Диктатура манзаралари

Жаҳонгир Муҳаммад: ҚАМОҚДА ЧИРИТИШ

“Ўзбекистонда ўн минглаб одамлар қамоқларда абадий сақланмоқда. (Хабарлар оқимидан).

Мактабда ўқирдик. Ёзда ғишт тўкиб, беш-тўрт сўм пул қилмоқчи бўлдик. Синфдошим Қаҳҳор ва биздан бир синф кейинда ўқийдиган Қосим деган йигитлар билан бирга Самарқанд-Панжакент йўлида, Регистондан икки километр узоқликда бир кишининг энди қурилаётган уйида иш бошладик.

Ишимиз тугай деб қолганда уй эгаси Ўзбекистон Ички ишлар вазири Ҳайдар Яҳёевнинг укаси эканлигини билдик. Гапнинг очиғи, Ҳайдар Яҳёев деган одамнинг ўзи кимлигини билмас эдик. Аммо уйга келиб, бизлар вазирнинг укасиникида ишлаётганимизни айтиб, мақтангандим, дадам׃

-Йиғиштир бу ишни,- дедилар.

Ҳайрон бўлдим.

-Ҳайрон бўлма, нима, қамоқда чириб кетмоқчимсан, уччалангни ҳам пулингни ўзим бераман, борманглар.

Қаҳҳорнинг дадаси дадамга амаки ўғил бўладилар. У киши ҳам айни гапни айтибдилар. Қосим ҳам “Бормас эканмиз” деб келди. Биз жуда ҳайрон эдик. Чунки ишлаётган жойимиз жаннат каби жой эди. Тушимизга кирмаган таомлар келиб турар, Сиёб колхоз бозоридагилар мева-чеваларнинг энг сарасини олиб келишарди.

Шуларни айтгандим, раҳматли дадам?

-Булар одамларнинг хуни эвазига келади,-дедилар ва бошимни силаб׃-Ҳали катта бўлсанг тушунасан!-деб қўйдилар.

Катта бўлганимда ҳам Ҳайдар Яҳёев ҳақида жуда даҳшатли гаплар юрарди.

“Кабинетининг остида одамларни қийнайдиган жой бор экан, ўтирган жойидан пастга қараб томоша қилар экан…”

“У одамларни қийнашнинг янги усулларини ихтиро қилган. Масалан, ҳамма томони бетон бўлган хонада ётган одамнинг устига машина билан ахлат тўка бошлашар ва у энди ўламан деганда сув билан ювиб юборишар экан…”

Шунақа одамнинг укасининг уйида ғишт тўкиш оталаримизга нақадар даҳшат бўлиб туюлганини кейин-кейин ҳис қила бошладим. Кейин Ҳайдар Яҳёевни қамашди. Вақт ўтиб Каримов уни пахта иши қурбони дея оқлади.

Дарвоқе, Ҳайдар Яҳёев қўшиқчи шоир ҳам бўлган. Унинг шеърларини куйламган қўшиқчи йўқ эди, айниқса, Ортиқ Отажонов “бопларди”. Ҳозир ҳам унинг шеърлари асосидаги қўшиқлар куйланмоқда. Уни мақтаб турганлар ҳам бор, худди Зокир Алматовни мақтайдиганлар бўлгани каби.

…Бир куни ўзбекнинг келган-кетган журналистлари орасида ўзига хос из қолдиргани – Аҳмаджон Мухторов:

-Жаҳонгир, Ислом ака сизнинг чиқишларингиздан хафа, жим юрмаса “Қамоқда чиритаман”, деб айтдилар,- деди.

Парво қилмадим. Кўп ўтмай айни гапни Исмоил Жўрабеков ҳам айтди׃

-Ука ёшсиз, бирор жойга ҳоким бўлиб борасизми?

-Нега бирдан ҳокимлик таклиф қилиб қолдингиз?

-Жим юришингиз керак. Ислом акам “Агар жим юрмаса, қамоқда чиритаман”, деяптилар.

Кўп ўтмай Каримовнинг ўзи юзимга тик қараб, айни гапни айтди. Қўрқитиш усули деб ўйладим.

Бир куни қашқадарёлик депутат дўстим Мурод Жўраев Каримовннг хонасидан чиқиб, ёнимга келди.

-Нима гап?-дедим.

-Менга суиқасд қилганларни жазолашни талаб қилгандим, “Жим юрмасанг қамоқда чиритаман”, деди…

Мурод Жўрев 12 йилдан бери қамоқда. Муддати битди, дегунча узайтириб қўйилади.

Айни ҳолни собиқ Ўзбекистон халқ депутати Самандар Қўқонов қисматида ҳам кўриш мумкин.

Ўзбекнинг 20- ва 21-асрлардаги энг улуғ адиби Эврил Турон-Мамадали Маҳмудов ҳам Каримов “Қамоқда чиритаман” деганлардан бири.

Санаб битира олмайсиз. 10 мингдан зиёд… балки ундан ҳам кўп одам бугун Каримовнинг қамоқларида. Улар бегуноҳ ётганлари бир томон, балки уларга берилган муддат битиши билан яна узайтириб қўйилади.

Яқинда Тошкент дипломатия олийгоҳини битириб, Америкада мардикорлик қилаётган бир йигит билан танишдим. Билимли йигит. Ундан сўрадим׃

-Наҳотки мамлакатда сизга иш топилмади?

У ҳазин жавоб қилди׃

-Дадам, “Болам, тилинг ёмон, чет элларга кет, бу ерда қолсанг Каримов қамоқда чиритади” дедилар. Шундан кейин бу ёқларга келдим,-деди.

“Каримовнинг кирдикорлари” китобидан.

Advertisements

About TURONZAMIN

supporter of democracy
This entry was posted in 1.BOSH SAHIFA, jahonnoma. Bookmark the permalink.