Жаҳонгир Муҳаммад׃ Ўзгармаган мавзулар

ОҚСАРОЙ СИРЛАРИ

САВОЛ:Диктатуранинг илдизлари нимага боғлиқ деб ўйлайсиз? (Абдуҳаким, 15 Июл).

ЖАВОБ:Диктатура илдизлари ҳар бир халқнинг маданияти, анъаналари ва дини билан боғлиқдир.
Агар оилада болани одам деб ҳисоблашмаса, уни фикр юритиш қобилиятидан йироқ деб камситиш нормал ҳол бўлса, ёки тарбиянинг муҳим қисми ҳисобланса, бу табиийки унинг ривожланишига, камол топишига эмас, балки эзилишига, нобаркамол бўлишига олиб боради.
Агар оилада отанинг айтгани айтган, дегани деган, бўлса ва бошқаларнинг фикр қарашларига қўл силташ одат бўлса, бу оилада эркинлик, ҳурлик эмас, балки қуллик, итоатгўйлик илдиз отади.
Лекин биз буни “тарбия” деб айтамиз, анъана, урф-одат деб баҳолаймиз ва қадрлаймиз. Яширадиган жойи йўқ, бизда болаларга “Отангга қарши гапирма”, “Ўзингдан каттага қарши чиқма”, ‘Оқсоқолнинг айтгани тўғри”, “Раиснинг, раҳбарнинг дегани деган” қабилида тарбия берилади. Ваҳоланки раиснинг ақли сариқ чақага ҳам арзимаслиги ва у қайси бир қариндоши ёки пора эвазига раҳбар бўлган бўлиши мумкин. Худди шундай ота ўқимаган, боласи эса китобхонадан чиқмаган бўлиши ҳам мумкин. Лекин бунинг аҳамияти йўқ, деб биламиз. Кўп кўйлак йиртган кўп нарса билади деган ақидамиз бор.

Биз тарих ҳақида гапиришни яхши кўрамиз. Аммо бутун тарихимиз диктатурадан иборат бўлганини эса айтмаймиз. Э, тарихга қарши гапириш мумкин-ми? Бу тарбиясизлик бўлади. Гарчи тарих худди бугунги Ўзбекистонда бўлгани каби илгари султонлар, подшолар, амирлар томонидан ёздирилган бўлса-да!

Динимиз қоидалари оддий одамларга эмас, амалдорга қараб шарҳлангани ва аксарият тафсирлар султонлар, подшолар ва амирларнинг майлига қараб ёзилганини, худди бугунги Ўзбекистонда бўлгани каби илгари ҳам уламолар султонлар, подшолар, амирларнинг оёқларини ялаганларини гапиришни тарбиясизлик деб атаймиз.

Биласизми, нега халқчилроқ бир киши раҳбар бўлса уни “латта” деймиз, қаттиққўл раҳбар истаймиз? Чунки болаликдан муштга, калтак ейишга, тўғрими нотўғрими катталарнинг айтганини қилишга ўрганганмиз.

Кўрдингизми, диктатура илдизлари жуда чуқур ва уларни суғуриб отиш осон эмас. Бу илдизлар чирмовуқдек, ажриқдек ҳаммаёқни ўраб олган. Бугунги режим эса ана шу илдизга сув қуйишгина эмас, уни вужуднинг бошқа жойларига ҳам кўчиришга, онгни ана шу илдизлар чирмовуғи билан зарпечакдек ўраб ташлашга хизмат қилмоқда.

САВОЛ: Шавкат Мирзиёев Каримовга таъсир қила бошлади, деб ёзмоқдасиз, айни пайта Каримовнинг диктатор эканлиги, яккаҳокимлигини ҳам айтиб келаяпсиз, бундай пайтда унга қандай таъсир қилиш мумкин? Агар таъсир қилиш имкони бўлса, Эркин Воҳидов ва Абдулла Ориповлар нега уни яхши томонга буриш учун таъсир қилмайдлар? (Умид).

ЖАВОБ: Каримов билан бирга ишлаган кунларимда уни анча яқиндан таниганман. Балки ҳамма диктаторларга ҳам турлича таъсир қилиш йўллари бордир, аммо Каримовнинг атрофида уюшган одамлар унинг жаҳлини чиқариш билан анча ишни битирадилар.

Масалан, мен олган аниқ маълумотга кўра, жумладан, сиз ўқиб турган мана шу савол-жавобларни кирилга айлантириб, баъзан эса русчага таржима қилиб, унга олиб кириб, жаҳлини чиқаришда фойдаланишар экан.
Шунингдек, у ёмон кўрадиган одамлар билан боғлиқ воқеалар тўқийдилар, уюштирадилар ва унинг жаҳлини чиқарадилар. Жаҳли чиққанда Каримовнинг кўзи қонга тўлади ва кўп нарсага хўп, деб юборади. Бу битта йўли.

Иккинчиси эса, Каримов билан ҳар куни кўришадиган беш-олти кишининг манфаати кимнидир йўқотиш масаласида бирлашса ўша одамнинг уйи хонавайрон бўлиши турган гап.

Масалан, эрталаб МХХ ҳисоботига икки сатр қўшилади: “С. Сафоевнинг Америкада катта бизнеси борлиги унинг Ғарбдан оқиб келаётган грантларни тўхтатишига моне бўлмоқда. Бу ҳақда унинг ўзи кеча Бош вазирга ҳам ишора қилди”.

Каримов бу ўзи ораларини бузиб қўйган Сафоев ва Иноятов ўртасидаги шунчаки гап, деб эътибор қилмайди. Кейин ИИВнинг ҳисоботини ўқийди. Унда ҳам шундай бир гап ва бир икки факт ҳам бор. Яна эътибор қилмайди. Кўп ўтмай маслаҳатчилардан бири киради ва шу борада шикоятни қистириб ўтади.

Энди Каримов масалага қизиқа бошлайди. Тушдан кейин Бош вазир келиб, ўтга керосин сепади. Оқшом эса, Эркин Халилов ҳам Ташқи ишлар вазиридан шикоят қилади. Шундан кейин Каримов Сафоевга бақиради, у йиғлаб ёлворади, содиқлигини айтади ва ниҳоят ўлдирсангиз ҳам розиман, дейди. Бу орада Сафоевнинг бошқа ҳаракатлари ҳақида ҳам тайёрлаб қўйилган ҳужжатлар Каримовнинг столи устида пайдо бўлади. Гулноранинг шикоятларини ҳам Татяна Акбаровна эрига айтган бўлади. Қарабсизки Сафоев ишдан кетди.

Бу сарой ўйинларидан фақат биттасининг эҳтимоли.

Аслида ҳам Содиқ Сафоев ва Мираброр Усмоновнинг кетиши ана шундай ўйинлар “самараси” эканлигига шубҳа йўқ. Чунки Каримов қариб қолди ва унинг атрофидагиларда Мирзиёевнинг президент бўлишига шубҳа қолмади. Шундай пайтда улар унинг командасида қолиш учун унга “ишлай” бошлайдилар.

Бироз вақт ўтгандан кейин Мираброр Усмонов бир фармон билан сенатдан ҳам астагина чиқариб қўйилиши мумкин. Аммо Сафоев масаласида буни айтиш қийин. Чунки Каримов бир неча кишини яхши кўрса, улардан бири Сафоевдир. Бугунга қадар унга қарши бир неча марта сарой фитнаси уюштирилди. Вақт ўтиши билан Каримов Сафоевни ёмонлаганларни назоратда тутиш учун уни яна қайтариб майдонга олиб чиқди. Бир муддатдан кейин (табиийки Каримов даврида) у ё Сенат раиси ва ёки президент маслаҳатчиси ёки бошқа бир катта вазифада пайдо бўлиб қолса, мен асло ажабланмайман…

Абдулла Орипов ва Эркин Воҳидов масаласига келсак… улар Каримов ҳузурига қандай масалалар билан кириб туришлари ҳақида илгари бир саволга жавоб бераётиб, батафсил ёзган эдим.

jahonnoma.com

“Оқсарой сирлари”(2004-2005) китобидан.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: