qolganlarga berardi. Bir kunda shundaylardan biriga qatlamani uzatayotganda qo’liga qamchi bilan “yeb” qoldi.
-Bu yerda rahm-shavqat bo’lmaydi. Har kim o’zi uchun kurashadi. O’zing uchun o’l yetim, bildingmi? Sen bunga qatlama berib yaxshilik qilmayapsan. Aksincha sen unga dushmanlik qilayapsan! U shu yo’l bilan tekinxo’rlikka o’rganadi. Ertaga birinchi bo’lish haqida o’ylamaydi, harakat ham qilmaydi. Sen uning intilishini, jasoratini o’ldirmoqdasan! Chunki och qolmasligini biladi. Bugun sen o’zing bersang, ertaga u sendan o’zi so’raydi…
Bu doim qamchi bilan yuradigan Durbek pahlavon edi. Undan hamma qo’rqar edi. U juda ayovsiz, shavqatsiz bir odam edi. Agar qo’liga tushsangiz teringizni shilib olmaguncha qutulishingiz mushkul edi. Uning qamchisi urilgan joyda ilon izidek joy qoldirar, bo’rtib chiqqan joy uncha-bunchaga tuzalmasdi.
Tohir qo’lidagi qotirmani yer ekan, hali bitmagan yaraga ham tikilib qolgandi. Ammo bu bir zumlik bir xotira kabi o’tib ketdi. Chunki uning ko’nglini Zuhrani topish ilinji xuddi osmondagi oy kabi yoritib qolgandi.
U asta-sekin qoyaning orqa tomoniga qarab yura boshladi. Nima uchundir ichida bir qo’rquv paydo bo’ldi. Shu bois ehtiyotkorlik bilan, asta-asta yurib bordi. Ancha yurgandan keyin bir teppalikning yonidagi chodirlarga ko’zi tushdi. Atrofda esa gulxanlar yonib turibdi va qizlar ana shu gulxanlar atrofida to’planib o’yin-kulgi qilayotgan edilar. Bir guruhdagilar childirma sadolariga hamohang o’ynayotgan bo’lsalar, ikkinchi guruhdagilar ashula aytayotgan edilar. Nega ular birga emaslar? Bunday qarasa uchinchi guruh ham bor va u yerdagi qizlar boshlarini egib turardilar. Tohirning ko’ziga xuddi osmondagi oy qayergadir g’oyib bo’lib, yulduzlar esa mana shu adrga to’kilgandek ko’rindi.
U bir to’xtab qolib, bir ildamlab borayotgan bir paytda “ship” etib nimadir bo’yniga o’raldi va u gursillab yiqilib tushganini his qildi. Keyin qamchining bo’ynini tilib ketgani va havoda vishillagancha boshqa joylariga kelib urilayotganini sezdi. U yerda ilon kabi to’lg’anar ekan, qattiq bir qo’l uni bo’g’ib oldi:
-Nima uchun kelding?
Bu Durbek pahlavon edi.
-Men… men.. singlim Zuhrani qidirib kegandim…
-Nega qorong’uda kelasan?
-Chunki… Chunki…-u javob topolmadi.
-Sen bu yerda kim bilan don olishasan?-deb so’radi Durbek pahlavon.
Tohir bu gapni tushunmadi.
-Nima deganingiz bu!-dedi.
-Nima erkakliging uyg’onib qoldimi? Ana u qizni ko’rib oshiq bo’lib qoldingmi?
Durbek pahlavon boshi egik o’tirgan bir qizni sochidan sudrab olib keldi.
-Shumi singling!
-Yo’q, man o’z singlimni qidirib kelayotgandim, dedim-ku?!
-Sanga o’xshab singlisini qidirib kelganlarni ko’p ko’rganmiz, -deya Durbek pahlavon uni gulxan tomonga sudradi.
Qizlar Tohirni ko’rib qahqaha otib kuldilar. Ulardan biri olovga tutib turgan kosovni olib u tomonga yura boshladi.
Durbek pahlavon esa Tohirning yagtagini yechib, unga tiz cho’kishni buyurdi.
-Qizlarga qarab tiz cho’k!
Tohir namoz o’qigandagi kabi yerga cho’kdi.
-Endi boshingni sajdaga qo’ygan kabi yerga qo’y!-dedi.
U Durbek pahlavonning aytgani bajardi. Shu payt bo’ynining orqasidan olov chiqib ketganini his qilib, yerga yumaladi. Olovda cho’g’ga aylangan kosov uning orqa bo’yniga bosilgan edi. Tohir nima bo’lganini bilmas va nima bo’lganiga aqli yetmas ham edi. Uning erkakligini bichish uchun bo’ynining orqasidagi tomirini kuydirishgan edi. U hushsiz yotganda faqat bir qizning qattiq chinqirig’i quloqlariga muhrlandi.
Durbek pahlavon qizning ham his tuyg’ularini bichgan edi…
Tohir o’ziga kelganda bo’ynining orasiga otquloqqa o’xshagan bir o’tning barglari bog’lab qo’yilgandi. U ancha vaqtdan keyin yuqori sinfdagi bolalarni ko’rganida ularning bo’ynida ham oqarib qolgan joylar borligini ko’rdi. Bular ham qizlarning yoniga borib qolgan bo’lsalar kerak, deb o’yladi.
U ancha vaqt sinfda birinchi bo’lolmay yurdi. Negadir ma’nan ham bukilib borayotgandi. Ketsammikan, deb o’yladi. Ammo qayerga boraman? Agar ketsam, ota-onamning qotilini qanday topaman? Haqiqatni biladigan yakkayu yagona odamga yetadigan boshqa yo’l bormi? Shuncha odam chidab turibdi? Nahotki men chidamasam? Ana shunday o’ylar uni soatma-soat ulg’aytirib borardi.

Jahongir Muhammad.

(Davomi bor).

VASHINGTON: 2005-2006

Advertisements

About TURONZAMIN

supporter of democracy
This entry was posted in Assassin. Bookmark the permalink.