Ўзгармаган мавзулар

Жаҳонгир Муҳаммад: Tафаккурлари, маънавиятлари бой  инсонлар ахлоқан мукаммал бўладилар

САВОЛ: Олдинги саволга берган жавобингиздан кейин менда ҳам бир савол пайдо бўлди. Демократия бўлган Ғарб давлатларида ҳам ахлоқ масаласи биздан яхши эмас-ку? Шундай экан бунинг илдизи тузум билан боғлиқ бўлмай, бошқа эмасми? (27 Июл, Азимжон).
ЖАВОБ: Аввало шуни айтиш керак-ки, ҳар бир жамият, ҳар бир тузум ва ҳар бир даврда ахлоқнинг ўз ўлчовлари бўлади. Масалан, бундан 80 йил олдин паранжисини ёпинмаган аёлни ахлоқсиз деб билишган ва ҳатто тошбўрон ҳам қилишган. Бугунги даврда эса бу нарса шахснинг дахлсизлигига ҳужум деб баҳоланади. Ёки бундан юз йил олдин аёлнинг жамоат ишларини бажариши ақлга сиғмайдиган ҳол бўлган. Бугун эса акси. Ўзимизнинг ўтмиш ва бугундан ана шундай юзлаб мисоллар келтириш мумкин.
Энди Ғарб ва Шарқ ўлчовларига қарайлик. Шарқда ахлоқсизлик дейилган кўп нарса Ғарбда ахлоқ ҳисобланади. Масалан, Ғарбдаги бир қатор мамлакатларда қизлар турмушга чиқишидан олдин бўлажак куёв билан бир неча йил бирга яшайдилар. Буни оддий ҳол деб қарашади ва ҳатто қонуний асосга ҳам эга. Ёки Ғарбдаги кўпгина мамлакатларда турмушга чиққунга қадар ўз иффатини сақлаб қолган қизларга паст назар билан қарайдилар. Бизда эса мутлоқ акси.
Лекин Ғарбда биз ахлоқсизлик деган кўп нарсалар бизнинг жамиятда ҳам азалдан бўлган. Фақат яширин. Масалан, бесоқолбозлик. Ёки ўз хотини бўлгани ҳолда яна кўплаб жазманларга эга бўлиш, ёки оиласи, эри бўлгани ҳолда ўзга эркак билан айшу ишрат қилиш минг йиллар давомида жамиятда давом этиб келган нарса. Аммо ошкор қилинмаган, гапирилмаган. Бугун жамиятда аёллар бузуқлиги авж олди деган гаплар тез-тез айтиладиган бўлди. Ҳа, бугун кўп. Лекин илгари ҳам бўлган, ундан олдин ҳам бўлган. Совет даврида истаган меҳмонхонада фоҳишалар бўлар эди. Буни ҳамма биларди ва ҳеч ким гапирмас эди. Ғарбда эса бу нарсалар ошкор бўлгани учун бу жамиятни бузуқ деймиз. Ўзбекистондан кетиб фоҳишалик йўли билан пул топаётганларнинг аксарияти Ғарб давлатларига эмас, мусулмон давлатларига бораётгани ҳам сир эмас.
Биз Туркияга келганимизда кўпгина телевидение каналларини оила даврасида кўра олмас эдик. Куракда турмайдиган сўкинишлар, ҳаёсиз кўринишлар … кўчада аёлингиз ёки қизингиз билан бирга юрсангиз беҳаё термулишлар, гап отишлар ва ҳоказо.
Америкага келар эканмиз, бу жамият ҳақида эшитганларимиздан бошимиз қотиб қолган эди. Бу ерга келсак кўчада биров бировнинг аёлига гапириши, тегажоғлик қилиши, ёки қизига таъсир қилишга уриниши нафақат ахлоқсизлик, балки жиноят ҳам ҳисобланар экан. Телевидение ва матбуот ҳам Туркиядагидан бир қадар яхши эди. Энг сўнгги мисол. Машҳур хонанда Майкл Жексоннинг синглиси Жанет Жексоннинг бир концертда кўкраги очилиб кетгани экранга сизгани боис масала конгрессга қадар етиб борди ва буни кўрсатган телевидениеларга бир неча миллион жарима солинди, шундай ҳол такрорланадиган бўлса, ёпиб қўйилишлари ҳақида огоҳлантирилди. Европада буни матбуот эркинлигига ҳамла деб баҳолашди. Кўрдингизми, ҳар жойнинг ўз ўлчовлари мавжуд. Қолаверса мен бу билан Ғарб яхши, Шарқ ёмон демоқчи эмасман.
Қаерда нур борки соя бор, қаерда одам борки ахлоқсизлик бор. Бу ҳақиқат. Фақат тафаккурлари, маънавиятлари бой бўлган инсонларгина ахлоқан мукаммал бўладилар.
Ҳар қанча тақиқ ёки тарбия ахлоқсизликни чеклай олмайди. Лекин соғлом жамият буни ўз қонун қоидалари доирасида тартибга солиши мумкин. Бунинг учун эса яна такрорлайман: жамият ва тузумнинг ўзи соғлом бўлиши керак.

2004 йил.

“Оқсарой сирлари”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: