Жаҳонгир Маматов׃ Матбуот муаммолари (5)

jm3.jpgМАВҲУМЛИК

Бугун ўзбек матбуоти, ўзбек журналистикасининг ролини ошириш ҳақида кўп гапирилмокда ва кўп ёзилмокда. Халқнинг дарди, инсон ҳақлари, ижтимоий-сиёсий муаммолар ҳақида дадиллик билан, очик-ойдин ёзилмаётганининг сабаби қилиб журналистларнинг малакасизлиги кўрсатилмокда. Аслида ҳам шундайми?

«Ҳуррият» газетасининг шу йилги 6-август сонида «Газета зерикарлими, демак биз қизиқарли ёзолмаяпмиз» сарлавҳаси остида биринчи саҳифадан, имзосиз бир мақола берилган. Мақола гарчи имзосиз бўлса-да унда бир кишининг, бир муаллифнинг тилидан сўз юритилади.

Жумладан унда шундай сатрлар бор: «Айтмоқчиманки, ҳамон матбуотимиз тўртинчи ҳокимият мақомига етиша олмаётган бўлса, унинг сабабини бошқа ёқлардан излайвермай, ўзимиздан, ўзимизнинг сускаштлигимиздан, касбий тамбаллигимиздан излашимиз ўринлироқ бўлур эди».

Назаримда бу тўғри ташҳис эмас. Чунки «Ёзувчи», «Туркистон», «Ватан», «Миллий тикланиш», «Адолат», «Соҳибкирон юлдузи» каби газеталарни варақлар эканман, кўнгилга яқин мақолаларни учратаман. Аммо уларнинг баъзи жойларига теккан кўринмас қалам сўзнинг таъсир кучини, ҳаққониятини йўқ этиб, мавҳум, яъни адрессиз танқидга айлантирган. Бу хасталик бошқа газеталарда ҳам бўртиб турибди.

Масалан, «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 22-август сонида филология фанлари номзоди Тоҳир Шермуроднинг «Шеъриятга ширкнинг шарпаси» сарлавҳали қарийиб бир саҳифалик мақоласи ўрин олган.

Муаллиф гўзал ва долзарб мавзуни таҳлил қилади, яъни Советлар даврида Аллоҳни унутиб, шахсга сиғинган шоирларнинг шеърларига бугунги кўз билан назар солади. Бир қанча шеърлардан мисоллар келтиради. Лекин Сталинга сиғинган, Аллоҳга қарши бош кўтарган бу шоирларнинг шеърлари бору исмлари йўқ.

Шахсан менда шундай таассурот қолди: Тоҳир Шермурод мисол сифатида келтирилган шеърларнинг остида муаллифларини ҳам ёзган, лекин кўринмас бир қалам уларни ўчириб, кўринмас ҳолга келтирган. Балки бугунги маддоҳларнинг ҳам номлари келтирилган ва таққосланган бўлиши мумкин. Лекин газета юзида буни топа олмайсиз.

Бундай кўринмас қаламдан келадиган фиғонни камина ҳам кўп тортган.

Дргиларда ҳам шу аҳвол. Масалан, “Мулокот” даргисининг шу йил август сонида ўрин олган Назар Ражабовнинг «Миллий бирлигимизнинг рамзи» мақоласидан парча келтираман׃

«Амир Темирга бағишланган халқаро анжуманнинг бир йиғилишида бир тарихчи олим она тилида саломлашдию, бирданига рус тилида маърўза ўқий кетди. Ваҳоланки, иштирокчиларнинг 90 фоизи давлат тилини биладиганлар эди.

Колган кишилар эса таржима мосламалари билан таъминланганди. Мажлисда кишиларнинг бир қисми йиғинни ташлаб кетишди.

Шунингдек, республикамиздаки йирик нашриётлардан бирида Бош ҳисобчи ҳалигача ўзбек тилида гапирсангиз тушунмайди. Ва 95 фоиз ходим ўзбек бўлишига қарамай, иш рус тилида юритилади…”

Кўриниб турибдики, бу ерда ҳам кўринмас қалам таниқли тарихчининг ва йирик нашриётнинг исмини ўчириб қўйган.

Худди шу ҳолни «Соҳибкирон юлдузи» газетасининг 19 август сонида босилган Иброҳим Ғофуровнинг «Эртага жуда ҳам гўзал кун бўлади» сарлавҳали мақоласида, Абдуқаҳҳор Иброҳимовнинг «Ҳуррият» газетасида чоп этилган «Мансаб, мансабдорлик, мансабдорлар» номли мақоласида ва бошқа кундалик газеталарнинг деярли ҳар кунги сонида учратиш мумкин. Ёки кўринмас қалам муаллифларнинг ўз қўлига ўтдими?

Кичик бир мақолада ҳам Президентни мақтаб қўйиш унутилмагани ҳолда, ижтимоий-сиёсий мавзулардаги мақолаларда танқид қилинган ҳатто ўрта миёна кишиларнинг исмларини яшириб қолиш анъанага айланиб бораётгани ташвишлидир. Танқид умумий булса, мақтовдан фарқи йўқ. Танкид нишонгагина урганда, натижа беради.

Умуман, буларнинг ҳаммасидан қуйидагича хулосаларни чиқариш мумкин.

Биринчидан, журналистлар, қаламкашлар етилиб турган масалаларга қўл уришмокда, лекин бу ишни бошқараётганлар мансаблари, хизмат машиналари ва сохта обрўларидан қўрқиб, танқидий мақолаларнинг ўқ томирини юлиб олмокдалар ва уларни тасирсиз ҳолга келтирмокдалар.

Иккинчидан эса, халқни чалғитиш учун айбни журналистларга, қаламкашларга ағдармокдалар. Халқка уларни малакасиз, тамбал қилиб кўрсатишга уринмокдалар.

Учинчидан, бу инсонлар ҳам мустақилликка, ҳам ривожланишга ва ҳамда ўзбек матбуотининг мавқеига қарши болта кўтариб хизмат қилмокдалар. Улар ўчирган ҳар бир сатр айни пайтда тарихимизнинг юксалиш йўлларини ўчирмокда ва Оқсаройдаги мавҳумиятга томон судрамокда.

Бугун ўзбек матбуотини оёққа турғазиш учун уни илк ўларок мавҳумликдан, яъни боши оёғи бўлмаган умумий мақолалардан қутқазмоқ керак. Тўғрироғи ўзбек матбуотини ёзилган жиддий мақолаларнинг бош ва оёғини кесиб турувчи кўринмас кучлардан холос этиш зарур. Бунинг энг осон йули матбуотни ёшларга, ёш авлодга
ишониш керак. Чунки уларнинг жасорати, истеъдод ва қобилияти муштаракдир.

Зеро матбуотимизни пуккиллаб қолган, буйинбоғ тақиб юришдан бошқа нарсага ярамаган кўринмас қалам эгаларидан ана шу ёшлар қутқаради. Уларга йўл беринг! Улар ҳам дардларимизга, ҳам келажагимизга ва ҳамда истиқлолимизга соҳиб чикадиган соғлом кучдир.

Улар мавҳумиятнинг душманлари, ҳаққониятнинг дўстларидир! Не афсуски, бу Оқсарой учун қўрқинч бўлиб қолмоқда.

9 сентябрь, 1997 йил. (“Ўзлигим” китобидан).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: