Узбекистонда сенатор-хокимлар Осиё тараккиёт банкини чув туширишди.
Мирзоулуг Темиров, «Туронзамин» учун, Тошкентдан.
Жиззах вилоятининг кайси туманига борманг, араваларда, велосипед-у, автомобилларда ва пиёда сув ташиётган одамларга дуч келасиз. Бу холатни айникса Дустлик, Пахтакор, Жиззах, Зомин ва Галлаорол туманларида куплаб кузатиш мумкин.
Уларнинг хеч бири сизга арзини айтмайди. Микрофон тутсангиз, пакирини хам ташлаб кочиб колади. «Оч корним, тинч кулогим» маколи бу ерлик ахолининг хаётий шиорига айланган.
Айнан ичимлик сувининг танкислиги боис, Жиззах вилоятининг хали у, хали бу туманида турли юкумли касалликларнинг таркалиши оддий холга айланган.
Утган 2006 йил давомида Бахмал, Пахтакор ва Дустлик туманларида юкумли касалликларнинг хуружи купрок кузатилди.
50-йилларнинг охиридаёк тугатилган дея хисобланаётган тиф, вабо, куйдирги каби касалликлар, Жиззах вилоятида иккинчи марта дунёга келаяпти.
Вилоят юкумли касалликлари шифохонаси ходимининг айтишича, бундай касалликларнинг «уйгониши» ичимлик сувининг танкислиги билан боглик.
Масалан, Пахтакор туманидаги Акмал Икромов хужалигида истикомат килаётган 40 мингдан ортик ахолии, мана 1991 йилдан буён, тоза ичимлик сувисиз яшаб келаяпти.
- Юртимиз мустакил булди-ю, сувимиз куриди, – дейди хужалик фукароси Ахмад ака, – кувурларни кавлаб чикариб олишди ва каёккадир сотиб юборишди. Мана 15 йилдан буён каналдан сув ичиб келаяпмиз.
Ахмад бобо айтган канал киргоги кун ботгунича одамлар, моллар ва куйлар, кир юваётган киз-жувонлар билан гавжум. Хатто утган йили шу туманда таркалган ва 3 нафар усмирнинг хаётига зомин булган тиф касаллигининг учоги хам айнан шу каналдан топилганлиги киргокдаги одамлар ва бошка жонзотларнинг сонини камайтирмади.
Вилоят рахбарлари эса, хар доимгидек, хеч нарса курмагандек ахолидан ичимлик суви учун пул йигишда давом этиб келишаяпти.
Жиззах шахридаги ахвол хам туманлардагидан яхши эмас. Куп каватли уйларда яшовчи фукаролар учун, 1995 йилдан бошланган «Пастдан сув ташиб чикиш буйича мусобака» деб номланган уйин хали бери тугайдиганга ухшамайди.
Куринишидан, вилоятдаги ичимлик суви танкислиги, вилоят рахбариятидан кура, купрок, хорижий ташкилотларни ташвишга солди шекилли, улар 1999 йили Жиззах шахрининг сув таъминоти учун накд 11 миллион 200 минг АКШ доллари микёсида грант ажратишди.
Грант, сувга тушган игнадек гойиб булганини айтиб утириш шарт эмас. Вилоят рахбари уша пайтда Шавкат Мирзияев булганлигини хисобга олсак, бу холатга изох бериб утириш хам шарт эмас.
Шахарликлар тамшаниб кола беришди, тез орада Мирзияев Самарканд вилоятига хоким булиб кетди. Уша йили Бахмал ва Пахтакор туманларида тиф касаллиги таркади ва 3 та кишлок карантин учун ташки дунёдан узиб куйилди, 8 нафар фукаро касалликдан жон берди.
Бу хакда хеч каерда хеч кандай хабар берилмади: хукуматнинг расмий (никохидаги) ОАВ бу вокеани куриб курмасликка олишди. Факат, уша пайтдаги Интерньюс ташкилотининг кумагида тайёрланувчи «Замон» ва «Очик Осиё» ахборот дастурлари вокеа хакида видеолавхалар тайёрлашди. Кейинчалик уша журналистларнинг ишдан кувилганликлари сабабларини хам айтиб утиш шарт эмас.
Вакт эса утиб борарди. Узбекистон хукумати Европа билан алокаларни чигаллаштирди. Гуманитар ёрдамлар ва турли грантларнинг салмоги пасайди. Жиззах, Кашкадарё ва Сирдарёда эса ичимлик суви муаммосининг кулами ортиб бораверди.
Ва нихоят, Вазирлар махкамасининг раиси Шавкат Мирзияев уччала вилоятнинг хокимларини чакириб, зудлик билан ичимлик суви муаммосини узида камраб олувчи лойиха уйлаб топишларини талаб килади.
Лойихалар бир биридан ажойиб эди. Уларни дархол умумлаштиришди ва «Проект по обеспечению питьевой водой малообеспеченных жителей многоквартирных домов трех городов – Гулистана, Карши и Джизака» деб номлашиб, Осиё Тараккиёт банкига топширишди.
Осиё тараккиёт банкида узок уйлаб утиришмади. 2005 йилда ушбу лойиха учун накд 65 миллион АКШ доллари ажратишди куйишди. Ушбу маблагнинг 20 миллион доллари Жиззах вилоятига тегишли.
Лойихада кузда тутилган ишлар жорий 2007 йилда якунланиши керак. Жиззахликлар эса хайрон: Бошланмаган иш кандай килиб якунланиши мумкин?
Ажратилган грант маблагларини уз хисоб ракамига тантана билан кабул килиб олган “Узкоммунхизмат” агентлиги рахбари уринбосари Анвар Мухаммадалиевнинг таъкидлашича, лойиха буйича барча ишлар 2006 йилнинг феврал ойида бошланиб, 2007 йилнинг июн ойида нихоясига етиши керак.
Тугри, Жиззах шахрида у ёк бу ёкни кавлашди, кандайдир занг босган эски кувурларни келтиришди ва шу билан иш тухтади. Ахоли эса, куп каватли уйларга сув ташиб чикиш буйича мусобака уйнаб чарчамаяпти.
Тез орада фасл алмашиб, кунлар исийди. Жиззахликлар буни хавотир билан кутишмокда, чунки, иссикда ичимлик сувига булган талаб кучаяди. Талаб эса одамларни Яна, турли инфекцияларга тула булган канал ва сойларнинг киргокларига етаклайди.
Осиё тараккиёт банкининг молиявий ёрдами вилоят хокими Убайдулла Ямонкуловнинг бевосита рахбарлигида талон тарож килинганлигини Жиззахда бугун хамма билади.
Узбекистоннинг яна бир индамас молиявий донори – Япония томонидан яна бир грант маблаги ажратилганлигидан эса купчиликнинг хабари йук. «Кам таъминланган шахар ахолиси учун ичимлик сув таъминотини йулга куйиш» деб номланган лойиха учун кунчикар мамлакатидаги ишонувчан банкирлар бир ярим миллион доллар ажратишган.
Махаллий матбуотнинг хабар беришича, Узбекистон Осиё Таракиёт банкига 1995 йилда аъзоликка кабул килинган. Хозиргача Ушбу банк томонидан Узбекистонга берилган молиявий ёрдамнинг хажми 915 миллион АКШ долларидан ортиб кетган.
Осиёдаги йирик молиявий ташкилотнинг Узбекистондаги булимии бошлиги Шон О Салливаннинг матбуот оркали эътироф этишича, юкоридаги сумманинг 100 миллиони Узбекистондаги ичимлик сув таъминоти учун сарфланади.
